പുനഃ പുനസ്താന്പപ്രച്ഛ കേനാശ്വോ നീയതേ മമ । പ്രതാപാഗ്ര്യഃ കേന ജിതഃ സര്വശൂരശിരോമണിഃ
അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ചോദിച്ചു: 'എന്തിനാണ് എന്റെ കുതിരയെ കൊണ്ടുപോകുന്നത്? ആരാണ് മഹാവീരനായവനെ, എല്ലാ വീരന്മാരിലും ശ്രേഷ്ഠനെയോ, തോൽപ്പിച്ചത്?'
സേവകാസ്തേ തദാ പ്രോചുര്ദമനോനാമ ശത്രുഹന് । സുബാഹുജഃ പ്രതാപാഗ്ര്യം ജിതവാന്ഹയമാഹരത്
അപ്പോൾ ശത്രുഘ്നന്റെ സേവകർ പറഞ്ഞു: 'ശത്രുഘ്നാ, സുഭാഹുവിന്റെ മകൻ ദമനൻ മഹാവീരനെ തോൽപ്പിച്ച് കുതിരയെ കൊണ്ടുപോയി.'
ഇതി ശ്രുത്വാ ഹയം നീതം ദമനേന സ്വവൈരിണാ । ആജഗാമ സ വേഗേന യത്രാഭൂദ്രണമംഡലമ്
കുതിരയെ തന്റെ ശത്രുവായ ദമനൻ കൊണ്ടുപോയെന്ന് കേട്ടശേഷം, അവൻ അതിവേഗത്തിൽ യുദ്ധഭൂമിയിലേക്കു പോയി.
തത്രാപശ്യത്സ ശത്രുഘ്നോ ഗജാന്ദീര്ണകപോലകാന് । പര്വതാനിവ രക്തോദേ മജ്ജമാനാന്മദോദ്ധതാന്
അവിടെ ശത്രുഘ്നൻ, കിണഞ്ഞ കപോളങ്ങളുമായി രക്തം നിറഞ്ഞ വെള്ളത്തിൽ മുക്കിയിരിക്കുന്ന, ഉന്മാദത്തിൽ കത്തുന്ന ആനകളെ പർവതങ്ങളെപ്പോലെ കണ്ടു.
ഹയാസ്തത്ര നിജാരോഹകര്തൃഭിഃ സഹിതാഃ ക്ഷതാഃ । മൃതാ വീരേണ ദദൃശേ ശത്രുഘ്നേന സുകോപിനാ
അവിടെ, കുതിരകളും അവയുടെ സവാരിക്കാരും, പരിക്കേറ്റ്, വീരനായ ശത്രുഘ്നൻ കോപത്തോടെ അവരെ മരിച്ച നിലയിൽ കണ്ടു.
നരാന്രഥാന്ഗജാന്ഭഗ്നാന്വീക്ഷമാണഃ സ ശത്രുഹാ । അതീവ ചുക്രുധേ യദ്വത്പ്രലയേ പ്രലയാര്ണവഃ
മനുഷ്യരും രഥങ്ങളും ആനകളും തകർന്നുകിടക്കുന്നത് കണ്ട ശത്രുഘ്നൻ, പ്രളയകാലത്തെ സമുദ്രംപോലെ അത്യന്തം കോപിച്ചു.
പുരതോ ദമനം വീക്ഷ്യ ഹയനേതാരമുദ്ഭടമ് । പ്രതാപാഗ്ര്യസ്യ ജേതാരം തൃണീകൃത്യ നിജം ബലമ്
മുന്നിൽ, തന്റെ സൈന്യത്തെ ഒന്നും വിലകണക്കാക്കാതെ, മഹാവീരനെ തോൽപ്പിച്ച കുതിരയുടെ ഭയങ്കരനായ നായകനായ ദമനനെ ശത്രുഘ്നൻ കണ്ടു.
