കഥം മതിസ്തേഽവഗതാന്യഥാസതാം കുലപ്രസൂതേഃ കുലദൂഷണം ത്വിദമ് । ബിഭര്ഷി ജാരം യദപത്രപാകുലം പിതുഃ സ്വഭര്തുശ്ച നയസ്യധസ്തമാമ്
നoble കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച നിന്റെ മനസ്സ് എങ്ങനെ ഇങ്ങനെയൊരു അപമാനം സ്വീകരിക്കാൻ തയ്യാറായി? ലജ്ജയില്ലാതെ, ഉണർന്ന മനസ്സോടെ നീ പ്രേമികനെ സ്വീകരിച്ചതിലൂടെ അച്ഛനും ഭർത്താവിനും നീ അപമാനം വരുത്തിയിരിക്കുന്നു.
ഏവം ബ്രുവാണം പിതരം സ്മയമാനാ ശുചിസ്മിതാ । ഉവാച താത ജാമാതാ തവൈഷ ഭൃഗുനംദനഃ
അച്ഛൻ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ, മൃദുലമായ പുഞ്ചിരിയോടെ ശുചിസ്മിതയായ അവൾ പറഞ്ഞു: 'താതാ, ഭൃഗുവംശത്തിൽ പിറന്ന ഇദ്ദേഹം തന്നെയാണ് നിങ്ങളുടെ മകൻ.'
ശശംസ പിത്രേ തത്സര്വം വയോരൂപാഭിലംഭനമ് । വിസ്മിതഃ പരമപ്രീതസ്തനയാം പരിഷസ്വജേ
അവൾ തന്റെ അച്ഛനോട് വയസ്സും രൂപവും മാറിയതെല്ലാം വിശദമായി പറഞ്ഞു. അതു കേട്ട് അത്ഭുതവും പരമാനന്ദവും നിറഞ്ഞ് രാജാവ് മകളെ ആലിംഗനം ചെയ്തു.
സോമേനായാജയദ്വീരം ഗ്രഹം സോമസ്യ ചാഗ്രഹീത് । അസോമപോരപ്യശ്വിനോശ്ച്യവനഃ സ്വേന തേജസാ
സോമദേവന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം വീരൻ യാഗം നടത്തി സോമപാനം നേടി; എന്നാൽ ച്യവനൻ തന്റെ തേജസ്സുകൊണ്ട് അശ്വിനീദേവന്മാരുടെ ഭാഗം സ്വന്തമാക്കി.
ഗ്രഹം തു ഗ്രാഹയാമാസ തപോബലസമന്വിതഃ । വജ്രം ഗൃഹീത്വാ ശക്രസ്തു ഹംതും ബ്രാഹ്മണസത്തമമ്
തപസ്സിന്റെ ശക്തിയോടെ ച്യവനൻ അശ്വിനീദേവന്മാരെ യാഗഭാഗം സ്വീകരിക്കാൻ അനുവദിച്ചു. അപ്പോൾ വജ്രം കൈയിൽ പിടിച്ച് ഇന്ദ്രൻ മഹർഷിയെ സംഹരിക്കാൻ തയ്യാറായി.
അപംക്തിപാവനൌ ദേവൌ കുര്വാണം പംക്തിഗോചരൌ । ശക്രം വജ്രധരം ദൃഷ്ട്വാ മുനിഃ സ്വഹനനോദ്യതമ്
അശുദ്ധരെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന അശ്വിനീദേവന്മാർ യാഗപങ്ക്തിയിൽ പ്രവേശിച്ചു. വജ്രധാരിയായ ഇന്ദ്രൻ മഹർഷിയെ ആക്രമിക്കാൻ കൈ ഉയർത്തിയതും, ച്യവനൻ അതു കണ്ടു.
ഹുംകാരമകരോദ്ധീമാന്സ്തംഭയാമാസ തദ്ഭുജമ് । ഇംദ്രഃ സ്തബ്ധഭുജസ്തത്ര ദൃഷ്ടഃ സര്വൈശ്ച മാനവൈഃ
ധീരനായ മഹർഷി 'ഹും' എന്ന ശബ്ദം ഉച്ചരിച്ച് ഇന്ദ്രന്റെ കൈ അസ്ഥിരമാക്കി. അങ്ങനെ അവിടെ എല്ലാവരും ഇന്ദ്രനെ കൈ നീങ്ങാതെ നിന്നത് കണ്ടു.
