ഏവം സ ഗച്ഛംസ്തന്മാര്ഗേ പര്വതാഗ്ര്യം ദദര്ശ ഹ । സ്ഫാടികൈഃ കാനകൈ രൌപ്യൈ രാജിതം പ്രസ്ഥരാജിഭിഃ
അങ്ങനെ ആ വഴി യാത്രചെയ്ത്, അവൻ ഒരു വലിയ പർവതം കണ്ടു; അതു സ്ഫടികം, പൊന്നു, വെള്ളി എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട മനോഹരമായ മലനിരകളാൽ പ്രകാശിച്ചു.
ജലനിര്ഝരസംഹ്രാദം നാനാധാതുകഭൂതലമ് । ഗൈരികാദികസദ്ധാതു ലാക്ഷാരംഗവിരാജിതമ്
ജലധാരകളുടെ ശബ്ദം മുഴങ്ങുന്ന, വിവിധ ധാതുക്കൾ നിറഞ്ഞ നിലം, ഗൈരികം പോലുള്ള വർണ്ണങ്ങൾക്കും ലക്ഷാരാഗം പോലുള്ള ചുവപ്പിനും മിനുങ്ങി നിന്നു.
യത്ര സിദ്ധാംഗനാഃ സിദ്ധൈഃ സംക്രീഡംത്യകുതോഭയാഃ । ഗംധര്വാപ്സരസോ നാഗാ യത്ര ക്രീഡംതി ലീലയാ
അവിടെ സിദ്ധ സ്ത്രീകൾ സിദ്ധന്മാരോടൊപ്പം ഭയമില്ലാതെ കളിച്ചു; ഗാന്ധർവന്മാരും അപ്സരസുകളും നാഗന്മാരും അവിടെ സന്തോഷത്തോടെ വിനോദിച്ചു.
ഗംഗാതരംഗസംസ്പര്ശ ശീതവായുനിഷേവിതമ് । വീണാരണദ്ധംസശുകക്വണസുംദരശോഭിതമ്
ഗംഗാതരംഗങ്ങളുടെ സ്പർശം, തണുത്ത കാറ്റ്, വീണയുടെ സംഗീതവും ഹംസം, ശുകൻ എന്നിവയുടെ മധുരമായ ശബ്ദവും കൊണ്ട് ആ സ്ഥലം അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
പര്വതം വീക്ഷ്യ ശത്രുഘ്ന ഉവാച സുമതിം ത്വിദമ് । തദ്ദര്ശനസമുദ്ഭൂത വിസ്മയാവിഷ്ടമാനസഃ
ആ പർവതം കണ്ടശേഷം, അതിന്റെ ദർശനത്തിൽ ഉണർന്ന അത്ഭുതം മനസ്സിൽ നിറഞ്ഞ്, ശത്രുഘ്നൻ സുമതിയെ这样 പറഞ്ഞു.
കോഽയം മഹാഗിരിവരോ വിസ്മാപയതി മേ മനഃ । മഹാരജതസത്പ്രസ്ഥോ മാര്ഗേ രാജതി മേഽദ്ഭുതഃ
എന്താണ് ഈ വലിയ അത്ഭുതകരമായ പർവതം, എന്റെ മനസ്സിനെ വിസ്മയിപ്പിക്കുന്നത്? വലിയ വെള്ളി നിലം ഈ വഴിയിൽ അത്ഭുതമായി പ്രകാശിക്കുന്നു.
അത്ര കിം ദേവതാവാസോ ദേവാനാം ക്രീഡനസ്ഥലമ് । യദേതന്മനസഃ ക്ഷോഭം കരോതി ശ്രീസമുച്ചയൈഃ
ഇവിടെ ദേവതകൾക്ക് വാസമോ, ദേവന്മാർക്ക് കളിസ്ഥലമോ? അതിന്റെ മഹിമ എന്റെ മനസ്സിനെ ആനന്ദത്തോടെ ഉണർത്തുന്നു.