തദാ രാജാ പ്രത്യുവാച യോധാന്കോപാകുലേക്ഷണഃ । കോഽസൌ ദമന ജേതാഽത്ര സര്വശസ്ത്രാസ്ത്രധാരകഃ
അപ്പോൾ രാജാവ്, കണ്ണുകളിൽ ക്രോധം നിറച്ച്, സൈന്യത്തോട് ചോദിച്ചു: 'ഇവിടത്തെ ജയശാലിയായ ദമനൻ, എല്ലാ ആയുധങ്ങളും അസ്ത്രങ്ങളും കൈവശമുള്ളവൻ, ആരാണ്?'
യോ വൈ രാജസുതം വീരം രണകര്മവിശാരദമ് । ജേഷ്യത്യസ്ത്രേണ നിര്ഭീതഃ സജ്ജീഭൂതോ ഭവത്വയമ്
'രാജകുമാരനായ വീരനെ, യുദ്ധവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനെ, ഭയമില്ലാതെ ആയുധങ്ങൾകൊണ്ട് തോൽപ്പിക്കാൻ തയ്യാറാകുന്നവൻ, അവൻ അങ്ങനെ ആകട്ടെ.'
ഇതി വാക്യം സമാകര്ണ്യ പുഷ്കലഃ പരവീരഹാ । ദമനം ജേതുമുദ്യുക്തോ ജഗാദ വചനം ത്വിദമ്
ഇതൊക്കെ കേട്ടു, ശത്രുവിനെ സംഹരിക്കുന്ന പുഷ്കലൻ, ദമനനെ തോൽപ്പിക്കാൻ ഉത്സുകനായി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
സ്വാമിന്ക്വായം ദമനകഃ ക്വ തേഽപരിമിതം ബലമ് । ജേഷ്യേഽഹം ത്വത്പ്രതാപേന ഗച്ഛാമ്യേഷ മഹാമതേ
സ്വാമിനേ, ഈ ദമനകൻ എവിടെയാണ്? നിങ്ങളുടെ അതിരില്ലാത്ത ശക്തി എവിടെയാണ്? നിങ്ങളുടെ മഹത്വത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ഞാൻ അവനെ ജയിക്കും; മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ പോകുന്നു.
സേവകേ മയി യുദ്ധായ സ്ഥിതേ കൈര്നീയതേ ഹയഃ । രഘുനാഥപ്രതാപോഽയം സര്വം കൃത്യം കരിഷ്യതി
സ്വാമിനേ, ഞാൻ സൈന്യത്തോടൊപ്പം യുദ്ധത്തിനായി തയ്യാറായി നിൽക്കുമ്പോൾ, ആരാണ് ഇനി കുതിരയെ എടുത്തു പോകേണ്ടത്? രഘുനാഥന്റെ മഹത്വം എല്ലാം സാധിപ്പിക്കും.
സ്വാമിഞ്ഛൃണു പ്രതിജ്ഞാം മേ തവ മോദപ്രദായിനീമ് । വിജേഷ്യേ ദമനം യുദ്ധേ രണകര്മവിചക്ഷണമ്
സ്വാമിനേ, നിങ്ങൾക്ക് സന്തോഷം നൽകുന്ന എന്റെ വാഗ്ദാനം കേൾക്കൂ: യുദ്ധവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ദമനകനെ ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കും.
രാമചംദ്രപദാംഭോജമധ്വാസ്വാദവിയോഗിനാമ് । യദഘം തു ഭവേത്തന്മേ ദമനം ന ജയേയദി
രാമചന്ദ്രന്റെ കമലപാദങ്ങളുടെ തേൻ രുചിക്കാനാകാതെ ഇരിക്കുന്നവർക്കു വരുന്ന പാപം എനിക്ക് വരട്ടെ, ഞാൻ ദമനകനെ ജയിക്കാതിരുന്നാൽ.
