ചരണൌ സേവതേ തന്വീ സര്വലക്ഷണലക്ഷിതാ । രാജപുത്രീ സുംദരാംഗീ ഫലമൂലോദകാശനാ
എല്ലാ ഗുണലക്ഷണങ്ങളോടും കൂടിയ സുന്ദരിയായ രാജകുമാരി, ഫലം, കിഴങ്ങ്, വെള്ളം എന്നിവ കഴിച്ച് ഭര്ത്താവിന്റെ പാദങ്ങള് ഭക്തിയോടെ സേവിച്ചു.
നിത്യം തദ്വാക്യകരണേ തത്പരാ പൂജനേ രതാ । കാലക്ഷേപം പ്രകുരുതേ സര്വഭൂതഹിതേ രതാ
എപ്പോഴും ഭര്ത്താവിന്റെ വാക്കുകള് അനുസരിച്ച്, ആരാധനയില് താല്പര്യത്തോടെ, എല്ലാ ജീവികളുടെ ക്ഷേമത്തില് ആസ്വാദനത്തോടെ സമയം ചെലവഴിച്ചു.
വിസൃജ്യ കാമം ദംഭം ച ദ്വേഷം ലോഭമഘം മദമ് । അപ്രമത്തോദ്യതാ നിത്യം ച്യവനം സമതോഷയത്
കാമം, കപടം, ദ്വേഷം, ലോഭം, പാപം, അഹങ്കാരം എന്നിവ ഉപേക്ഷിച്ച്, എപ്പോഴും ജാഗ്രതയോടെ, ച്യവനനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു.
ഏവം തസ്യ പ്രകുര്വാണാ സേവാം വാക്കായകര്മഭിഃ । സഹസ്രാബ്ദം മഹാരാജ സാ ച കാമം മനസ്യധാത്
ഇങ്ങനെ വാക്കിലും ശരീരത്തിലും കര്മ്മത്തിലും ഭര്ത്താവിനെ സേവിച്ച്, മഹാരാജാവേ, ആയിരം വര്ഷത്തോളം മനസ്സിലുള്ള എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും പൂര്ത്തിയാക്കി.
കദാചിദ്ദേവഭിഷജാവാഗതാവാശ്രമേ മുനേഃ । സ്വാഗതേന സുസംഭാവ്യ തയോഃ പൂജാം ചകാര സാ
ഒരു ദിവസം, ദൈവിക വൈദ്യന്മാരായ അശ്വിനികൾ മുനിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ എത്തി. അവരെ സ്നേഹപൂർവ്വം സ്വാഗതം ചെയ്ത്, അതിഥി സത്കാരവും ആദരവും നൽകി.
ശര്യാതികന്യാകൃതപൂജനാര്ഘ-। പാദ്യാദിനാ തോഷിതചിത്തവൃത്തീ । താവൂചതുഃ സ്നേഹവശേന സുംദരൌ । വരം വൃണുഷ്വേതി മനോഹരാംഗീമ്
ശര്യാതിയുടെ മകൾ അശ്വിനികളെ ആദരപൂർവ്വം പൂജിച്ച്, പാദ്യാദി ചടങ്ങുകൾ നടത്തി. അവളുടെ മനോഹരമായ പെരുമാറ്റത്തിൽ സന്തോഷിച്ച അശ്വിനികൾ സ്നേഹത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'സുന്ദരിയേ, നീ ഒരു വരം ചോദിക്കൂ.'
തുഷ്ടൌ തൌ വീക്ഷ്യ ഭിഷജൌ ദേവാനാം വരയാചനേ । മതിം ചകാര നൃപതേഃ പുത്രീ മതിമതാം വരാ
ദൈവിക വൈദ്യന്മാർ സന്തോഷത്തോടെ വരം നൽകാൻ തയ്യാറാണെന്ന് കണ്ട രാജകുമാരി, എന്ത് ചോദിക്കണമെന്ന് മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു.
