സോഽത്ര ശ്രീമാന്നീലശൈലേ വസതേ പുരുഷോത്തമഃ । ആരുഹ്യ തം നമസ്കൃത്യ സംപൂജ്യ സുകൃതാദിനാ
അവൻ, ആ മഹിമയുള്ള പുരുഷോത്തമൻ, ഈ നീലമലയിൽ വസിക്കുന്നു; അതിൽ കയറി, നമസ്കരിച്ചു, നല്ല പ്രവൃത്തികൾകൊണ്ട് ആരാധിച്ചാൽ—
നൈവേദ്യം ഭക്ഷയിത്വാ വൈ ഭൂപ ഭൂയാച്ചതുര്ഭുജഃ । അത്രാപ്യുദാഹരംതീമമിതിഹാസം പുരാതനമ്
അവിടെ നിവേദ്യം കഴിച്ചാൽ, രാജാവേ, നാലു കൈകളുള്ളവനാകാം; ഇവിടെ ഒരു പുരാതന കഥയും പറയപ്പെടുന്നു.
തം ശൃണുഷ്വ മഹാരാജ സര്വാശ്ചര്യസമന്വിതമ് । രത്നഗ്രീവസ്യ നൃപതേര്യദ്വൃത്തം സകുടുംബിനഃ
മഹാരാജാവേ, അതിൽ സംഭവിച്ച അത്ഭുതങ്ങൾ നിറഞ്ഞ കഥ കേൾക്കൂ; രത്നഗ്രീവൻ എന്ന രാജാവിനും കുടുംബത്തിനും സംഭവിച്ചതു.
ചതുര്ഭുജാദികം പ്രാപ്തം ദേവദാനവദുര്ലഭമ് । ആസീത്കാംചീ മഹാരാജ പുരീ ലോകേഷു വിശ്രുതാ
ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും അപൂർവമായ നാലു കൈകളുള്ള രൂപം അവൻ നേടി; ലോകങ്ങളിൽ പ്രശസ്തമായ കാഞ്ചി എന്നൊരു നഗരം ഉണ്ടായിരുന്നു.
മഹാജനപരീവാരസമൃദ്ധബലവാഹനാ । യസ്യാം വസംതി വിപ്രാഗ്ര്യാഃ ഷട്കര്മനിരതാ ഭൃശമ്
വലിയ ജനസമൂഹവും ശക്തമായ സൈന്യങ്ങളും വാഹനങ്ങളും സമൃദ്ധമായ, അവിടെ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്മാർ ആറു കര്മ്മങ്ങളിലും ഏർപ്പെട്ട് താമസിച്ചിരുന്നു.
സര്വഭൂതഹിതേ യുക്താ രാമഭക്തിഷു ലാലസാഃ । ക്ഷത്രിയാ രണകര്താരഃ സംഗ്രാമേഽപ്യപലായിനഃ
എല്ലാ ജീവികളുടെ ഭലത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന, രാമഭക്തിയിൽ ആഗ്രഹമുള്ളവർ; യുദ്ധത്തിൽ ഒളിച്ചോടാത്ത, ധീരനായ ക്ഷത്രിയന്മാർ.
പരദാര പരദ്രവ്യ പരദ്രോഹപരാങ്മുഖാഃ । വൈശ്യാഃ കുസീദകൃഷ്യാദിവാണിജ്യശുഭവൃത്തയഃ
പരസ്ത്രീ, പരധനം, പരപീഡനം എന്നിവയിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുന്നവർ; വായ്പ, കൃഷി, വ്യാപാരം എന്നിവയിൽ സദാചാരമുള്ള വൈശ്യന്മാർ.
കുര്വന്തി രഘുനാഥസ്യ പദാമ്ഭോജേ രതിം സദാ । ശൂദ്രാ ബ്രാഹ്മണസേവാഭിര്ഗതരാത്രിദിനാന്തരാഃ
രഘുനാഥന്റെ പാദപദ്മങ്ങളിൽ എപ്പോഴും ഭക്തിയോടെ ലീനരായവർ; ശൂദ്രന്മാർ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ സേവിച്ച്, രാത്രി പകലെന്ന വ്യത്യാസമില്ലാതെ പ്രവർത്തിച്ചവരാണ്.