ഇതി വാക്യം സമാകര്ണ്യ ജഗാദ സുമതിസ്തദാ । വക്ഷ്യമാണഗുണാഗാര രാമചംദ്ര പദാബ്ജധീഃ
ഇങ്ങനെ ശത്രുഘ്നന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, രാമചന്ദ്രന്റെ പാദപദ്മങ്ങളിൽ ഭക്തിയുള്ള, വിവരിക്കാനിരിക്കുന്ന ഗുണങ്ങളുടെ ആഗാരമായ സുമതി അപ്പോൾ പറഞ്ഞു.
നീലോഽയം പര്വതോ രാജന്പുരതോ ഭാതി ഭൂമിപ । മനോഹരൈര്മഹാശൃങ്ഗൈഃ സ്ഫാടികാഗ്രൈഃ സമംതതഃ
രാജാവേ, നിന്റെ മുമ്പിൽ കാണുന്ന ഈ പർവതം നീലനിറത്തിൽ തിളങ്ങി, മനോഹരമായ വലിയ കുന്തങ്ങളാലും സ്ഫടികശിഖരങ്ങളാലും ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഏനം പശ്യംതി നോ പാപാഃ പരദാരരതാ നരാഃ । വിഷ്ണോര്ഗുണഗണാന്യേ വൈ ന മന്യംതേ നരാധമാഃ
പാപികൾ, പരസ്ത്രീസംഗത്തിൽ രതിയുള്ളവർ ഇവൻ കാണാറില്ല; വിഷ്ണുവിന്റെ ഗുണങ്ങളെ ആദരിക്കാത്ത ദുഷ്ടന്മാർക്കും ഇതിന്റെ ദർശനം ലഭിക്കില്ല.
ശ്രുതിസ്മൃതിസമുത്ഥം യേ ധര്മം സദ്ഭിഃ സുസാധിതമ് । ന മന്യംതേ സ്വബുദ്ധിസ്ഥ ഹേതുവാദവിചാരണാഃ
വേദങ്ങളും സ്മൃതികളും ആധാരമാക്കി നല്ലവരാൽ നന്നായി സ്ഥാപിച്ച ധർമ്മം, സ്വയം ചിന്തിച്ച വാദങ്ങൾക്കു മാത്രം ആശ്രയിച്ച് അംഗീകരിക്കാത്തവരാണ് ഇവർ.
നീലീവിക്രയകര്താരോ ലാക്ഷാവിക്രയകാരകാഃ । യോ ബ്രാഹ്മണോ ഘൃതാദീനി വിക്രീണാതി സുരാപകഃ
നീലവും ലക്ഷയും വിൽക്കുന്നവർ, ബ്രാഹ്മണൻ ഘൃതം പോലുള്ള വസ്തുക്കൾ വിൽക്കുകയോ മദ്യം ഉണ്ടാക്കുകയോ ചെയ്യുന്നവരും ഇവരിൽപ്പെടുന്നു.
കന്യാം രൂപേണ സംപന്നാം ന ദദ്യാത്കുലശീലിനേ । വിക്രീണാതി ദ്രവ്യലോഭാത്പിതാ പാപേന മോഹിതഃ
സ്വന്തം മകളെ സൗന്ദര്യവും നല്ല കുടുംബവും ഉള്ളവളായിട്ടും, ധനലോഭത്തിൽ അയോഗ്യനു കൊടുക്കുന്ന പിതാവും, അവളെ വിൽക്കുന്നവനായി മാറുന്നു.
പത്നീം ദൂഷയതേ യസ്തു കുലശീലവതീം നരഃ । സ്വയമേവാത്തി മധുരം ബംധുഭ്യോ ന ദദാതി യഃ
നല്ല കുടുംബവും ശീലവും ഉള്ള ഭാര്യയെ അപമാനിക്കുന്നവൻ, സ്വയം മധുരം ഭക്ഷിച്ച് ബന്ധുക്കൾക്കു കൊടുക്കാതിരിക്കുന്നവനും പാപികളാണ്.
ഭോജനേ ബ്രാഹ്മണാര്ഥേ ച പാകഭേദം കരോതി യഃ । കൃസരം പായസം വാപി നാര്ഥിനം ദാപയേത്കുധീഃ
ഭക്ഷണത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കായി പാചകത്തിൽ വ്യത്യാസം കാണിക്കുന്നവൻ, കൃഷരവും പായസം പോലുള്ളത് ചോദിക്കുന്നവർക്കു കൊടുക്കാതെ ദുഷ്ടത കാണിക്കുന്നവനും പാപിയാണു.