പുത്രോ യോ മാതൃപാദാന്യത്തീര്ഥം മത്വാ തയാ സഹ । വിരുദ്ധ്യേത്തത്തമോ മഹ്യം ന ജയേദമനം യദി
തന്റെ അമ്മയുടെ പാദങ്ങളെ തീർത്ഥം എന്നു കരുതി, അമ്മയോടൊപ്പം അവളെ എതിര്ക്കുന്നവന് ഉണ്ടാകുന്ന അന്ധകാരമെന്നെ ബാധിക്കട്ടെ, ഞാൻ ദമനകനെ ജയിക്കാതിരുന്നാൽ.
അദ്യ മദ്ബാണനിര്ഭിന്ന മഹോരസ്കോ നൃപാംഗജഃ । അലംകരോതു പ്രധനേ ഭൂതലം ശയനേന ഹി
ഇന്ന് എന്റെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് വലിയ നെഞ്ച് തുളച്ചു രാജകുമാരൻ ഭൂമിയിൽ വീണു കിടക്കുമ്പോൾ, യുദ്ധഭൂമി അതിനാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെടട്ടെ.
ശേഷ ഉവാച। ഇതി പ്രതിജ്ഞാമാകര്ണ്യ പുഷ്കലസ്യ രഘൂദ്വഹഃ । ജഹര്ഷ ചിത്തേ തേജസ്വീ നിദിദേശ രണം പ്രതി
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: പുഷ്കലന്റെ ഈ വാഗ്ദാനം കേട്ട രഘുവംശജൻ ഹൃദയത്തിൽ ആനന്ദിച്ചു, യുദ്ധത്തിനായി കല്പന നൽകി.
ആജ്ഞപ്തോഽസൌ യയൌ സൈന്യൈര്ബഹുഭിഃ പരിവാരിതഃ । യത്രാസ്തേ ദമനോ രാജപുത്രഃ ശൂരകുലോദ്ഭവഃ
ആ കല്പനയോടെ, പുഷ്കലൻ അനേകം സൈന്യങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, വീരകുലത്തിൽ ജനിച്ച രാജകുമാരൻ ദമനകൻ ഇരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
ദമനോഽപി തമാജ്ഞായ ഹ്യാഗതം രണമംഡലേ । പ്രത്യുജ്ജഗാമ വീരാഗ്ര്യഃ സ്വസൈന്യപരിവാരിതഃ
യുദ്ധഭൂമിയിൽ പുഷ്കലൻ എത്തിയതായി അറിഞ്ഞ ദമനകനും, തന്റെ സൈന്യത്തോടൊപ്പം, വീരന്മാരിൽ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നവനായി അവനെ നേരിടാൻ പുറപ്പെട്ടു.
അന്യോന്യം തൌ സംമിലിതൌ രഥസ്ഥൌ രഥശോഭിനൌ । സമരേ ശക്രദൈത്യൌ കിം യുദ്ധാര്ഥം രണമാഗതൌ
അവർ രണ്ടുപേരും രഥത്തിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ പരസ്പരം ഏറ്റുമുട്ടി; രഥഭൂഷിതരായി, യുദ്ധത്തിനായി വന്ന ഇന്ദ്രനും ഒരു അസുരനും പോലെയാണ് അവർ.
ഉവാച പുഷ്കലസ്തം വൈ രാജപുത്രം മഹാബലമ് । രാജപുത്ര ദമനക മാം ജാനീഹി സമാഗതമ്
പുഷ്കലൻ ആ മഹാബലശാലിയായ രാജകുമാരനോട് പറഞ്ഞു: 'രാജകുമാര ദമനക, ഞാൻ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു എന്ന് അറിയുക.'
സ പ്രതിജ്ഞം തു യുദ്ധായ ഭരതാത്മജമുദ്ഭടമ് । പുഷ്കലേന സ്വനാമ്നാ ച ലക്ഷിതം വിദ്ധിസത്തമ
യുദ്ധത്തിന് പ്രതിജ്ഞയെടുത്ത ഭയങ്കരനായ ഭരതപുത്രൻ, പുഷ്കലൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നവൻ, അതാണ് ഞാൻ എന്ന് മനസ്സിലാക്കുക, ഉത്തമനേ.
