സകുടുംബഃ സുതേ ന്യസ്യ ധുരം രാജ്യസ്യ നിര്ഭൃതാമ് । ഇതി വ്യവസ്യ സംധ്യായാം ഹരിം ധ്യായന്നിശാംതരേ
കുടുംബത്തോടും, രാജ്യത്തിന്റെ മുഴുവൻ ഭാരവും പുത്രനിൽ ഏൽപ്പിച്ച്, അങ്ങനെ തീരുമാനിച്ച്, സന്ധ്യാകാലത്ത് ഹരിയെ ധ്യാനിച്ച് രാത്രി മുഴുവൻ ഇരുന്നു—
അദ്രാക്ഷീത്സ്വപ്നമപ്യേകം ബ്രാഹ്മണം താപസം വരമ് । പ്രാതരുത്ഥായ രാജാസൌ കൃത്വാ സംധ്യാദികാഃ ക്രിയാഃ
അവൻ ഒരു സ്വപ്നത്തിൽ ഒരു ബ്രാഹ്മണതപസ്സുവിനെ കണ്ടു; രാവിലെ എഴുന്നേറ്റ രാജാവ് സന്ധ്യാദികർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു.
സഭാം മംത്രിജനൈഃ സാര്ദ്ധം സുഖമാസേദിവാന്മഹാന് । താവദ്വിപ്രം ദദര്ശാഥ താപസം കൃശദേഹിനമ്
അവൻ മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം സഭയിൽ സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, അപ്പോൾ തന്നെ ആ തപസ്സുവായ ബ്രാഹ്മണനെ, ക്ഷീണിച്ച ശരീരത്തോടെ, അവൻ കണ്ടു.
ജടാവല്കലകൌപീനധാരിണം ദംഡപാണിനമ് । അനേകതീര്ഥസേവാഭിഃ കൃതപുണ്യകലേവരമ്
ജട, വല്കല, കൗപ്പീനധാരിയും, ദണ്ഡം കൈവശമുള്ളവനും, അനേകം തീർത്ഥസേവനങ്ങളാൽ പുണ്യമായ ശരീരമുള്ളവനും ആയിരുന്നു അവൻ.
രാജാ തം വീക്ഷ്യ ശിരസാ പ്രണനാമ മഹാഭുജഃ । അര്ഘ്യപാദ്യാദികം ചക്രേ പ്രഹൃഷ്ടാത്മാ മഹീപതിഃ
രാജാവ് അവനെ കണ്ടപ്പോൾ തല കുനിഞ്ഞ് വന്ദിച്ചു; ആ മഹാബാഹുവൻ സന്തോഷത്തോടെ അർഘ്യവും പാദ്യവും മറ്റ് ആദരങ്ങളും നൽകി.
സുഖോപവിഷ്ടം വിശ്രാംതം പപ്രച്ഛ വിദിതം ദ്വിജമ് । സ്വാമിംസ്ത്വദ്ദര്ശനാന്മേഽദ്യ ഗതം ദേഹസ്യ പാതകമ്
ബ്രാഹ്മണൻ സുഖമായി ഇരുന്നു വിശ്രമിച്ചപ്പോൾ, രാജാവ് അവനെ ജ്ഞാനിയെന്നറിഞ്ഞ് ചോദിച്ചു: 'സ്വാമി, ഇന്ന് നിങ്ങളെ കണ്ടതുകൊണ്ട് എന്റെ ശരീരത്തിലെ പാപം അകന്നു.'
മഹാംതഃ കൃപണാന്പാതും യാംതി തദ്ഗേഹമാദരാത് । തസ്മാത്കഥയ ഭോ വിപ്ര വൃദ്ധസ്യ മമ സംപ്രതി
മഹാന്മാരെ ദുർഭാഗ്യപ്പെട്ടവരെ രക്ഷിക്കാൻ ആദരപൂർവ്വം അവരുടെ വീടുകളിൽ പോകുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ബ്രാഹ്മണാ, എന്റെ വയസ്സായ അച്ഛനിനെക്കുറിച്ച് ഇപ്പോൾ എന്നോട് പറയൂ.