അതിഥീനവമന്യംതേ സൂര്യതാപാദിതാപിതാന് । അംതരിക്ഷഭുജോ യേ ച യേ ച വിശ്വാസഘാതകാഃ
സൂര്യന്റെ ചൂടിൽ കഷ്ടപ്പെടുന്ന അതിഥികളെ അവഗണിക്കുന്നവരും, ആകാശത്തേക്ക് കൈ ഉയർത്തുന്നവരും, വിശ്വാസം വഞ്ചിക്കുന്നവരും പാപികളാണ്.
ന പശ്യംതി മഹാരാജ രഘുനാഥ പരാങ്മുഖാഃ । അസൌ പുണ്യോ ഗിരിവരഃ പുരുഷോത്തമ ശോഭിതഃ
മഹാരാജാവേ രഘുനാഥാ, ഈ പുണ്യമായ മനോഹരമായ മല, പുരുഷോത്തമൻ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നതിനെ, മുഖം തിരിക്കുന്നവർ കാണുന്നില്ല.
പവിത്രയതി സര്വാന്നോ ദര്ശനേന മനോഹരഃ । അത്ര തിഷ്ഠതി ദേവാനാം മുകുടൈരര്ചിതാംഘ്രികഃ
ഈ മലയുടെ ദർശനം എല്ലാവർക്കും വിശുദ്ധി നൽകുന്നു; ഇവിടെ ദേവന്മാരുടെ കിരീടങ്ങൾ കൊണ്ട് പാദങ്ങൾ പൂജിക്കപ്പെടുന്നവൻ നിലകൊള്ളുന്നു.
പുണ്യവദ്ഭിര്ദര്ശനാര്ഹഃ പുണ്യദഃ പുരുഷോത്തമഃ । ശ്രുതയോ നേതിനേതീതി ബ്രുവാണാ ന വിദംതി യമ്
പുണ്യമുള്ളവർക്ക് ദർശനയോഗ്യനും, പുണ്യം നൽകുന്നവനും, പുരുഷോത്തമനുമാണ് ഇവിടെ; 'ഇതല്ല, ഇതല്ല' എന്ന് വേദങ്ങൾ പറയുന്നവർ അവനെ അറിയുന്നില്ല.
യത്പാദരജ ഇംദ്രാദിദേവൈര്മൃഗ്യം സുദുര്ല്ലഭമ് । വേദാംതാദിഭിരന്യൂനൈര്വാക്യൈര്വിദംതി യം ബുധാഃ
ഇന്ദ്രനും മറ്റു ദേവന്മാരും തേടുന്ന, വളരെ അപൂർവമായ പാദധൂളി, വേദാന്തം പോലുള്ള നിർമലമായ വചനങ്ങൾ വഴി ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നവനാണ് അവൻ.
സോഽത്ര ശ്രീമാന്നീലശൈലേ വസതേ പുരുഷോത്തമഃ । ആരുഹ്യ തം നമസ്കൃത്യ സംപൂജ്യ സുകൃതാദിനാ
അവൻ, ആ മഹിമയുള്ള പുരുഷോത്തമൻ, ഈ നീലമലയിൽ വസിക്കുന്നു; അതിൽ കയറി, നമസ്കരിച്ചു, നല്ല പ്രവൃത്തികൾകൊണ്ട് ആരാധിച്ചാൽ—
നൈവേദ്യം ഭക്ഷയിത്വാ വൈ ഭൂപ ഭൂയാച്ചതുര്ഭുജഃ । അത്രാപ്യുദാഹരംതീമമിതിഹാസം പുരാതനമ്
അവിടെ നിവേദ്യം കഴിച്ചാൽ, രാജാവേ, നാലു കൈകളുള്ളവനാകാം; ഇവിടെ ഒരു പുരാതന കഥയും പറയപ്പെടുന്നു.