പത്യഭിപ്രായമാലക്ഷ്യ വാചമൂചേ നൃപാത്മജാ । ദത്തം മേ ചക്ഷുഷീ പത്യുര്യദി തുഷ്ടൌ യുവാം സുരൌ
ഭർത്താവിന്റെ ആഗ്രഹം മനസ്സിലാക്കി രാജകുമാരി പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ ദൈവങ്ങൾ സന്തോഷിച്ചാൽ, എന്റെ ഭർത്താവിന് കാഴ്ച നൽകണം.'
ഇത്യേതദ്വചനം ശ്രുത്വാ സുകന്യാ യാ മനോഹരമ് । സതീത്വം ച വിലോക്യേദമൂചതുര്ഭിഷജാം വരൌ
സുകന്യയുടെ ഈ മനോഹരമായ അപേക്ഷയും അവളുടെ ഭർത്തിനിഷ്ഠയും കേട്ട അശ്വിനികൾ സന്തോഷത്തോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു.
ത്വത്പതിര്യദി ദേവാനാം ഭാഗം യജ്ഞേ ദധാത്യസൌ । ആവയോരധുനാ കുര്വശ്ചക്ഷുഷോഃ സ്ഫുടദര്ശനമ്
'നിന്റെ ഭർത്താവ് യജ്ഞത്തിൽ ദേവന്മാർക്ക് അവകാശമായ ഭാഗം അർപ്പിച്ചാൽ, ഇപ്പോൾ തന്നെ അവന് രണ്ട് കണ്ണുകൾക്കും വ്യക്തമായ കാഴ്ച നൽകാം,' എന്ന് അവർ പറഞ്ഞു.
ച്യവനോഽപ്യോമിതി പ്രാഹ ഭാഗദാനേ വരൌജസോഃ । തദാ ഹൃഷ്ടാവശ്വിനൌ തമൂചതുസ്തപതാം വരമ്
ച്യവനൻ ദേവന്മാർക്ക് യജ്ഞഭാഗം നൽകാമെന്ന് സമ്മതിച്ചു. അതിൽ സന്തോഷിച്ച അശ്വിനികൾ, തപസ്സിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അവനോട് പറഞ്ഞു.
നിമജ്ജതാം ഭവാനസ്മിന്ഹ്രദേ സിദ്ധവിനിര്മിതേ । ഇത്യുക്തോ ജരയാഗ്രസ്ത ദേഹോ ധമനിസംതതഃ
'സിദ്ധന്മാർ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ തടാകത്തിൽ നീ കുളിക്കണം,' എന്ന് അവർ പറഞ്ഞു. വയസ്സിന്റെ ബാധയാൽ ക്ഷീണിച്ച ശരീരവും, നരമ്പുകൾ നിറഞ്ഞ ദേഹവും ഉള്ള ച്യവനൻ അതനുസരിച്ചു.
ഹ്രദം പ്രവേശിതോഽശ്വിഭ്യാം സ്വയം ചാമജ്ജതാം ഹ്രദേ । പുരുഷാസ്ത്രയ ഉത്തസ്ഥുരപീച്യാ വനിതാപ്രിയാഃ
അശ്വിനികളോടൊപ്പം ച്യവനൻ തടാകത്തിൽ കയറി. അവർ മുങ്ങിയപ്പോൾ, സ്ത്രീകൾക്ക് ഇഷ്ടമായ മൂന്ന് പുരുഷന്മാർ അതിൽ നിന്നു പുറത്ത് വന്നു.
രുക്മസ്രജഃ കുംഡലിനസ്തുല്യരൂപാഃ സുവാസസഃ । താന്നിരീക്ഷ്യ വരാരോഹാ സുരൂപാന്സൂര്യവര്ചസഃ
അവർക്ക് പൊന്നാലങ്കാരവും കുണ്ഡലവും, ഒരുപോലെയുള്ള രൂപവും, മനോഹരമായ വസ്ത്രവും ഉണ്ടായിരുന്നു. അവരെ കണ്ട സുന്ദരിയായ സ്ത്രീ, പ്രകാശമുള്ള പുരുഷന്മാരെ നോക്കി.