കുര്വംതി കഥനം രാമരാമേതി രസനാഗ്രതഃ । പ്രാകൃതാഃ കേഽപി നോ പാപം കുര്വംതി മനസാത്ര വൈ
സാധാരണ ജനങ്ങൾ അവരുടെ നാവിന്റെ അറ്റത്തിൽ 'രാമ രാമ' എന്നു ഉച്ചരിച്ചാൽ, അവർക്ക് മനസ്സിൽ പാപം ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
ദാനം ദയാ ദമഃ സത്യം തത്ര തിഷ്ഠംതി നിത്യശഃ । വദതേ ന പരാബാധം വാക്യം കോഽപി നരോഽനഘഃ
അവിടെ ദാനം, കരുണ, ആത്മനിയന്ത്രണം, സത്യം എന്നിങ്ങനെയുള്ള ഗുണങ്ങൾ എല്ലായ്പ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നു; ആരും മറ്റൊരാളെ വേദനിപ്പിക്കുന്ന വാക്കുകൾ സംസാരിക്കുന്നില്ല.
ന പാരക്യേ ധനേ ലോഭം കുര്വംതി ന ഹി പാതകമ് । ഏവം പ്രജാ മഹാരാജ രത്നഗ്രീവേണ പാല്യതേ
മറ്റുള്ളവരുടെ സമ്പത്തിൽ അവർക്ക് മോഹം ഉണ്ടാവുന്നില്ല, പാപം ചെയ്യുന്നതുമില്ല; ഇങ്ങനെ, മഹാരാജാവേ, രത്നഗ്രീവൻ ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നു.
ഷഷ്ഠാംശം തത്ര ഗൃഹ്ണാതി നാന്യം ലോഭവിവര്ജിതഃ । ഏവം പാലയമാനസ്യ പ്രജാധര്മേണ ഭൂപതേഃ
അവിടെ രാജാവ് ആറ് ഭാഗം മാത്രം എടുക്കുന്നു, അതിനപ്പുറം ഒന്നും ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; ഇങ്ങനെ, ജനങ്ങളുടെ ധർമ്മം പാലിച്ച് രാജാവ് ഭരിക്കുന്നു.
ഗതാനി ബഹുവര്ഷാണി സര്വഭോഗവിലാസിനഃ । വിശാലാക്ഷീം മഹാരാജ ഏകദാ ഹ്യൂചിവാനിദമ്
എല്ലാ സൗഖ്യങ്ങളും അനുഭവിച്ചു വർഷങ്ങൾ കടന്നു പോയി; അതിനുശേഷം, മഹാരാജാവേ, ഒരു ദിവസം അവൻ വിശാലാക്ഷിയെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
പതിവ്രതാം ധര്മപത്നീം പതിവ്രതപരായണാമ് । പുത്രാ ജാതാ വിശാലാക്ഷി പ്രജാരക്ഷാ ധുരംധരാഃ
വിശാലാക്ഷി, നീ ധർമ്മപത്നിയായും ഭർത്താവിനോടു വിശ്വസ്തയായും ഇരിക്കുന്നു; നിനക്കു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചിരിക്കുന്നു, അവർ ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്ന ഉത്തരവാദിത്വം ഏറ്റെടുത്തിരിക്കുന്നു.
പരീവാരോ മഹാന്മഹ്യം വര്തതേ വിഗതജ്വരഃ । ഹസ്തിനോ മമ ശൈലാഭാ വാജിനഃ പവനോപമാഃ
എനിക്ക് വലിയ കുടുംബവും, ദുഃഖമില്ലാത്തവരും കൂടെയുണ്ട്; എന്റെ ആനകൾ പർവ്വതങ്ങളെപ്പോലെയും, കുതിരകൾ കാറ്റുപോലെയും വേഗമാണ്.
രഥാശ്ച സുഹയൈര്യുക്താ വര്തംതേ മമ നിത്യശഃ । മഹാവിഷ്ണുപ്രസാദേന കിംചിന്ന്യൂനം മമാസ്തി ന
നല്ല കുതിരകൾ കെട്ടിയ രഥങ്ങൾ എനിക്ക് എല്ലായ്പ്പോഴും ലഭ്യമാണ്; മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ കൃപയാൽ എനിക്ക് ഒന്നും കുറവില്ല.
