തദ്വിക്രാംതം സമാലോക്യ പുഷ്കലഃ പരവീരഹാ । ശരാണാം ഛായയാ വ്യാപ്തം രണമംഡലമീക്ഷ്യ ച
ആ ഭയങ്കരമായ മുന്നേറ്റവും അമ്പുകളുടെ നിഴലിൽ മൂടപ്പെട്ട യുദ്ധഭൂമിയും കണ്ടപ്പോൾ ശത്രുവീരം ജയിച്ച പുഷ്കലൻ അതിനെ നോക്കി നിന്നു.
ശരാസനേ സമാധത്ത ബാണം വഹ്ന്യഭിമംത്രിതമ് । ആചമ്യ സമ്യഗ്വിധിവന്മോചയാമാസ സായകമ്
അവൻ അഗ്നിയുടെ ശക്തിയുള്ള ഒരു അമ്പ് വില്ലിൽ വെച്ചു, വിധിപ്രകാരം വെള്ളം കുടിച്ച് ആ അമ്പ് വിട്ടു.
തതോഽഗ്നിപ്രാദുരഭവത്തത്ര സംഗ്രാമമൂര്ധനി । ജ്വാലാഭിര്വിലിഹന്വ്യോമ പ്രലയാഗ്നിരിവോത്ഥിതഃ
അപ്പോൾ യുദ്ധത്തിന്റെ നടുവിൽ അഗ്നി ഉദിച്ചു, അതിന്റെ ജ്വാലകൾ ആകാശം തൊട്ടു, പ്രളയകാലത്തെ അഗ്നിപോലെ ഉയർന്നു.
തതോഽസ്യ സൈന്യം നിര്ദഗ്ധം ത്രാസം പ്രാപ്തം രണാംഗണേ । പലായനപരം ജാതം വഹ്നിജ്വാലാഭിപീഡിതമ്
അപ്പോൾ അവന്റെ സൈന്യം അഗ്നിയിൽ കത്തിപ്പോയി, യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഭയത്തിൽ ആകുലരായി ഓടിപ്പോവാൻ തുടങ്ങി, അഗ്നിജ്വാലകളാൽ പീഡിതരായി.
ഛത്രാണി തു പ്രദഗ്ധാനി ചംദ്രാകാരാണി ധന്വിനാമ് । ദൃശ്യംതേ ജാതരൂപാഭ കാംതിധാരീണി തത്ര ഹ
അവിടെ വില്ലാളികളുടെ ചന്ദ്രാകൃതിയിലുള്ള കുടകൾ കത്തിപ്പോയി, പൊന്നുപോലെയുള്ള പ്രകാശത്തിൽ തിളങ്ങി.
ഹയാ ദഗ്ധാഃ പലായംതേ കേസരേഷു ച വൈരിണാമ് । രഥാ അപി ഗതാ ദാഹം സുകൂബരസമന്വിതാഃ
കുതിരകൾ കത്തിപ്പോയി, ശത്രുക്കളുടെ കേശങ്ങൾ അഗ്നിയിൽ കത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കെ അവ ഓടിപ്പോയി; യോക്കുകളും ചേർന്ന രഥങ്ങളും അഗ്നിയിൽ കത്തിപ്പോയി.
മണിമാണിക്യരത്നാനി വഹംതഃ കരഭാസ്തതഃ । പലായംതേ ദഹനഭൂ ജ്വാലാമാലാഭിപീഡിതാഃ
മണികളും രത്നങ്ങളും ചുമന്ന കരഭങ്ങൾ അഗ്നിജ്വാലകളുടെ പീഡനത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപെടാൻ ഓടിപ്പോയി.
കുത്രചിദ്ദംതിനോ നഷ്ടാഃ കുത്രചിദ്ധയസാദിനഃ । കുത്രചിത്പത്തയോ നഷ്ടാ വഹ്നിദഗ്ധകലേവരാഃ
ചിലിടങ്ങളിൽ ആനകൾ നശിച്ചു, മറ്റിടങ്ങളിൽ കുതിരപ്പടയാളികൾ, വേറെ സ്ഥലങ്ങളിൽ പടയാളികൾ അഗ്നിയിൽ കത്തിപ്പോയ ശരീരങ്ങളോടെ ഇല്ലാതായി.