അജാനതീ പതിം സാധ്വീ ഹ്യശ്വിനൌ ശരണം യയൌ । ദര്ശയിത്വാ പതിം തസ്യൈ പാതിവ്രത്യേന തോഷിതൌ
തന്റെ ഭർത്താവിനെ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയാതെ, ഭക്തിയുള്ള സുകന്യ അശ്വിനികളോട് അഭയം തേടി. അവർ ഭർത്താവിനെ കാണിച്ച്, അവളുടെ ഭർത്തിനിഷ്ഠയിൽ സന്തോഷിച്ചു.
ഋഷിമാമംത്ര്യ യയതുര്വിമാനേന ത്രിവിഷ്ടപമ് । യക്ഷ്യമാണേ ക്രതൌ സ്വീയഭാഗകാര്യാശയായുതൌ
മഹർഷിയെ വിടപറഞ്ഞ്, അശ്വിനികൾ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് ദിവ്യവിമാനത്തിൽ യാത്രയായി. യജ്ഞത്തിൽ അവർക്കുള്ള ഭാഗം ലഭിക്കാനാണ് അവരുടെ ആഗ്രഹം.
കാലേന ഭൂയസാ ക്ഷാമാം കര്ശിതാം വ്രതചര്യയാ । പ്രേമഗദ്ഗദയാ വാചാ പീഡിതഃ കൃപയാബ്രവീത്
കാലക്രമേണ, വ്രതാനുഷ്ഠാനത്തിൽ ക്ഷീണിച്ച് ദുർബലയായ അവൾ, സ്നേഹത്തിൽ കുലുങ്ങിയ ശബ്ദത്തിൽ സംസാരിച്ചു. അതു കേട്ട്, അവൻ കരുണയോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു.
തുഷ്ടോഽഹമദ്യ തവ ഭാമിനി മാനദായാഃ । ശുശ്രൂഷയാ പരമയാ ഹൃദി ചൈകഭക്ത്യാ । യോ ദേഹിനാമയമതീവ സുഹൃത്സ്വദേഹോ । നാവേക്ഷിതഃ സമുചിതഃ ക്ഷപിതും മദര്ഥേ
'ഭാമിനി, ഇന്ന് ഞാൻ നിന്നിൽ സന്തുഷ്ടനാണ്. നീ നൽകിയ മാനവും, പരമമായ സേവയും, ഹൃദയത്തിലെ ഏകഭക്തിയും കൊണ്ടു, നീ എന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സുഹൃത്ത്, എന്റെ തന്നെ ശരീരമാണ്. എന്റെ പേരിൽ സഹിക്കാൻ മറ്റാരും ഇങ്ങനെ യോഗ്യരല്ല.'
യേ മേ സ്വധര്മനിരതസ്യ തപഃ സമാധി-। വിദ്യാത്മയോഗവിജിതാ ഭഗവത്പ്രസാദാഃ । താനേവ തേ മദനുസേവനയാഽവിരുദ്ധാന് । ദൃഷ്ടിം പ്രപശ്യ വിതരാമ്യഭയാനശോകാന്
'എനിക്ക് സ്വധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചു, തപസ്സിലും ധ്യാനത്തിലും വിദ്യയിലും യോഗത്തിലും, ഭഗവാന്റെ കൃപയാൽ ലഭിച്ച അനുഗ്രഹങ്ങൾ, നീ എന്നെ സേവിച്ചതിനാൽ, അവയെല്ലാം ഞാൻ നിന്നെ അനുഗ്രഹിക്കുന്നു. നിന്നെ കാണാൻ കഴിയും, ഭയവും ദുഃഖവും ഇല്ലാത്ത ജീവിതം ഞാൻ നൽകുന്നു.'
