ഗദതാഖിലകര്മ തസ്യ വൈ സ കഥം ചാഹരദശ്വവര്യകമ് । കഥയംതു പുനഃ കിയദ്ബലം ബത വീരാഃ കതി യോദ്ധുമാഗതാഃ
അവന്റെ എല്ലാ പ്രവർത്തികളും വിവരിച്ചപ്പോൾ, ആ അശ്വത്തെ എങ്ങനെ പിടിച്ചുവെന്നതും, എത്ര ശക്തനായ വീരന്മാർ യുദ്ധത്തിന് എത്തിയെന്നതും രാജാവ് വീണ്ടും ചോദിച്ചു.
അഥ ശത്രുബലോന്മുഖഃ കഥം മമ വീരോ ദമനോ രണം വ്യധാത് । വിജയം ച വിധായ ദുര്ജയം കില വീരം ബത കോഽപ്യശാതയത്
എന്റെ വീരനായ ദമനൻ എതിരാളികളുടെ ശക്തിയെ നേരിട്ട് എങ്ങനെ യുദ്ധം നടത്തി? അത്രയും ദുഷ്കരമായ വിജയം നേടിയ ശേഷം, ഏത് വീരൻ അവനെ തോൽപ്പിച്ചു?
ഇത്യാകര്ണ്യ വചോ രാജ്ഞഃ പ്രത്യൂചുസ്തേഽസ്യ സേവകാഃ । ക്ഷതജേന പരിക്ലിന്ന ഗാത്രവസ്ത്രാദിധാരിണഃ
രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, പരിക്കേറ്റ് രക്തം കറകറക്കുന്ന വസ്ത്രങ്ങളോടെ സേവകർ മറുപടി പറഞ്ഞു.
രാജന്നശ്വം സമാലോക്യ പത്രചിഹ്നാദ്യലംകൃതമ് । ഗ്രാഹയാമാസ ഗര്വേണ തൃണീകൃത്യ രഘൂത്തമമ്
രാജാവേ, അടയാളങ്ങളും അലങ്കാരങ്ങളും ഉള്ള അശ്വത്തെ കണ്ടപ്പോൾ, രഘുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനെ അവഗണിച്ച്, അവൻ അതിനെ അഭിമാനത്തോടെ പിടിച്ചു.
തതോ ഹയാനുഗഃ പ്രാപ്തഃ സ്വല്പസൈന്യസമാവൃതഃ । തേന സാകമഭൂദ്യുദ്ധം തുമുലം രോമഹര്ഷണമ്
അതിനുശേഷം കുതിരപ്പടയാളികളും കുറച്ച് സൈന്യവും കൂട്ടി അവൻ എത്തി; അവനോടൊപ്പം നടന്ന യുദ്ധം അത്യന്തം ഉഗ്രവും രോമാഞ്ചം പകരുന്നതുമായിരുന്നു.
തം മൂര്ച്ഛിതം തതഃ കൃത്വാ തവ പുത്രഃ സ്വസായകൈഃ । യാവത്തിഷ്ഠത്യഥായാതഃ ശത്രുഘ്നഃ സ്വബലൈര്വൃതഃ
അവിടെ നിന്റെ മകൻ തന്റെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവനെ ബോധംകെട്ടാക്കി, ശത്രുഘ്നൻ തന്റെ സൈന്യവുമായി എത്തുവോളം അവിടെ നില്ക്കുകയായിരുന്നു.
തതോ യുദ്ധം മഹദഭൂച്ഛസ്ത്രാസ്ത്രപരിബൃംഹിതമ് । ബഹുശോ ജയമാപേദേ തവ പുത്രോ മഹാബലഃ
അതിനുശേഷം ആയുധങ്ങളും അസ്ത്രങ്ങളും നിറഞ്ഞ വലിയൊരു യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു; അതിൽ നിന്റെ ശക്തിയുള്ള മകൻ പലതവണയും ജയിച്ചു.