കോപേന ശ്വസമാനോഽഹിര്യഥാ മംത്രനിയംത്രിതഃ । തുഷ്ടാവ സ മുനിം ശക്രഃ സ്തബ്ധബാഹുസ്തപോനിധിമ്
കോപത്തിൽ ശ്വാസം വലിക്കുന്ന പാമ്പുപോലെ, മന്ത്രശക്തിയിൽ നിയന്ത്രിതനായ ഇന്ദ്രൻ, കൈ അസ്ഥിരമായ അവസ്ഥയിൽ, തപസ്സിന്റെ നിധിയായ മഹർഷിയെ സ്തുതിച്ചു.
അശ്വിഭ്യാം ഭാഗദാനം ച കുര്വംതം നിര്ഭയാംതരമ് । കഥയാമാസ ഭോഃ സ്വാമിന്ദീയതാമശ്വിനോര്ബലി
അശ്വിനീദേവന്മാർ ഭയമില്ലാതെ യാഗഭാഗം സ്വീകരിക്കുന്നത് കണ്ടു, ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: 'സ്വാമി, അശ്വിനീദേവന്മാർക്ക് യാഗഭാഗം നൽകട്ടെ.'
മയാ ന വാര്യതേ താത ക്ഷമസ്വാഘം മഹത്കൃതമ് । ഇത്യുക്തഃ സ മുനിഃ കോപം ജഹൌ തൂര്ണം കൃപാനിധിഃ
'താതാ, ഞാൻ ഇതിന് എതിരല്ല; വലിയ തെറ്റ് ചെയ്തതിനു ക്ഷമിക്കണം.' എന്നിങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, കരുണയുടെ സാഗരമായ മഹർഷി ഉടൻ കോപം വിട്ടു.
ഇംദ്രോ മുക്തഭുജോഽപ്യാസീത്തദാനീം പുരുഷര്ഷഭ । ഏതദ്വീക്ഷ്യ ജനാഃ സര്വേ കൌതുകാവിഷ്ടമാനസാഃ
അപ്പോൾ ഇന്ദ്രന്റെ കൈ മോചിതമായി, മഹാപുരുഷനേ. ഇതു കണ്ട എല്ലാവരും അത്ഭുതത്തിൽ മുങ്ങി.
ശശംസുര്ബ്രാഹ്മണബലം തേ തു ദേവാദിദുര്ല്ലഭമ് । തതോ രാജാ ബഹുധനം ബ്രാഹ്മണേഭ്യോഽദദന്മഹാന്
ബ്രാഹ്മണന്റെ ശക്തി ദേവന്മാർക്കു പോലും അപൂർവമാണെന്ന് അവർ പരസ്പരം പറഞ്ഞു. പിന്നെ മഹാരാജാവ് ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ധാരാളം സമ്പത്ത് നൽകി.
ചക്രേ ചാവഭൃഥസ്നാനം യാഗാംതേ ശത്രുതാപനഃ । ത്വയാ പൃഷ്ടം യദാചക്ഷ്വ ച്യവനസ്യ മഹോദയമ്
യാഗം അവസാനിച്ചപ്പോൾ ശത്രുക്കൾക്ക് ഭയമായ രാജാവ് അവഭൃഥസ്നാനം നടത്തി. ഇപ്പോൾ, നീ ചോദിച്ച ച്യവനന്റെ മഹത്വം ഞാൻ വിശദമാക്കാം.
സ മയാ കഥിതഃ സര്വസ്തപോയോഗസമന്വിതഃ । നമസ്കൃത്വാ തപോമൂര്തിമിമം പ്രാപ്യ ജയാശിഷഃ
തപസ്സിന്റെ ശക്തിയോടെ ഇതെല്ലാം ഞാൻ വിശദമായി പറഞ്ഞു. ഈ തപസ്സിന്റെ പ്രതിരൂപമായവനെ നമസ്കരിച്ച് വിജയാശംസകൾ നേടുക.
പ്രേഷയ ത്വം സപത്നീകം രാമയജ്ഞേ മനോരമേ । ശേഷ ഉവാച। ഏവം തു കുര്വതോര്വാര്താം ഹയഃ പ്രാപാശ്രമം പ്രതി
നിന്റെ ഭാര്യകളോടൊപ്പം ആശ്വമേധയാഗത്തിന് കുതിരയെ അയയ്ക്കുക. ശേഷൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ അവർ സംസാരിക്കുമ്പോൾ കുതിര ആശ്രമത്തിലെത്തിച്ചു.
വിദധദ്വായുവേഗേന പൃഥ്വീം ഖുരവിലക്ഷിതാമ് । ദൂര്വാംകുരാന്മുഖാഗ്രേണ ചരംസ്തത്ര മഹാശ്രമേ
വായുവിന്റെ വേഗത്തിൽ ഓടിയ കുതിര കാളിന്റെ കുരകൾ കൊണ്ട് ഭൂമിയിൽ അടയാളങ്ങൾ വരച്ചു, മഹാശ്രമത്തിൽ ദുർവാ പുല്ലിന്റെ ഇളം തണ്ടുകൾ തിന്നു.
മുനയോ യാവദാദായ ദര്ഭാന്സ്നാതും ഗതാ നദീമ് । ശത്രുഘ്നഃ ശത്രുസേനായാസ്താപനഃ ശൂരസംമതഃ
മുനികള് ദര്ഭ പുല് എടുത്ത് നദിയില് കുളിക്കാന് പോയപ്പോള്, ശത്രുഘ്നന് — ശത്രുസൈന്യങ്ങളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനും വീരന്മാര്ക്ക് പ്രിയനുമായവനും — അവിടെയായിരുന്നു.
താവത്പ്രാപ മുനേര്വാസം ച്യവനസ്യാതിശോഭിതമ് । ഗത്വാ തദാശ്രമേ വീരോ ദദര്ശ ച്യവനം മുനിമ്
അപ്പോള് അവന് അതിശോഭയുള്ള ച്യവനമുനിയുടെ വാസസ്ഥലത്തിലെത്തിച്ചു. ആ ആശ്രമത്തില് ചെന്ന വീരന് ച്യവനമുനിയെ കണ്ടു.
സുകന്യായാഃ സമീപസ്ഥം തപോമൂര്തിമിവസ്ഥിതമ് । വവംദേ ചരണൌ തസ്യ സ്വാഭിധാം സമുദാഹരന്
സുകന്യയുടെ അടുത്ത്, തപസ്സിന്റെ സാക്ഷാത് രൂപമായി ഇരിക്കുന്ന ച്യവനനെ ശത്രുഘ്നന് കണ്ടു. അവന് തന്റെ പേര് പറഞ്ഞ്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലില് വീണു നമസ്കരിച്ചു.
ശത്രുഘ്നോഹം രഘുപതേര്ഭ്രാതാ വാഹസ്യ പാലകഃ
ഞാന് ശത്രുഘ്നന്, രഘുപതിയുടെ സഹോദരനും, അശ്വത്തിന്റെ രക്ഷകനുമാണ്.
നമസ്കരോമി യുഷ്മഭ്യം മഹാപാപോപശാംതയേ । ഇതി വാക്യം സമാകര്ണ്യ ജഗാദ മുനിസത്തമഃ
മഹാപാപങ്ങള് ശമിപ്പാനായി ഞാന് നിങ്ങളെ നമസ്കരിക്കുന്നു. ഈ വാക്കുകള് കേട്ട ശേഷം, മഹാനായ മുനി പറഞ്ഞു.
ശത്രുഘ്ന തവ കല്യാണം ഭൂയാന്നരവരര്ഷഭ । യജ്ഞം പാലയമാനസ്യ കീര്തിസ്തേ വിപുലാ ഭവേത്
ശത്രുഘ്നാ, മനുഷ്യരില് ശ്രേഷ്ഠനായ നീക്ക് എല്ലാ മംഗളവും ഉണ്ടാകട്ടെ. യജ്ഞം കാത്തു നില്ക്കുന്ന നിനക്ക് വലിയ കീര്ത്തി ലഭിക്കട്ടെ.
ചിത്രം പശ്യത ഭോ വിപ്രാ രാമോഽപി മഖകാരകഃ । യന്നാമസ്മരണാദീനി കുര്വംതി പാപനാശനമ്
ഇത് കാണൂ, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, അത്ഭുതം തന്നെയാണ് — യജ്ഞങ്ങള് ചെയ്യുന്ന രാമന് തന്നെ, അവന്റെ നാമം സ്മരിച്ചാല് പാപം നശിപ്പിക്കുന്ന കാര്യങ്ങള് ചെയ്യാന് എല്ലാവര്ക്കും കഴിയും.
മഹാപാതകസംയുക്താഃ പരദാരരതാ നരാഃ । യന്നാമസ്മരണോദ്യുക്താ മുക്താ യാംതി പരാം ഗതിമ്
വലിയ പാപങ്ങളില് കുടുങ്ങിയവരും, അന്യസ്ത്രീവഞ്ചനയില് ആസ്വദിക്കുന്നവരും, അവന്റെ നാമം സ്മരിച്ചാല് മോചിതരായി പരമഗതിയിലേക്കു എത്തും.
പാദപദ്മസമുത്ഥേന രേണുനാ ഗ്രാവമൂര്തിഭൃത് । തത്ക്ഷണാദ്ഗൌതമാര്ധാംഗീ ജാതാ മോഹനരൂപധൃക്
അവന്റെ പാദപദ്മത്തില് നിന്നുയര്ന്ന പൊടിപടലങ്ങള് കല്ലായിരുന്ന ഗൗതമന്റെ അര്ദ്ധശരീരമായ ഭാര്യയെ ഉടനെ മോഹനമായ രൂപത്തിലാക്കി.
മാമകീയസ്യ രൂപസ്യ ധ്യാനേന പ്രേമനിര്ഭരാ । സര്വപാതകരാശിം സാ ദഗ്ധ്വാ പ്രാപ്താ സുരൂപതാമ്
എന്റെ രൂപം പ്രേമപൂര്വ്വം ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട്, അവള് എല്ലാ പാപങ്ങള് ദഹിപ്പിച്ചു, അത്ഭുതമായ സൗന്ദര്യം നേടി.
ദൈത്യാ യസ്യ മനോഹാരിരൂപം പ്രധനമണ്ഡലേ । പശ്യംതഃ പ്രാപുരേതസ്യ രൂപം വികൃതിവര്ജിതമ്
ദൈത്യന്മാര് മഹാസഭയില് അവന്റെ ആകര്ഷകമായ രൂപം കണ്ടപ്പോള്, അവര് ദോഷങ്ങളൊന്നുമില്ലാത്ത അതേ രൂപം പ്രാപിച്ചു.
യോഗിനോ ധ്യാനനിഷ്ഠാ യേ യം ധ്യാത്വാ യോഗമാസ്ഥിതാഃ । സംസാരഭയനിര്മുക്താഃ പ്രയാതാഃ പരമം പദമ്
ധ്യാനത്തില് സ്ഥിരതയുള്ള യോഗികള് അവനെ ധ്യാനിച്ച് യോഗത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചാല്, സംസാരഭയത്തില് നിന്ന് മോചിതരായി പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു.
ധന്യോഽഹമദ്യ രാമസ്യ മുഖം ദ്രക്ഷ്യാമി ശോഭനമ് । പയോജദലനേത്രാംതം സുനസം സുഭ്രുസൂന്നതമ്
ഇന്ന് ഞാന് ഭാഗ്യവാനാണ്, കാരണം രാമന്റെ മനോഹരമായ മുഖം — താമരപ്പൂവിന്റെ ദളങ്ങള് പോലെയുള്ള കണ്ണുകളും, മനോഹരമായ മൂക്കും, ഉയർന്ന ഭ്രൂകളും ഉള്ളത് — കാണാന് കഴിയുമെന്ന്.
സാ ജിഹ്വാ രഘുനാഥസ്യ നാമകീര്തനമാദരാത് । കരോതി വിപരീതാ യാ ഫണിനോ രസനാ സമാ
രഘുനാഥന്റെ നാമം ഭക്തിപൂര്വ്വം സ്തുതിക്കുന്ന നാവാണ് സത്യമുള്ളത്; അതിന് വിരുദ്ധമായി പാമ്പിന്റെ നാവുപോലെയുള്ളത് അല്ല.