അന്യേ പുനര്ഭഗവതോ ഭ്രുവ ഉദ്വിജൃംഭ-। വിസ്രംസിതാര്ഥരചനാഃ കിമുരുക്രമസ്യ । സിദ്ധാസി ഭുംക്ഷ്വ വിഭവാന്നിജധര്മദോഹാന് । ദിവ്യാന്നരൈര്ദുരധിഗാന്നൃപവിക്രിയാഭിഃ
'ഭഗവാന്റെ ഇഷ്ടംകൊണ്ട് പലരുടെയും ശ്രമങ്ങൾ ഫലമില്ലാതാകുന്നു. മഹാശക്തനോടു എവിടെയും എതിർക്കാൻ കഴിയില്ല. നീ സിദ്ധയാണു; നിന്റെ ധർമ്മഫലങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, രാജാന്റെ അനുഗ്രഹത്തിൽ മനുഷ്യർക്കു ലഭിക്കാത്ത ദിവ്യഭക്ഷ്യങ്ങൾ ആസ്വദിക്കൂ.'
ഏവം ബ്രുവാണമബലാഖിലയോഗമായാ । വിദ്യാവിചക്ഷണമവേക്ഷ്യ ഗതാധിരാസീത് । സംപ്രശ്രയപ്രണയവിഹ്വലയാ ഗിരേഷദ് । വ്രീഡാവിലോകവിലസദ്ധസിതാനനാഹ
അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവളുടെ മനസ്സ് ശാന്തമായി. അവന്റെ യോഗവും ജ്ഞാനവും കണ്ടു, വിനയത്തിലും സ്നേഹത്തിലും കുലുങ്ങി, ലജ്ജയോടെ മന്ദഹാസം നിറഞ്ഞ മുഖത്തോടെ അവനെ നോക്കി.
സുകന്യോവാച। രാദ്ധം ബത ദ്വിജവൃഷൈതദമോഘയോഗ-। മായാധിപേ ത്വയി വിഭോ തദവൈമി ഭര്തഃ । യസ്തേഽഭ്യധായി സമയഃ സകൃദംഗസംഗോ । ഭൂയാദ്ഗരീയസി ഗുണഃ പ്രസവഃ സതീനാമ്
സുകന്യ പറഞ്ഞു: 'ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, നിന്റെ അപ്രമാദിയായ യോഗശക്തിയും മായയും സാക്ഷാൽ തെളിയിച്ചു. ഭർത്താവേ, ഞാൻ അതറിയുന്നു. നീ എടുത്ത ആ പ്രതിജ്ഞയും, ശരീരസമാഗമവും, സതീകളിൽ ഉത്തമമായ ഗുണം ജനിക്കട്ടെ.'
തത്രേതി കൃത്യമുപശിക്ഷ്യ യഥോപദേശം । യേനൈഷ കര്ശിതതമോതി രിരംസയാത്മാ । സിധ്യേത തേ കൃതമനോഭവ ധര്ഷിതായാ । ദീനസ്തദീശഭവനം സദൃശം വിചക്ഷ്വ
അവിടെ നീ ചെയ്യേണ്ടതെന്താണെന്ന് ഉപദേശപ്രകാരം പഠിച്ചുകൊൾക. ആഗ്രഹംകൊണ്ട് ക്ഷീണിച്ച ഈ ആത്മാവിന് തൃപ്തി ലഭിക്കാനായി എന്ത് ചെയ്യാമെന്ന് നീ ചിന്തിച്ചാൽ മതി. മനസ്സു കീഴടക്കപ്പെട്ട് ദുർബലനായവനും ദൈവത്തിന്റെ വാതിലിൽ നിൽക്കുന്നവനുമാണ് അവൻ; അത്തരം ഒരാള്ക്ക് യോജിച്ച കാര്യം നീ മനസ്സിലാക്കണം.