കോ ദേവോ ഗര്ഭനാശായ കിം തീര്ഥം ച ക്ഷമം ഭവേത് । യൂയം സര്വഗതാഃ ശ്രേഷ്ഠാഃ സമാധിധ്യാനതത്പരാഃ
ഗർഭനാശം ഒഴിവാക്കാൻ ഏത് ദൈവത്തെ ആരാധിക്കണം, ഏത് തീർത്ഥം അതിന് ഉത്തമമാണ്? നിങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും എത്തുന്നവരും, ധ്യാനത്തിൽ ലയിച്ചവരുമാണ്.
സര്വതീര്ഥാവഗാഹേന കൃതപുണ്യാത്മനോഽമലാഃ । യഥാവച്ഛൃണ്വതേ മഹ്യം ശ്രദ്ദധാനായ വിസ്തരാത്
എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും കുളിച്ച് പുണ്യശുദ്ധരായ നിങ്ങൾ, വിശ്വാസപൂർവ്വം ഞാൻ പറയുന്നതു ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുന്നു.
കഥയസ്വ പ്രസാദേന സര്വതീര്ഥവിചക്ഷണ । ബ്രാഹ്മണ ഉവാച। ശൃണു രാജേംദ്ര വക്ഷ്യാമി യത്പൃഷ്ടം തീര്ഥസേവനമ്
എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങൾക്കുമറിയുന്നവനേ, ദയവായി എന്നോട് വിശദമായി പറയൂ. ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, നിങ്ങൾ ചോദിച്ച തീർത്ഥസേവനം ഞാൻ ഇപ്പോൾ പറയുന്നു, ശ്രദ്ധിക്കൂ.
കസ്യ ദേവസ്യ കൃപയാ ഗര്ഭനിര്വാരണം ഭവേത് । സേവ്യഃ ശ്രീരാമചംദ്രോഽസൌ സംസാരജ്വരനാശകഃ
ഏത് ദൈവത്തിന്റെ കൃപയാൽ ഗർഭനാശം ഒഴിവാക്കാം? ഈ ലോകദുഃഖം നീക്കുന്ന ശ്രീരാമനെ ആരാധിക്കണം.
പൂജ്യഃ സ ഏവ ഭഗവാന്പുരുഷോത്തമസംജ്ഞകഃ । നാനാ പുര്യോ മയാ ദൃഷ്ടാഃ സര്വപാപക്ഷയംകരാഃ
ആ പുരുഷോത്തമനെന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവാനെ മാത്രം ആരാധിക്കണം. എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്ന അനേകം നഗരങ്ങൾ ഞാൻ കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
അയോധ്യാ സരയൂസ്താപീ തഥാ ദ്വാരം ഹരേഃ പരമ് । അവംതീ വിമലാ കാംചീ രേവാ സാഗരഗാമിനീ
അയോധ്യ, ശരയൂ, താപി, ഹരിയുടെ പരമദ്വാരം, അവന്തി, വിശുദ്ധമായ കാഞ്ചി, സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്ന രേവാ—ഇവയെല്ലാം ഉണ്ട്.
ഗോകര്ണം ഹാടകാഖ്യം ച ഹത്യാകോടിവിനാശനമ് । മല്ലികാഖ്യോ മഹാശൈലോ മോക്ഷദഃ പശ്യതാം നൃണാമ്
ഗോകർണം, ഹാടകമെന്ന സ്ഥലവും, കോടിക്കണക്കിന് ഹത്യകൾ പോലും നശിപ്പിക്കുന്നതും, മല്ലികാ എന്ന മഹാശൈലവും, കണ്ടാൽ മോക്ഷം നൽകുന്നതുമാണ്.