തം ശൃണുഷ്വ മഹാരാജ സര്വാശ്ചര്യസമന്വിതമ് । രത്നഗ്രീവസ്യ നൃപതേര്യദ്വൃത്തം സകുടുംബിനഃ
മഹാരാജാവേ, അതിൽ സംഭവിച്ച അത്ഭുതങ്ങൾ നിറഞ്ഞ കഥ കേൾക്കൂ; രത്നഗ്രീവൻ എന്ന രാജാവിനും കുടുംബത്തിനും സംഭവിച്ചതു.
ചതുര്ഭുജാദികം പ്രാപ്തം ദേവദാനവദുര്ലഭമ് । ആസീത്കാംചീ മഹാരാജ പുരീ ലോകേഷു വിശ്രുതാ
ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും അപൂർവമായ നാലു കൈകളുള്ള രൂപം അവൻ നേടി; ലോകങ്ങളിൽ പ്രശസ്തമായ കാഞ്ചി എന്നൊരു നഗരം ഉണ്ടായിരുന്നു.
മഹാജനപരീവാരസമൃദ്ധബലവാഹനാ । യസ്യാം വസംതി വിപ്രാഗ്ര്യാഃ ഷട്കര്മനിരതാ ഭൃശമ്
വലിയ ജനസമൂഹവും ശക്തമായ സൈന്യങ്ങളും വാഹനങ്ങളും സമൃദ്ധമായ, അവിടെ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്മാർ ആറു കര്മ്മങ്ങളിലും ഏർപ്പെട്ട് താമസിച്ചിരുന്നു.
സര്വഭൂതഹിതേ യുക്താ രാമഭക്തിഷു ലാലസാഃ । ക്ഷത്രിയാ രണകര്താരഃ സംഗ്രാമേഽപ്യപലായിനഃ
എല്ലാ ജീവികളുടെ ഭലത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന, രാമഭക്തിയിൽ ആഗ്രഹമുള്ളവർ; യുദ്ധത്തിൽ ഒളിച്ചോടാത്ത, ധീരനായ ക്ഷത്രിയന്മാർ.
പരദാര പരദ്രവ്യ പരദ്രോഹപരാങ്മുഖാഃ । വൈശ്യാഃ കുസീദകൃഷ്യാദിവാണിജ്യശുഭവൃത്തയഃ
പരസ്ത്രീ, പരധനം, പരപീഡനം എന്നിവയിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുന്നവർ; വായ്പ, കൃഷി, വ്യാപാരം എന്നിവയിൽ സദാചാരമുള്ള വൈശ്യന്മാർ.
കുര്വന്തി രഘുനാഥസ്യ പദാമ്ഭോജേ രതിം സദാ । ശൂദ്രാ ബ്രാഹ്മണസേവാഭിര്ഗതരാത്രിദിനാന്തരാഃ
രഘുനാഥന്റെ പാദപദ്മങ്ങളിൽ എപ്പോഴും ഭക്തിയോടെ ലീനരായവർ; ശൂദ്രന്മാർ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ സേവിച്ച്, രാത്രി പകലെന്ന വ്യത്യാസമില്ലാതെ പ്രവർത്തിച്ചവരാണ്.
കുര്വംതി കഥനം രാമരാമേതി രസനാഗ്രതഃ । പ്രാകൃതാഃ കേഽപി നോ പാപം കുര്വംതി മനസാത്ര വൈ
സാധാരണ ജനങ്ങൾ അവരുടെ നാവിന്റെ അറ്റത്തിൽ 'രാമ രാമ' എന്നു ഉച്ചരിച്ചാൽ, അവർക്ക് മനസ്സിൽ പാപം ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
ദാനം ദയാ ദമഃ സത്യം തത്ര തിഷ്ഠംതി നിത്യശഃ । വദതേ ന പരാബാധം വാക്യം കോഽപി നരോഽനഘഃ
അവിടെ ദാനം, കരുണ, ആത്മനിയന്ത്രണം, സത്യം എന്നിങ്ങനെയുള്ള ഗുണങ്ങൾ എല്ലായ്പ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നു; ആരും മറ്റൊരാളെ വേദനിപ്പിക്കുന്ന വാക്കുകൾ സംസാരിക്കുന്നില്ല.