ശരാഃ സര്വേ നൃപസുതപ്രമുക്താഃ പ്രലയം ഗതാഃ । ആശുശുക്ഷണികീലാഭിര്ഭസ്മീഭൂതാഃ സമംതതഃ
രാജകുമാരൻ വിട്ട എല്ലാ അമ്പുകളും അതിവേഗം പടർന്ന അഗ്നിജ്വാലകളാൽ ചുറ്റും പൊടിയായി ഇല്ലാതായി.
തദാ സ്വസൈന്യേ ദഗ്ധേ ച ദമനോ രോഷപൂരിതഃ । സര്വാസ്ത്രവിത്തച്ഛാംത്യര്ഥം വാരുണാസ്ത്രമഥാ ദദേ
അപ്പോൾ സ്വന്തം സൈന്യം കത്തിപ്പോയപ്പോൾ ദമൻ കോപത്തിൽ നിറഞ്ഞ് എല്ലാ അസ്ത്രങ്ങളും ശമിപ്പിക്കാൻ വാരുണാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു.
വാരുണം വഹ്നിശാംത്യര്ഥം മുക്തം തേന മഹീഭൃതാ । ആപ്ലാവയദ്ബലം തസ്യ രഥവാജിസമാകുലമ്
അഗ്നിയെ ശമിപ്പിക്കാൻ രാജാവ് വാരുണാസ്ത്രം വിട്ടു; അത് രഥങ്ങളും കുതിരകളും നിറഞ്ഞ അവന്റെ സൈന്യത്തെ വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങിച്ചു.
രഥാ വിപ്ലാവിതാസ്തോയേ ദൃശ്യംതേ പരിപംഥിനാമ് । ഗജാശ്ചാപി പരിപ്ലുഷ്ടാഃ സ്വീയാഃ ശാംതിമുപാഗതാഃ
ശത്രുക്കളുടെ രഥങ്ങൾ വെള്ളത്തിൽ ഒഴുകിപ്പോയി, സ്വന്തം ആനകൾ വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങി ശാന്തി ലഭിച്ചു.
വഹ്നിശ്ച ശാംതിമഗമദഗ്ന്യസ്ത്ര പരിമോചിതഃ । ശാംതിമാപ ബലം സ്വീയം വഹ്നിജ്വാലാഭിപീഡിതമ്
ജലാസ്ത്രം അഗ്നിയെ ശമിപ്പിച്ചു; അഗ്നിജ്വാലകളാൽ പീഡിതമായ തന്റെ സൈന്യത്തിന് ശാന്തി ലഭിച്ചു.
കംപിതാഃ ശീതതോയേന സീത്കുര്വംതി ച വൈരിണഃ । കരകാവൃഷ്ടിഭിഃ ക്ഷിപ്താ വായുനാ ച പ്രപീഡിതാഃ
തണുത്ത വെള്ളത്തിൽ വിറച്ച് ശത്രുക്കൾ നിലവിളിച്ചു; കല്ലുവെള്ളം വീണു, കാറ്റ് അവരെ പീഡിപ്പിച്ചു.
തദാ സ്വബലമാലോക്യ തോയപൂരേണ പീഡിതമ് । കംപിതം ക്ഷുഭിതം നഷ്ടം വാരുണേന വിനിര്ഹൃതമ്
അപ്പോൾ വാരുണാസ്ത്രത്തിന്റെ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ തകർന്നും വിറച്ചും അലയുകയും നശിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന തന്റെ സൈന്യത്തെ കണ്ടപ്പോൾ അവൻ വിഷമിച്ചു.