യത്രാംഗേഷു നൃണാം തോയം ശ്യാമം വാ നിര്മലം ഭവേത് । പാതകസ്യാപഹാരീദം മയാ ദൃഷ്ടം തു തീര്ഥകമ്
മനുഷ്യരുടെ ശരീരത്തിൽ കറുത്തതോ ശുദ്ധമായതോ ആയ വെള്ളം തൊടുന്നിടത്ത്, ആ തീർത്ഥം പാപം നീക്കുന്നു—ഇത് ഞാൻ കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
മയാ ദ്വാരവതീ ദൃഷ്ടാ സുരാസുര നിഷേവിതാ । ഗോമതീ യത്ര വഹതി സാക്ഷാദ്ബ്രഹ്മജലാ ശുഭാ
ദേവതകളും അസുരന്മാരും ആരാധിക്കുന്ന ദ്വാരവതിയും, ഗോമതീ എന്ന ശുഭജലനദി ഒഴുകുന്നതും, അതു ബ്രഹ്മജലമായും ഞാൻ കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
യത്ര സ്വാപോ ലയഃ പ്രോക്തോ മൃതിര്മോക്ഷ ഇതി ശ്രുതിഃ । യസ്യാം സംവസതാം നൄണാം ന കലി പ്രഭവേത്ക്വചിത്
അവിടെ ഉറക്കം, ലയം, മരണം എന്നിവയെ മോക്ഷം എന്ന് ശാസ്ത്രം പറയുന്നു; അവിടെ താമസിക്കുന്നവർക്കു കലിയുഗം ഒരിക്കലും ബാധിക്കില്ല.
ചക്രാംകാ യത്ര പാഷാണാ മാനവാ അപി ചക്രിണഃ । പശവഃ കീടപക്ഷ്യാദ്യാഃ സര്വേ ചക്രശരീരിണഃ
അവിടെ ശിലകൾക്ക് ചക്രമുദ്രയുണ്ട്; മനുഷ്യർക്കും ചക്രം ഉണ്ട്; പശുക്കൾക്കും കീടങ്ങൾക്കും പക്ഷികൾക്കും എല്ലാം ശരീരത്തിൽ ചക്രമുദ്ര കാണാം.
ത്രിവിക്രമോ വസേദ്യസ്യാം സര്വലോകൈകപാലകഃ । സാ പുരീ തു മഹാപുണ്യൈര്മയാ ദൃഗ്ഗോചരീകൃതാ
എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും കാത്തുനിൽക്കുന്ന ത്രിവിക്രമൻ അവിടെയാണ് വസിക്കുന്നത്. വലിയ പുണ്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ആ നഗരം ഞാൻ നേരിൽ കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
കുരുക്ഷേത്രം മയാ ദൃഷ്ടം സര്വഹത്യാപനോദനമ് । സ്യമംതപംചകം യത്ര മഹാപാതകനാശനമ്
എല്ലാ ഹത്യകളും നീക്കുന്ന കുരുക്ഷേത്രം ഞാൻ കണ്ടിട്ടുണ്ട്; മഹാപാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്ന സ്യാമന്തപഞ്ചകം അവിടെയുണ്ട്.
വാരാണസീ മയാ ദൃഷ്ടാ വിശ്വനാഥകൃതാലയാ । യത്രോപദിശതേ മംത്രം താരകം ബ്രഹ്മസംജ്ഞിതമ്
വിശ്വനാഥൻ സ്ഥാപിച്ച വാരാണസി ഞാൻ കണ്ടിട്ടുണ്ട്; അവിടെ ബ്രഹ്മം സൂചിപ്പിക്കുന്ന താരകമന്ത്രം ഉപദേശിക്കുന്നു.
യസ്യാം മൃതാഃ കീടപതംഗഭൃംഗാഃ പശ്വാദയോ വാ സുരയോനയോ വാ । സ്വകര്മസംഭോഗസുഖം വിഹായ ഗച്ഛംതി കൈലാസമതീതദുഃഖാഃ
അവിടെ മരിക്കുന്നവരായ കീടങ്ങൾ, പുഴുക്കൾ, തേനീച്ചകൾ, പശുക്കൾ, ദേവതകൾ പോലും, സ്വന്തം കർമ്മഫലസുഖം ഉപേക്ഷിച്ച്, എല്ലാ ദുഃഖവും വിട്ട് കൈലാസത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
മണികര്ണിര്യത്ര തീര്ഥം യസ്യാമുത്തരവാഹിനീ । കരോതി സംസൃതേര്ബംധച്ഛേദം പാപകൃതാമപി
അവിടെ മണികർണിക എന്ന തീർത്ഥവും, വടക്കോട്ട് ഒഴുകുന്ന നദിയും ഉണ്ട്; പാപികൾക്കു പോലും ജന്മബന്ധം മുറിക്കുന്നതാണത്.