ഏവം മനോരഥസ്ത്വേകസ്തിഷ്ഠതേ മാനസേ മമ । പരം തീര്ഥം മയാ നാദ്യ കൃതം പരമശോഭനേ
എന്നാൽ, എന്റെ മനസ്സിൽ ഒരു ആഗ്രഹം ബാക്കിയുണ്ട്: പരമസുന്ദരിയായേ, ഞാൻ ഇതുവരെ പരമതീർത്ഥയാത്ര ചെയ്തിട്ടില്ല.
ഗര്ഭവാസവിരാമായ ക്ഷമം ഗോവിംദശോഭിതമ് । വൃദ്ധോ ജാതോഽസ്മ്യഹം താവദ്വലീപലിതദേഹവാന്
ജനനമരണചക്രം അവസാനിപ്പിക്കാൻ യോഗ്യമായ, ഗോവിന്ദനാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട തീർത്ഥം; ഞാൻ ഇപ്പോൾ വയസ്സായിരിക്കുന്നു, ശരീരം ചുരുണ്ടും വെളുത്ത മുടിയും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
കരിഷ്യാമി മനോഹാരി തീര്ഥസേവനമാദൃതഃ । യോ നരോ ജന്മപര്യംതം സ്വോദരസ്യ പ്രപൂരകഃ
ഹൃദയത്തിൽ ആഗ്രഹത്തോടെ ആകർഷകമായ തീർത്ഥസേവനം ഞാൻ ചെയ്യാൻ പോകുന്നു; ജീവൻ മുഴുവൻ സ്വന്തം വയറു നിറയ്ക്കുന്നതിൽ മാത്രം താൽപര്യമുള്ളവൻ—
ന കരോതി ഹരേഃ പൂജാം സ നരോ ഗോവൃഷഃ സ്മൃതഃ । തസ്മാദ്ഗച്ഛാമി ഭോ ഭദ്രേ തീര്ഥയാത്രാം പ്രതി പ്രിയേ
—ഹരിയെ ആരാധിക്കാത്തവൻ, ആ മനുഷ്യൻ പശുവോ കാളയോ എന്നതുപോലെയാണ്; അതിനാൽ, ഭദ്രേ, പ്രിയേ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ തീർത്ഥയാത്രയ്ക്ക് പോവുകയാണ്.
സകുടുംബഃ സുതേ ന്യസ്യ ധുരം രാജ്യസ്യ നിര്ഭൃതാമ് । ഇതി വ്യവസ്യ സംധ്യായാം ഹരിം ധ്യായന്നിശാംതരേ
കുടുംബത്തോടും, രാജ്യത്തിന്റെ മുഴുവൻ ഭാരവും പുത്രനിൽ ഏൽപ്പിച്ച്, അങ്ങനെ തീരുമാനിച്ച്, സന്ധ്യാകാലത്ത് ഹരിയെ ധ്യാനിച്ച് രാത്രി മുഴുവൻ ഇരുന്നു—
അദ്രാക്ഷീത്സ്വപ്നമപ്യേകം ബ്രാഹ്മണം താപസം വരമ് । പ്രാതരുത്ഥായ രാജാസൌ കൃത്വാ സംധ്യാദികാഃ ക്രിയാഃ
അവൻ ഒരു സ്വപ്നത്തിൽ ഒരു ബ്രാഹ്മണതപസ്സുവിനെ കണ്ടു; രാവിലെ എഴുന്നേറ്റ രാജാവ് സന്ധ്യാദികർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു.
സഭാം മംത്രിജനൈഃ സാര്ദ്ധം സുഖമാസേദിവാന്മഹാന് । താവദ്വിപ്രം ദദര്ശാഥ താപസം കൃശദേഹിനമ്
അവൻ മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം സഭയിൽ സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, അപ്പോൾ തന്നെ ആ തപസ്സുവായ ബ്രാഹ്മണനെ, ക്ഷീണിച്ച ശരീരത്തോടെ, അവൻ കണ്ടു.
ജടാവല്കലകൌപീനധാരിണം ദംഡപാണിനമ് । അനേകതീര്ഥസേവാഭിഃ കൃതപുണ്യകലേവരമ്
ജട, വല്കല, കൗപ്പീനധാരിയും, ദണ്ഡം കൈവശമുള്ളവനും, അനേകം തീർത്ഥസേവനങ്ങളാൽ പുണ്യമായ ശരീരമുള്ളവനും ആയിരുന്നു അവൻ.
രാജാ തം വീക്ഷ്യ ശിരസാ പ്രണനാമ മഹാഭുജഃ । അര്ഘ്യപാദ്യാദികം ചക്രേ പ്രഹൃഷ്ടാത്മാ മഹീപതിഃ
രാജാവ് അവനെ കണ്ടപ്പോൾ തല കുനിഞ്ഞ് വന്ദിച്ചു; ആ മഹാബാഹുവൻ സന്തോഷത്തോടെ അർഘ്യവും പാദ്യവും മറ്റ് ആദരങ്ങളും നൽകി.
സുഖോപവിഷ്ടം വിശ്രാംതം പപ്രച്ഛ വിദിതം ദ്വിജമ് । സ്വാമിംസ്ത്വദ്ദര്ശനാന്മേഽദ്യ ഗതം ദേഹസ്യ പാതകമ്
ബ്രാഹ്മണൻ സുഖമായി ഇരുന്നു വിശ്രമിച്ചപ്പോൾ, രാജാവ് അവനെ ജ്ഞാനിയെന്നറിഞ്ഞ് ചോദിച്ചു: 'സ്വാമി, ഇന്ന് നിങ്ങളെ കണ്ടതുകൊണ്ട് എന്റെ ശരീരത്തിലെ പാപം അകന്നു.'
മഹാംതഃ കൃപണാന്പാതും യാംതി തദ്ഗേഹമാദരാത് । തസ്മാത്കഥയ ഭോ വിപ്ര വൃദ്ധസ്യ മമ സംപ്രതി
മഹാന്മാരെ ദുർഭാഗ്യപ്പെട്ടവരെ രക്ഷിക്കാൻ ആദരപൂർവ്വം അവരുടെ വീടുകളിൽ പോകുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ബ്രാഹ്മണാ, എന്റെ വയസ്സായ അച്ഛനിനെക്കുറിച്ച് ഇപ്പോൾ എന്നോട് പറയൂ.
കോ ദേവോ ഗര്ഭനാശായ കിം തീര്ഥം ച ക്ഷമം ഭവേത് । യൂയം സര്വഗതാഃ ശ്രേഷ്ഠാഃ സമാധിധ്യാനതത്പരാഃ
ഗർഭനാശം ഒഴിവാക്കാൻ ഏത് ദൈവത്തെ ആരാധിക്കണം, ഏത് തീർത്ഥം അതിന് ഉത്തമമാണ്? നിങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും എത്തുന്നവരും, ധ്യാനത്തിൽ ലയിച്ചവരുമാണ്.
സര്വതീര്ഥാവഗാഹേന കൃതപുണ്യാത്മനോഽമലാഃ । യഥാവച്ഛൃണ്വതേ മഹ്യം ശ്രദ്ദധാനായ വിസ്തരാത്
എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും കുളിച്ച് പുണ്യശുദ്ധരായ നിങ്ങൾ, വിശ്വാസപൂർവ്വം ഞാൻ പറയുന്നതു ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുന്നു.
കഥയസ്വ പ്രസാദേന സര്വതീര്ഥവിചക്ഷണ । ബ്രാഹ്മണ ഉവാച। ശൃണു രാജേംദ്ര വക്ഷ്യാമി യത്പൃഷ്ടം തീര്ഥസേവനമ്
എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങൾക്കുമറിയുന്നവനേ, ദയവായി എന്നോട് വിശദമായി പറയൂ. ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, നിങ്ങൾ ചോദിച്ച തീർത്ഥസേവനം ഞാൻ ഇപ്പോൾ പറയുന്നു, ശ്രദ്ധിക്കൂ.