രഘുനാഥപദാംഭോജ നിത്യസേവാമധുവ്രതമ് । ത്വാം ജേഷ്യേ ശസ്ത്രസംഘേനസജ്ജീഭവ മഹാമതേ
രഘുനാഥന്റെ കമലപാദങ്ങളിൽ എപ്പോഴും ഭക്തിയോടെ സേവനം ചെയ്യുന്നതുപോലെ, ഞാൻ ആയുധങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തോടെ നിന്നെ ജയിക്കും; മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, നീ തയ്യാറാകു.
ഇതി വാക്യം സമാകര്ണ്യ ദമനഃ പരവീരഹാ । പ്രത്യുവാച ഹസന്വാഗ്മീ നിര്ഭയോദ്ദൃഷ്ടവിക്രമഃ
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ദമനകൻ, ശത്രുവീരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, പുഞ്ചിരിയോടെ, വാഗ്മിയായും ഭയമില്ലാതെയും മറുപടി പറഞ്ഞു.
സുബാഹുപുത്രം ദമനം പിതൃഭക്തി ഹൃതാഘകമ് । വിദ്ധി മാമശ്വനേതാരം ശത്രുഘ്നസ്യ മഹീപതേഃ
സുബാഹുവിന്റെ പുത്രനായ ദമനകൻ, പിതാവിനോടുള്ള ഭക്തിയാൽ പാപങ്ങൾ അകറ്റിയവൻ, രാജാവായ ശത്രുഘ്നന്റെ രഥസാരഥി — അതാണ് ഞാൻ എന്ന് അറിയുക.
ജയോ ദൈവവിസൃഷ്ടോഽയം യസ്യ ചാലംകരിഷ്യതി । സ പ്രാപ്നോതി നിരീക്ഷസ്വ ബലം മേ രണമൂര്ധനി
വിജയം ദൈവം നൽകുന്നതാണ്; ആരെ അത് അലങ്കരിക്കുമോ അവൻ അതിനെ നേടും. യുദ്ധത്തിന്റെ മധ്യത്തിൽ എന്റെ ശക്തി നീ കാണുക.
ഇത്യുക്ത്വാ സ ശരം ചാപം വിധായാകര്ണപൂരിതമ് । മുമോച ബാണാന്നിശിതാന്വൈരിപ്രാണാപഹാരിണഃ
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവൻ അമ്പ് വില്ലിൽ ഇട്ട് കാതുവരെ വലിച്ചു, ശത്രുവിന്റെ ജീവൻ എടുത്തുകൊണ്ടു കുത്തിയ അമ്പുകൾ വിട്ടു.
തേ ബാണാസ്ത്വാവിലീഭൂതാശ്ഛാദയാമാസുരംബരമ് । സൂര്യഭാനുപ്രഭാ യത്ര ബാണച്ഛായാനിവാരിതാ
ആ അമ്പുകൾ കൂട്ടമായി ആകാശം മൂടി; അമ്പുകളുടെ നിഴലാൽ സൂര്യന്റെ പ്രകാശം പോലും തടയപ്പെട്ടു.
ഗജാനാം കടഭിത്ത്യോഘേ ലഗ്നാ സായകസംതതിഃ । അലംകരോതി ധാതൂനാം രാഗാ ഇവ വിചിത്രിതാഃ
ആനകളുടെ വശങ്ങളിൽ പതിഞ്ഞ് കിടക്കുന്ന അമ്പുകളുടെ മഴ, അവയെ ധാതുക്കളിൽ നിറം പകർന്നതുപോലെ അലങ്കരിക്കുന്നു.
പതിതാസ്തത്ര ദൃശ്യംതേ നരാ വാഹാ ഗജാ രഥാഃ । ശരവ്രാതേന നൃപതേഃ സുതേന പരിതാഡിതാഃ
അവിടെ മനുഷ്യരും കുതിരകളും ആനകളും രഥങ്ങളും രാജകുമാരന്റെ അമ്പുകളുടെ മഴയിൽ വീണുകിടക്കുന്നത് കാണാം.