സുമതിരുവാച। പ്രിയായാഃ പ്രിയമന്വിച്ഛംശ്ച്യവനോ യോഗമാസ്ഥിതഃ । വിമാനം കാമഗം രാജംസ്തര്ഹ്യേവാവിരചീകരത്
സുമതി പറഞ്ഞു: പ്രിയപ്പെട്ടവളെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച ച്യവനൻ യോഗശക്തിയാൽ അന്നേ അക്ഷണത്തിൽ ഇഷ്ടാനുസൃതമായ ഒരു പറക്കുന്ന മാളിക സൃഷ്ടിച്ചു, രാജാവേ.
സര്വകാമദുഘം രമ്യം സര്വരത്നസമന്വിതമ് । സര്വാര്ഥോപചയോദര്കം മണിസ്തംഭൈരുപസ്കൃതമ്
എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്ന മനോഹരമായതും, എല്ലാ രത്നങ്ങളാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായ, എല്ലാ ലക്ഷ്യങ്ങളിലും വർദ്ധനവുണ്ടാക്കുന്നതുമായ, വിലയേറിയ രത്നസ്തംഭങ്ങളാൽ ഭംഗിയാർന്നതുമായ മാളികയായിരുന്നു അത്.
ദിവ്യോപസ്തരണോപേതം സര്വകാലസുഖാവഹമ് । പട്ടികാഭിഃ പതാകാഭിര്വിചിത്രാഭിരലംകൃതമ്
ദിവ്യമായ കിടക്കകളും എല്ലാകാലത്തും സുഖം നൽകുന്ന സൗകര്യങ്ങളും, വിവിധ നിറങ്ങളിലുള്ള വസ്ത്രങ്ങളും പതാകകളും കൊണ്ട് മനോഹരമായി അലങ്കരിച്ചിരുന്നതുമായിരുന്നു അതു.
സ്രഗ്ഭിര്വിചിത്രമാലാഭിര്മംജുസിംജത്ഷഡംഘ്രിഭിഃ । ദുകൂലക്ഷൌമകൌശേയൈര്നാനാവസ്ത്രൈര്വിരാജിതമ്
പൂക്കളും മനോഹരമായ മാലകളും, മധുരമായി മുഴങ്ങുന്ന തേൻചീറ്റകളുമുണ്ട്; നൂൽപിടിയും പഞ്ഞിയും പടവസ്ത്രങ്ങളും വിവിധ വസ്ത്രങ്ങളാൽ അതി ഭംഗിയായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഉപര്യുപരി വിന്യസ്തനിലയേഷു പൃഥക്പൃഥക് । കൢപ്തൈഃ കശിപുഭിഃ കാംതം പര്യംകവ്യജനാദിഭിഃ
ഒന്നിനുമേൽ ഒന്ന് നിലകളിൽ വേർതിരിച്ച് ഒരുക്കിയിരിക്കുന്ന മനോഹരമായ കിടക്കകളും, വീശുവായികളും മറ്റു സുഖകരമായ ഉപകരണങ്ങളും എല്ലാം അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
തത്രതത്ര വിനിക്ഷിപ്ത നാനാശില്പോപശോഭിതമ് । മഹാമരകതസ്ഥല്യാ ജുഷ്ടം വിദ്രുമവേദിഭിഃ
ഇവിടെയും അവിടെയും വിവിധ കലാരൂപങ്ങൾ അണിനിരത്തിയിരിക്കുന്നു; വലിയ പച്ചമണിത്തറയും പവഴു വെദികളുമാണ് അവിടുത്തെ ഭംഗി കൂട്ടുന്നത്.
ദ്വാഃസു വിദ്രുമദേഹല്യാ ഭാതം വജ്രകപാടകമ് । ശിഖരേഷ്വിംദ്രനീലേഷു ഹേമകുംഭൈരധിശ്രിതമ്
വാതിലുകളിൽ പവഴു തറകളും വജ്രം പതിച്ച പാളികളും പ്രകാശിച്ചു; നീലമണിക്കൊമ്പുകളിലെ മുകളിലായി പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കലശങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു.