യോധാസ്തന്നിര്ഗമം ദൃഷ്ട്വാ പൃഷ്ഠതോഽനുയയുസ്തദാ । ഹസ്തിഭിഃ പത്തിഭിഃ കേചിദ്രഥൈഃ കേചന വാജിഭിഃ
അവിടെ നിന്നു പുറപ്പെട്ടതുകണ്ട്, യോദ്ധാക്കൾ ആ കുതിരയുടെ പിന്നാലെ, ചിലർ ആനകളിൽ, ചിലർ കാൽസേനയിൽ, ചിലർ രഥങ്ങളിൽ, മറ്റുചിലർ കുതിരകളിൽ യാത്രയായി.
ശത്രുഘ്നോഽമാത്യവര്യേണ സുമത്യാഖ്യേന സംയുതഃ । പൃഷ്ഠതോഽനുജഗാമാശു രഥേന ഹയശോഭിനാ
ശ്രേഷ്ഠനായ മന്ത്രിയായ സുമതിയോടൊപ്പം ശത്രുഘ്നൻ, കുതിരകളാൽ അലങ്കരിച്ച രഥത്തിൽ വേഗത്തിൽ അവരുടെ പിന്നാലെ പോയി.
ഗച്ഛന്വാജീപുരം പ്രാപ്തോ വിമലാഖ്യസ്യ ഭൂപതേഃ । രത്നാതടാഖ്യം ച ജനൈര്ഹൃഷ്ടപുഷ്ടൈഃ സമാകുലമ്
അവൻ കുതിരകളുടെ നഗരത്തിൽ എത്തി, വിമലാഖ്യൻ എന്ന രാജാവിന്റെ രാജ്യത്തും രത്നതടം എന്ന സ്ഥലത്തും എത്തിയപ്പോൾ, സന്തോഷവും സമൃദ്ധിയും നിറഞ്ഞ ജനങ്ങൾ അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.
സ സേവകാദുപശ്രുത്യ രഘുനാഥ ഹയോത്തമമ് । പുരോംതികേ ഹി സംപ്രാപ്തം സര്വയോധസമന്വിതമ്
അവിടെ സേവകരിൽ നിന്ന് രഘുനാഥനും അതുല്യമായ കുതിരയും എല്ലാ യോദ്ധാക്കളോടൊപ്പം നഗരവാതിലിൽ എത്തിയതായി അറിഞ്ഞു.
തദാ ഗജാനാം സപ്തത്യാ ചംദ്രവര്ണസമാനയാ । അശ്വാനാമയുതൈഃ സാര്ധം രഥാനാം കാംചനത്വിഷാമ്
അപ്പോൾ, ചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള എഴുപത് ആനകളും, പത്തായിരം കുതിരകളും പൊന്നുപോലുള്ള തേജസ്സുള്ള രഥങ്ങളും കൂട്ടായി അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
സഹസ്രേണ ച സംയുക്തഃ ശത്രുഘ്നം പ്രതി ജഗ്മിവാന് । ശത്രുഘ്നം സ നമസ്കൃത്യ സര്വാന്പ്രാപ്താന്മഹാരഥാന്
ആയിരം പേരോടൊപ്പം ചേർന്ന്, അവൻ ശത്രുഘ്നന്റെ അടുക്കൽ പോയി; ശത്രുഘ്നനോട് വന്ദനം നടത്തി, എത്തിയ മഹാരഥന്മാരെ എല്ലാവരെയും ആദരിച്ച് സ്വീകരിച്ചു.
വസുകോശം ധനം സര്വം രാജ്യം തസ്മൈ നിവേദ്യ ച । കിം കരോമീതി രാജാ തം ജഗാദ പുരതഃ സ്ഥിതഃ
വസു, ധനം, രാജ്യം എന്നിവയെല്ലാം സമർപ്പിച്ച്, രാജാവ് അവന്റെ മുന്നിൽ നിന്ന്, 'ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് പറയൂ' എന്ന് ചോദിച്ചു.
രാജാപി തം സ്വീയപദേ പ്രണമ്രം । ദോര്ഭ്യാം ദൃഢം സംപരിഷസ്വജേ മഹാന് । ജഗാമ സാകം തനയേ സ്വരാജ്യം । നിക്ഷിപ്യ സര്വം ബഹുധന്വിഭിര്വൃതഃ
രാജാവും തന്റെ സ്ഥാനത്ത് നിന്ന് വന്ദനം നടത്തി, ഇരുകൈകളും ചേർത്ത് അവനെ ഉറപ്പോടെ അണക്കി. തന്റെ മകനോടൊപ്പം സ്വന്തം രാജ്യം തിരിച്ചെത്തി, എല്ലാം ധനികർക്ക് ഏൽപ്പിച്ച്, ധാരാളം വില്ലാളികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് പോയി.
രാമചംദ്രാഭിധാം ശ്രുത്വാ സര്വശ്രുതിമനോഹരാമ് । സര്വേ പ്രണമ്യ തം വാഹം ദദുര്വസുമഹാധനമ്
രാമചന്ദ്രൻ എന്ന എല്ലാവർക്കും ആനന്ദം നൽകുന്ന നാമം കേട്ടപ്പോൾ, എല്ലാവരും വന്ദനം നടത്തി, വലിയ ധനവും സമ്പത്തും അവനു സമർപ്പിച്ചു.
രാജാനം പൂജയിത്വാ തു ശത്രുഘ്നഃ പരയാ മുദാ । സേനയാ സഹിതോഽഗച്ഛദ്വാജിനഃ പൃഷ്ഠതസ്തദാ
രാജാവിനെ ആദരിച്ച്, വലിയ സന്തോഷത്തോടെ ശത്രുഘ്നൻ തന്റെ സേനയോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു; കുതിരകൾ പിന്നിൽ അനുഗമിച്ചു.
ഏവം സ ഗച്ഛംസ്തന്മാര്ഗേ പര്വതാഗ്ര്യം ദദര്ശ ഹ । സ്ഫാടികൈഃ കാനകൈ രൌപ്യൈ രാജിതം പ്രസ്ഥരാജിഭിഃ
അങ്ങനെ ആ വഴി യാത്രചെയ്ത്, അവൻ ഒരു വലിയ പർവതം കണ്ടു; അതു സ്ഫടികം, പൊന്നു, വെള്ളി എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട മനോഹരമായ മലനിരകളാൽ പ്രകാശിച്ചു.
ജലനിര്ഝരസംഹ്രാദം നാനാധാതുകഭൂതലമ് । ഗൈരികാദികസദ്ധാതു ലാക്ഷാരംഗവിരാജിതമ്
ജലധാരകളുടെ ശബ്ദം മുഴങ്ങുന്ന, വിവിധ ധാതുക്കൾ നിറഞ്ഞ നിലം, ഗൈരികം പോലുള്ള വർണ്ണങ്ങൾക്കും ലക്ഷാരാഗം പോലുള്ള ചുവപ്പിനും മിനുങ്ങി നിന്നു.
യത്ര സിദ്ധാംഗനാഃ സിദ്ധൈഃ സംക്രീഡംത്യകുതോഭയാഃ । ഗംധര്വാപ്സരസോ നാഗാ യത്ര ക്രീഡംതി ലീലയാ
അവിടെ സിദ്ധ സ്ത്രീകൾ സിദ്ധന്മാരോടൊപ്പം ഭയമില്ലാതെ കളിച്ചു; ഗാന്ധർവന്മാരും അപ്സരസുകളും നാഗന്മാരും അവിടെ സന്തോഷത്തോടെ വിനോദിച്ചു.
ഗംഗാതരംഗസംസ്പര്ശ ശീതവായുനിഷേവിതമ് । വീണാരണദ്ധംസശുകക്വണസുംദരശോഭിതമ്
ഗംഗാതരംഗങ്ങളുടെ സ്പർശം, തണുത്ത കാറ്റ്, വീണയുടെ സംഗീതവും ഹംസം, ശുകൻ എന്നിവയുടെ മധുരമായ ശബ്ദവും കൊണ്ട് ആ സ്ഥലം അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
പര്വതം വീക്ഷ്യ ശത്രുഘ്ന ഉവാച സുമതിം ത്വിദമ് । തദ്ദര്ശനസമുദ്ഭൂത വിസ്മയാവിഷ്ടമാനസഃ
ആ പർവതം കണ്ടശേഷം, അതിന്റെ ദർശനത്തിൽ ഉണർന്ന അത്ഭുതം മനസ്സിൽ നിറഞ്ഞ്, ശത്രുഘ്നൻ സുമതിയെ这样 പറഞ്ഞു.
കോഽയം മഹാഗിരിവരോ വിസ്മാപയതി മേ മനഃ । മഹാരജതസത്പ്രസ്ഥോ മാര്ഗേ രാജതി മേഽദ്ഭുതഃ
എന്താണ് ഈ വലിയ അത്ഭുതകരമായ പർവതം, എന്റെ മനസ്സിനെ വിസ്മയിപ്പിക്കുന്നത്? വലിയ വെള്ളി നിലം ഈ വഴിയിൽ അത്ഭുതമായി പ്രകാശിക്കുന്നു.
അത്ര കിം ദേവതാവാസോ ദേവാനാം ക്രീഡനസ്ഥലമ് । യദേതന്മനസഃ ക്ഷോഭം കരോതി ശ്രീസമുച്ചയൈഃ
ഇവിടെ ദേവതകൾക്ക് വാസമോ, ദേവന്മാർക്ക് കളിസ്ഥലമോ? അതിന്റെ മഹിമ എന്റെ മനസ്സിനെ ആനന്ദത്തോടെ ഉണർത്തുന്നു.
ഇതി വാക്യം സമാകര്ണ്യ ജഗാദ സുമതിസ്തദാ । വക്ഷ്യമാണഗുണാഗാര രാമചംദ്ര പദാബ്ജധീഃ
ഇങ്ങനെ ശത്രുഘ്നന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, രാമചന്ദ്രന്റെ പാദപദ്മങ്ങളിൽ ഭക്തിയുള്ള, വിവരിക്കാനിരിക്കുന്ന ഗുണങ്ങളുടെ ആഗാരമായ സുമതി അപ്പോൾ പറഞ്ഞു.
നീലോഽയം പര്വതോ രാജന്പുരതോ ഭാതി ഭൂമിപ । മനോഹരൈര്മഹാശൃങ്ഗൈഃ സ്ഫാടികാഗ്രൈഃ സമംതതഃ
രാജാവേ, നിന്റെ മുമ്പിൽ കാണുന്ന ഈ പർവതം നീലനിറത്തിൽ തിളങ്ങി, മനോഹരമായ വലിയ കുന്തങ്ങളാലും സ്ഫടികശിഖരങ്ങളാലും ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഏനം പശ്യംതി നോ പാപാഃ പരദാരരതാ നരാഃ । വിഷ്ണോര്ഗുണഗണാന്യേ വൈ ന മന്യംതേ നരാധമാഃ
പാപികൾ, പരസ്ത്രീസംഗത്തിൽ രതിയുള്ളവർ ഇവൻ കാണാറില്ല; വിഷ്ണുവിന്റെ ഗുണങ്ങളെ ആദരിക്കാത്ത ദുഷ്ടന്മാർക്കും ഇതിന്റെ ദർശനം ലഭിക്കില്ല.
ശ്രുതിസ്മൃതിസമുത്ഥം യേ ധര്മം സദ്ഭിഃ സുസാധിതമ് । ന മന്യംതേ സ്വബുദ്ധിസ്ഥ ഹേതുവാദവിചാരണാഃ
വേദങ്ങളും സ്മൃതികളും ആധാരമാക്കി നല്ലവരാൽ നന്നായി സ്ഥാപിച്ച ധർമ്മം, സ്വയം ചിന്തിച്ച വാദങ്ങൾക്കു മാത്രം ആശ്രയിച്ച് അംഗീകരിക്കാത്തവരാണ് ഇവർ.
നീലീവിക്രയകര്താരോ ലാക്ഷാവിക്രയകാരകാഃ । യോ ബ്രാഹ്മണോ ഘൃതാദീനി വിക്രീണാതി സുരാപകഃ
നീലവും ലക്ഷയും വിൽക്കുന്നവർ, ബ്രാഹ്മണൻ ഘൃതം പോലുള്ള വസ്തുക്കൾ വിൽക്കുകയോ മദ്യം ഉണ്ടാക്കുകയോ ചെയ്യുന്നവരും ഇവരിൽപ്പെടുന്നു.
കന്യാം രൂപേണ സംപന്നാം ന ദദ്യാത്കുലശീലിനേ । വിക്രീണാതി ദ്രവ്യലോഭാത്പിതാ പാപേന മോഹിതഃ
സ്വന്തം മകളെ സൗന്ദര്യവും നല്ല കുടുംബവും ഉള്ളവളായിട്ടും, ധനലോഭത്തിൽ അയോഗ്യനു കൊടുക്കുന്ന പിതാവും, അവളെ വിൽക്കുന്നവനായി മാറുന്നു.
പത്നീം ദൂഷയതേ യസ്തു കുലശീലവതീം നരഃ । സ്വയമേവാത്തി മധുരം ബംധുഭ്യോ ന ദദാതി യഃ
നല്ല കുടുംബവും ശീലവും ഉള്ള ഭാര്യയെ അപമാനിക്കുന്നവൻ, സ്വയം മധുരം ഭക്ഷിച്ച് ബന്ധുക്കൾക്കു കൊടുക്കാതിരിക്കുന്നവനും പാപികളാണ്.
ഭോജനേ ബ്രാഹ്മണാര്ഥേ ച പാകഭേദം കരോതി യഃ । കൃസരം പായസം വാപി നാര്ഥിനം ദാപയേത്കുധീഃ
ഭക്ഷണത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കായി പാചകത്തിൽ വ്യത്യാസം കാണിക്കുന്നവൻ, കൃഷരവും പായസം പോലുള്ളത് ചോദിക്കുന്നവർക്കു കൊടുക്കാതെ ദുഷ്ടത കാണിക്കുന്നവനും പാപിയാണു.
അതിഥീനവമന്യംതേ സൂര്യതാപാദിതാപിതാന് । അംതരിക്ഷഭുജോ യേ ച യേ ച വിശ്വാസഘാതകാഃ
സൂര്യന്റെ ചൂടിൽ കഷ്ടപ്പെടുന്ന അതിഥികളെ അവഗണിക്കുന്നവരും, ആകാശത്തേക്ക് കൈ ഉയർത്തുന്നവരും, വിശ്വാസം വഞ്ചിക്കുന്നവരും പാപികളാണ്.
ന പശ്യംതി മഹാരാജ രഘുനാഥ പരാങ്മുഖാഃ । അസൌ പുണ്യോ ഗിരിവരഃ പുരുഷോത്തമ ശോഭിതഃ
മഹാരാജാവേ രഘുനാഥാ, ഈ പുണ്യമായ മനോഹരമായ മല, പുരുഷോത്തമൻ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നതിനെ, മുഖം തിരിക്കുന്നവർ കാണുന്നില്ല.
പവിത്രയതി സര്വാന്നോ ദര്ശനേന മനോഹരഃ । അത്ര തിഷ്ഠതി ദേവാനാം മുകുടൈരര്ചിതാംഘ്രികഃ
ഈ മലയുടെ ദർശനം എല്ലാവർക്കും വിശുദ്ധി നൽകുന്നു; ഇവിടെ ദേവന്മാരുടെ കിരീടങ്ങൾ കൊണ്ട് പാദങ്ങൾ പൂജിക്കപ്പെടുന്നവൻ നിലകൊള്ളുന്നു.
പുണ്യവദ്ഭിര്ദര്ശനാര്ഹഃ പുണ്യദഃ പുരുഷോത്തമഃ । ശ്രുതയോ നേതിനേതീതി ബ്രുവാണാ ന വിദംതി യമ്
പുണ്യമുള്ളവർക്ക് ദർശനയോഗ്യനും, പുണ്യം നൽകുന്നവനും, പുരുഷോത്തമനുമാണ് ഇവിടെ; 'ഇതല്ല, ഇതല്ല' എന്ന് വേദങ്ങൾ പറയുന്നവർ അവനെ അറിയുന്നില്ല.
യത്പാദരജ ഇംദ്രാദിദേവൈര്മൃഗ്യം സുദുര്ല്ലഭമ് । വേദാംതാദിഭിരന്യൂനൈര്വാക്യൈര്വിദംതി യം ബുധാഃ
ഇന്ദ്രനും മറ്റു ദേവന്മാരും തേടുന്ന, വളരെ അപൂർവമായ പാദധൂളി, വേദാന്തം പോലുള്ള നിർമലമായ വചനങ്ങൾ വഴി ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നവനാണ് അവൻ.