കപര്ദിനഃ കുംഡലിനഃ സര്പഭൂഷാധരാവരാഃ । ഗജചര്മപരീധാനാ വസംതി ഗതദുഃഖകാഃ
കപർദിയുടെയും കുണ്ടലധാരിയുടെയും, പാമ്പുകൾ അലങ്കാരമായവരുടെയും, ആനച്ചർമ്മം ധരിച്ചവരുടെയും കൂട്ടം അവിടെ ദുഃഖമില്ലാതെ വസിക്കുന്നു.
കാലഭൈരവനാമാത്ര കരോതി യമശാസനമ് । ന കരോതി നൃണാം വാര്താം യമോ ദംഡധരഃ പ്രഭുഃ
യമന്റെ ആജ്ഞ നടപ്പാക്കുന്നത് കാലഭൈരവൻ മാത്രമാണ്; ദണ്ഡധാരിയായ യമൻ മനുഷ്യരുടെ കാര്യങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധിക്കാറില്ല.
ഏതാദൃശീ മയാ ദൃഷ്ടാ കാശീ വിശ്വേശ്വരാംകിതാ । അനേകാന്യപി തീര്ഥാനി മയാ ദൃഷ്ടാനി ഭൂമിപ
വിശ്വേശ്വരൻ അനുചിഹ്നമാക്കിയ കാശിയെ ഞാൻ ഇങ്ങനെ കണ്ടു; രാജാവേ, ഞാൻ മറ്റുപല തീർത്ഥങ്ങളും കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
പരമേകം മഹച്ചിത്രം യദ്ദൃഷ്ടം നീലപര്വതേ । പുരുഷോത്തമസാന്നിധ്യേ തന്ന ക്വാപ്യക്ഷിഗോചരമ്
നീലപർവതത്തിൽ ഞാൻ കണ്ട അത്ഭുതകരമായ പരമമായ ഒരു വസ്തു — പരമപുരുഷന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ — കണ്ണുകൾക്ക് മറ്റൊരിടത്തും കാണാനാവില്ല.
ബ്രാഹ്മണ ഉവാച। രാജംസ്ത്വം ശൃണു യദ്വൃത്തം നീലേ പര്വതസത്തമേ । യച്ഛ്രദ്ദധാനാഃ പുരുഷാ യാംതി ബ്രഹ്മ സനാതനമ്
ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, നീലപർവതത്തിൽ സംഭവിച്ചതു കേൾക്കൂ; വിശ്വാസമുള്ളവർ അവിടെ ശാശ്വതമായ ബ്രഹ്മത്തിൽ എത്തുന്നു.
മയാ പര്യടതാ തത്ര ഗതം നീലാഭിധേ ഗിരൌ । ഗംഗാസാഗരതോയേന ക്ഷാലിതപ്രാംഗണേ മുഹുഃ
അവിടെ ഞാൻ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, നീല എന്ന പേരുള്ള പർവതത്തിലേക്ക് ഞാൻ ചെന്നു; ഗംഗയും സമുദ്രവും ചേർന്ന വെള്ളം പലതവണ ആ പ്രാകാരത്തെ കഴുകി.
തത്ര ഭില്ലാ മയാ ദൃഷ്ടാഃ പര്വതാഗ്രേ ധനുര്ഭൃതഃ । ചതുര്ഭുജാ മൂലഫലൈര്ഭക്ഷ്യൈര്നിര്വാഹിതക്ലമാഃ
അവിടെ ഞാൻ പർവതശിഖരത്തിൽ വില്ലും അമ്പും കൈവശമുള്ള ഭില്ലന്മാരെ കണ്ടു; നാലു കൈകളും ഉള്ളവർ, മൂലഫലങ്ങളും ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കളും കഴിച്ച് ക്ഷീണം മാറ്റിയവരും.