ഇദാനീം തേന മുക്ത്വാസ്ത്രം ശത്രുഘ്നഭ്രാതൃസൂനുനാ । മൂര്ച്ഛിതഃ പ്രധനേ രാജന്കൃതോ വീരഃ സുതസ്തവ
ഇപ്പോൾ, രാജാവേ, ശത്രുഘ്നന്റെ സഹോദരന്റെ മകൻ ഒരു അസ്ത്രം വിടുമ്പോൾ, നിന്റെ വീരപുത്രൻ യുദ്ധത്തിന്റെ നടുവിൽ ബോധംകെട്ടുപോയി.
ഇതി വാക്യം സമാകര്ണ്യ രോഷശോകസമന്വിതഃ । സ്ഥഗിതാംഗ ഇവാസീത്സ സമുദ്ര ഇവ പര്വണി
ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, അവൻ കോപവും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞ്, തിരമാലയുള്ള സമയത്തെ സമുദ്രംപോലെ അചഞ്ചലനായി നിന്നു.
ഉവാച സേനാധിപതിം രോഷപ്രസ്ഫുരിതാധരഃ । ദന്തൈര്ദതാഁല്ലിഹന്നോഷ്ഠം ജിഹ്വയാ ശോകകര്ശിതഃ
കോപത്തിൽ അധരം വിറയച്ച്, പല്ലുകൊണ്ട് അധരം കടിച്ച്, ദുഃഖത്തിൽ നാവു ക്ഷീണിച്ച അവൻ സൈന്യാധിപനോടു പറഞ്ഞു.
സേനാപതേ കുരുഷ്വാരാന്മമ സേനാം തു സജ്ജിതാമ് । യോത്സ്യേ രാമസ്യ സുഭടൈര്മമപുത്രോപഘാതകൈഃ
സൈന്യാധിപാ, എന്റെ സൈന്യത്തെ യുദ്ധത്തിനായി ഒരുക്കൂ; എന്റെ മകനെ വധിച്ച രാമന്റെ വീരന്മാരെ ഞാൻ നേരിടും.
അദ്യാഹം മമ പുത്രസ്യ ദുഃഖദം നിശിതൈഃ ശരൈഃ । പാതയിഷ്യേ യദി ഹ്യേനം രക്ഷിതാപി മഹേശ്വരഃ
ഇന്ന് ഞാൻ എന്റെ മകനെ ദുഃഖിപ്പിച്ചവനെ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ വീഴ്ത്തും, മഹേശ്വരൻ പോലും അവനെ കാത്താലും.
സേനാപതിരിദം വാക്യം പ്രോക്തം സുഭുജഭൂപതേഃ । നിശമ്യ ച തഥാ കൃത്വാ സജ്ജീഭൂതോ ഭവത്സ്വയമ്
ശക്തിയുള്ള രാജാവിന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, സൈന്യാധിപൻ എല്ലാം ഒരുക്കി, താനുമൊന്നിച്ച് തയ്യാറായി.
രാജ്ഞേ നിവേദയാമാസ സസജ്ജാം ചതുരംഗിണീമ് । സേനാം കാലബലപ്രഖ്യാം ഹതദുര്ജനകോടികാമ്
അവൻ രാജാവിനോട് അറിയിച്ച്, കാലശക്തിയെപ്പോലെ പ്രശസ്തമായ, അനേകം ശത്രുക്കളെ സംഹരിച്ച നാലു വിഭാഗങ്ങളുള്ള സൈന്യത്തെ ഒരുക്കി.
ശ്രുത്വാ സേനാപതേര്വാക്യം സുബാഹുഃ പരവീരഹാ । നിര്ജഗാമ തതോ യത്ര ശത്രുഘ്നഃ സ്വസുതാര്ദനഃ
സൈന്യാധിപന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, ശത്രുക്കളുടെ വീരന്മാരെ സംഹരിക്കുന്ന സുബാഹു, തന്റെ മകനെ വധിച്ച ശത്രുഘ്നൻ എവിടെയുണ്ടോ അവിടേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
കുംജരൈശ്ച മദോന്മത്തൈര്ഹയൈശ്ചാപി മനോജവൈഃ । രഥൈശ്ച സര്വശസ്ത്രാസ്ത്രപൂരിതൈ രിപുജേതൃഭിഃ
മദത്തിൽ ഉന്മത്തരായ ആനകളും മനസ്സുപോലെ വേഗമുള്ള കുതിരകളും ആയുധങ്ങളും അസ്ത്രങ്ങളും നിറഞ്ഞ രഥങ്ങളും, ശത്രുവിനെ ജയിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചവരും അണിനിരന്നു.
ഭൂശ്ചകംപേ തദാ തത്ര സൈന്യഭാരേണ ഭൂരിണാ । സംമര്ദഃ സുമഹാനാസീത്തത്ര സൈന്യേ വിസര്പതി
അന്നത്തെ സൈന്യത്തിന്റെ ഭാരത്തിൽ ഭൂമി നടുങ്ങി; സൈന്യങ്ങൾ തമ്മിൽ ഏറ്റുമുട്ടുമ്പോൾ വലിയൊരു സംഘർഷം ഉണ്ടായി.
രാജാനം നിര്ഗതം ദൃഷ്ട്വാ രഥേന കനകാംഗിനാ । ശത്രുഘ്നബലമുദ്യുക്തം സര്വവൈരിപ്രഹാരകമ്
പൊന്നാൽ അലങ്കരിച്ച രഥത്തിൽ രാജാവിനെ പുറപ്പെട്ടതും കണ്ടു, ശത്രുഘ്നന്റെ സൈന്യം എല്ലാ ശത്രുക്കളെയും സംഹരിക്കാൻ തയ്യാറായി.
സുകേതുസ്തസ്യ വൈ ഭ്രാതാ ഗദായുദ്ധവിശാരദഃ । രഥേനാശ്വാ ജഗാമായം സര്വശസ്ത്രാസ്ത്രപൂരിതഃ
ഗദായുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള അവന്റെ സഹോദരൻ സുകേതു, എല്ലാ ആയുധങ്ങളും അസ്ത്രങ്ങളും കൈവശം വച്ചുകൊണ്ട് കുതിരയോടുകൂടിയ രഥത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു.
ചിത്രാംഗസ്തു സുതോ രാജ്ഞഃ സര്വയുദ്ധവിചക്ഷണഃ । ജഗാമ സ്വരഥേനാശു ശത്രുഘ്നബലമുന്മദമ്
യുദ്ധകലയിൽ നിപുണനായ രാജാവിന്റെ മകൻ ചിത്രാംഗ, തന്റെ രഥത്തിൽ വേഗത്തിൽ ശത്രുഘ്നന്റെ സൈന്യത്തെ ലക്ഷ്യമാക്കി പുറപ്പെട്ടു.
തസ്യാനുജോ വിചിത്രാഖ്യോ വിചിത്രരണകോവിദഃ । യയൌ രഥേന ഹൈമേന ഭ്രാതൃദുഃഖേന പീഡിതഃ
അവന്റെ ഇളയ സഹോദരനും അത്ഭുതകരമായ യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള വിചിത്രൻ, സ്വർണ്ണരഥത്തിൽ, സഹോദരന്റെ ദുഃഖത്തിൽ വേദനിച്ചു പുറപ്പെട്ടു.
അന്യേ ശൂരാ മഹേഷ്വാസാഃ സര്വശസ്ത്രാസ്ത്രകോവിദാഃ । യയുര്നൃപസമാദിഷ്ടാഃ പ്രധനം വീരപൂരിതമ്
മറ്റു വീരരും വലിയ വില്ലാളികളും എല്ലാ ആയുധങ്ങളിലും അസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും, രാജാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, വീരന്മാരാൽ നിറഞ്ഞ യുദ്ധഭൂമിയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
രാജാ സുബാഹുഃ സംരോഷാദാഗതഃ പ്രധനാംഗണേ । വിലോകയാമാസ സുതം മൂര്ച്ഛിതം ശരപീഡിതമ്
രാജാവ് സുബാഹു കോപത്തോടെ പ്രധാന യുദ്ധഭൂമിയിൽ പ്രവേശിച്ചു. അവിടെ തന്റെ മകൻ ബോധംകെട്ട് അമ്പുകൾകൊണ്ട് പരിക്കേറ്റു കിടക്കുന്നത് കണ്ടു.
രഥോപസ്ഥസ്ഥിതം മൂഢം സ്വസുതം ദമനാഭിധമ് । വീക്ഷ്യ ദുഃഖം മുഹുഃ പ്രാപ വീജയാമാസ പല്ലവൈഃ
തന്റെ സ്വന്തം മകൻ ദമനൻ രഥത്തിൽ ബോധംകെട്ട് കിടക്കുന്നത് കണ്ട രാജാവ് വീണ്ടും വീണ്ടും ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി, ഇലകൾ കൊണ്ട് അവനെ വീശി.
ജലേന സിക്തഃ സംസ്പൃഷ്ടോ രാജ്ഞാ കോമലപാണിനാ । സംജ്ഞാമാപ ശനൈര്വീരോ ദമനഃ പരമാസ്ത്രവിത്
ജലത്തിൽ തളിച്ച്, രാജാവിന്റെ കോമളമായ കൈയാൽ തൊടപ്പെട്ടപ്പോൾ, മഹാശക്തനായ ആയുധവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ദമനൻ പതിയെ ബോധം തിരിച്ചുവന്നു.
ഉത്ഥിതഃ ക്വ ധനുര്മേഽസ്തി ക്വ പുഷ്കല ഇതോ ഗതഃ । സംസജ്യ സമരം ത്യക്ത്വാ മദ്ബാണവ്രണപീഡിതഃ
എഴുന്നേറ്റ ദമനൻ ചോദിച്ചു: "എന്റെ വില്ല് എവിടെയാണ്? പുഷ്കലൻ ഇവിടെ നിന്ന് എവിടെ പോയി? എന്റെ അമ്പുകളുടെ വ്രണങ്ങൾ കൊണ്ട് വേദനിച്ചു, അവൻ യുദ്ധം ഉപേക്ഷിച്ചു."
ഇതി വാക്യം സമാകര്ണ്യ സുബാഹുഃ പുത്രഭാഷിതമ് । പരമം ഹര്ഷമാപേദേ പരിരഭ്യ സുതം സ്വകമ്
മകന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട സുബാഹു രാജാവ് അതിയായ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു, തന്റെ മകനെ ചേർത്ത് പിടിച്ചു.
ദമനോ വീക്ഷ്യ ജനകം നൃപം നമ്രശിരോധരഃ । പപാത പാദയോര്ഭക്ത്യാ ക്ഷതദേഹോഽസ്ത്രരാജിഭിഃ
ദമനൻ തന്റെ അച്ഛനായ രാജാവിനെ കണ്ടപ്പോൾ, ശിരസ്സു താഴ്ത്തി ഭക്തിയോടെ അവന്റെ കാലിൽ വീണു. അവന്റെ ശരീരം ആയുധങ്ങളാൽ പരിക്കേറ്റിരുന്നു.
സ്വസുതം രഥസംസ്ഥം തു വിധായ നൃപതിഃ പുനഃ । ജഗാദ സേനാധിപതിം രണകര്മവിശാരദഃ
സ്വന്തം മകനെ വീണ്ടും രഥത്തിൽ ഇരുത്തിയ രാജാവ്, യുദ്ധകലയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള സേനാധിപനോട് പറഞ്ഞു.
വ്യൂഹം രചയ സംഗ്രാമേ ക്രൌംചാഖ്യം രിപുദുര്ജയമ് । യമാവിശ്യ ജയേ സൈന്യം ശത്രുഘ്നസ്യ മഹീപതേഃ
യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കൾക്ക് ജയിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള ക്രൗഞ്ച എന്ന വ്യൂഹം ഒരുക്കൂ. ശത്രുഘ്നന്റെ സൈന്യം അതിൽ പ്രവേശിച്ച് വിജയം നേടട്ടെ.