തദാതികോപതാമ്രാക്ഷഃ പുഷ്കലോ ഭരതാത്മജഃ । വായവ്യാസ്ത്രം സമാധത്ത ധനുഷ്യേകം മഹാശരമ്
അപ്പോൾ ഭാരതപുത്രനായ പുഷ്കലൻ അത്യന്തം കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവപ്പിച്ച് വില്ലിൽ വായുവാസ്ത്രം വെച്ചു.
തതോ വായുര്മഹാനാസീദ്വായവ്യാസ്ത്രപ്രചോദിതഃ । നാശയാമാസ വേഗേന ഘനാനീകമുപസ്ഥിതമ്
അപ്പോൾ വായുവിന്റെ ആയുധം പ്രേരിപ്പിച്ച ഒരു ശക്തമായ കാറ്റ് ഉയർന്നു, അതിന്റെ വേഗത്തിൽ ആകാശത്ത് കൂടിച്ചേർന്നിരുന്ന മേഘങ്ങളെ ചിതറിച്ചു.
വായുനാ സ്ഫാലിതാ നാഗാഃ പരസ്പരസമാഹതാഃ । അശ്വാശ്ച സംഹതാന്യോന്യം സ്വസ്വാരോഹസമന്വിതാഃ
ആ കാറ്റ് തട്ടി ആനകൾ തമ്മിൽ കൂട്ടിയിടിച്ചു, കുതിരകളും അവരുടെ സവാരികളും ഒരുമിച്ച് ഇടിച്ചുകയറി.
നരാഃ പ്രഭംജനോദ്ധൂതാ മുക്തകേശാ നിരോജസഃ । പതംതോഽത്ര സമീക്ഷ്യംതേ വേതാലാ ഇവ ഭൂഗതാഃ
പ്രളയമായ കാറ്റിൽ തള്ളപ്പെട്ട മനുഷ്യർ, മുടി ചിതറിയും ശരീരത്തിൽ ശക്തി ഇല്ലാതെയും, ഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഉയർന്ന് വരുന്ന ഭൂതങ്ങളെപ്പോലെ അവിടെ വീണു.
വായുനാ സ്വബലം സര്വം പരിഭൂതം വിലോക്യ സഃ । രാജപുത്രഃ പര്വതാസ്ത്രം ധനുഷ്യേവം സമാദധേ
വായു തന്റെ സൈന്യത്തെ മുഴുവനും കീഴടക്കുന്നത് കണ്ട രാജകുമാരൻ, അപ്പോൾ തന്റെ വില്ലിൽ പർവ്വതായുധം എടുത്തു.
തദാ തു പര്വതാഃ പേതുര്മസ്തകോപരി യുധ്യതാമ് । വായുഃ സംച്ഛാദിതസ്തൈസ്തു ന പ്രചക്രാമ കുത്രചിത്
അപ്പോൾ യുദ്ധഭൂമിയിൽ പോരാടുന്നവരുടെ തലയിൽ പർവതങ്ങൾ വീണു; അവയാൽ വായു മറഞ്ഞുപോയി, എവിടെയും നീങ്ങാൻ കഴിയാതെപോയി.
പുഷ്കലോ വജ്രസംജ്ഞം തു സമാധത്ത ശരാസനേ । വജ്രേണ കൃത്താസ്തേ സര്വേ ജാതാശ്ച തിലശഃ ക്ഷണാത്
പുഷ്കലൻ തന്റെ വില്ലിൽ വജ്രം എന്ന ആയുധം എടുത്തു; ആ വജ്രം കൊണ്ട് പർവതങ്ങൾ ഒടുവിൽ ഒരു നിമിഷം കൊണ്ട് പൊടിയായി.
വജ്രം നഗാന്രജഃ ശേഷാന്കൃത്വാ ബാണാഭിമംത്രിതമ് । രാജപുത്രോരസി പ്രോച്ചൈഃ പപാത സ്വനവദ്ഭൃശമ്
വജ്രം പർവതങ്ങളെ പൊടിയാക്കി, മന്ത്രശക്തിയാൽ ശക്തിയേകപ്പെട്ട്, വലിയ ശബ്ദത്തോടെ രാജകുമാരന്റെ നെഞ്ചിൽ വീണു.
സത്വാകുലിതചേതസ്കോ ഹൃദി വിദ്ധഃ ക്ഷതോ ഭൃശമ് । വിവ്യഥേ ബലവാന്വീരഃ കശ്മലം പരമാപ സഃ
ഹൃദയം തുളച്ച്, ദേഹമാകെ പരിക്കേറ്റ്, മനസ്സ് അലയുന്ന ശക്തനായ വീരൻ അതികഠിനമായ വേദന അനുഭവിച്ച് ബോധംകെട്ടു.
തം വൈ കശ്മലിതം ദൃഷ്ട്വാ സാരഥിര്നയകോവിദഃ । അപോവാഹ രണാത്തസ്മാത്ക്രോശമാത്രം നരേംദ്രജമ്
അവനെ ബോധംകെട്ടത് കണ്ട, കാര്യത്തിൽ നിപുണനായ സാരഥി, രാജകുമാരനെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് കുറച്ച് ദൂരം മാറ്റി കൊണ്ടുപോയി.
തതോ യോധാ രാജസൂനോഃ പ്രണഷ്ടാഃ പ്രപലായിതാഃ । ഗത്വാ പുരീം സമാചഖ്യുഃ കശ്മലസ്ഥം നൃപാത്മജമ്
അപ്പോൾ രാജകുമാരന്റെ സൈനികർ തോറ്റു ഓടി, നഗരത്തിൽ ചെന്നു രാജപുത്രൻ ബോധംകെട്ട് കിടക്കുന്നതായി അറിയിച്ചു.
പുഷ്കലോ ജയമാപ്യൈവം രണമൂര്ധനി ധര്മവിത് । ന പ്രഹര്തും പുനഃ ശക്തോ രഘുനാഥവചഃ സ്മരന്
അങ്ങനെ യുദ്ധത്തിൽ വിജയിച്ച പുഷ്കലൻ, രഘുനാഥന്റെ വാക്ക് ഓർത്തു, വീണ്ടും ആക്രമിക്കാൻ മനസ്സില്ലാതെ നിന്നു.
തതോ ദുംദുഭിനിര്ഘോഷോ ജയശബ്ദോ മഹാനഭൂത് । സാധുസാധ്വിതി വാചശ്ച പ്രാവര്തംത മനോഹരാഃ
അപ്പോൾ മൃദംഗങ്ങളുടെ ശബ്ദവും വലിയ ജയഘോഷവും ഉയർന്നു; 'ശബാശ്, ശബാശ്' എന്ന മനോഹരമായ വാക്കുകൾ മുഴങ്ങിതുടങ്ങി.
ഹര്ഷം പ്രാപ സ ശത്രുഘ്നോ ജയിനം വീക്ഷ്യ പുഷ്കലമ് । പ്രശശംസ സുമത്യാദി മംത്രിഭിഃ പരിവാരിതഃ
പുഷ്കലനെ ജയിച്ചവനായി കണ്ട ശത്രുഘ്നൻ സന്തോഷത്തോടെ, തന്റെ പ്രജ്ഞാവാന്മാരായ മന്ത്രിമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, സുമതി മുതലായവരെ പ്രശംസിച്ചു.
ശേഷ ഉവാച। അഥ വീക്ഷ്യ ഭടാന്നിജാന്നൃപോ രുധിരൌഘേണ പരിപ്ലുതാംഗകാന് । സുഖമാപ ന വൈ ശുശോച താന്പരിപപ്രച്ഛ സുതസ്യ ചേഷ്ടിതമ്
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: അതിനുശേഷം രാജാവ് തന്റെ സൈനികരെ രക്തം കവിഞ്ഞ ശരീരങ്ങളോടെ കണ്ടപ്പോൾ ദുഃഖിച്ചില്ല; പകരം മകന്റെ പ്രവൃത്തികൾക്കുറിച്ച് അവരോടു ചോദിച്ചു.