പ്രഹ്ലാദ ഉവാച- യോ വൈ സര്വോപനിഷദാമര്ഥഃ പുരുഷ ഈശ്വരഃ । തം വൈ സര്വഗതം വിഷ്ണും നമസ്കൃത്വാ ബ്രവീമി തേ
പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു: "എല്ലാ ഉപനിഷത്തുകളുടെയും സാരമായ പരമപുരുഷൻ, ഈശ്വരൻ, ആ സർവ്വവ്യാപിയായ വിഷ്ണുവിനെ ഞാൻ വന്ദിച്ച്, നിന്നോടു പറയുന്നു."
രുദ്ര ഉവാച-। ഇതി വിഷ്ണുസ്തുതിം ശ്രുത്വാ ദൈത്യരാഡ് വിസ്മയാന്വിതഃ । ഉവാച തം ഗുരും രോഷാത്കിം ത്വയോക്തം മമാത്മജേ
രുദ്രൻ പറഞ്ഞു: ഈ വിഷ്ണുസ്തുതി കേട്ടപ്പോൾ, ദൈത്യരാജാവ് അത്ഭുതത്തോടെ, കോപത്തോടെ ഗുരുവിനോട് ചോദിച്ചു: "എന്തുകൊണ്ടാണ് നീ എന്റെ മകനോടു ഇത്തരത്തിലുള്ള വാക്കുകൾ പഠിപ്പിച്ചത്?"
മമാത്മജസ്യ ദുര്ബുദ്ധേ ഹരിസംസ്തവമീദൃശമ് । കിമര്ഥമുക്തവാന്ജാഡ്യമകാര്യ്യം ബ്രാഹ്മണോചിതമ്
"എന്റെ മകനോടു ഹരിയെ പുകഴ്ത്തുന്ന ഈ വാക്കുകൾ എന്തിനാണ് നീ പറഞ്ഞത്, മണ്ടനായവനേ? ഇത് ബ്രാഹ്മണന് യോജിച്ചതല്ല, അനാവശ്യവുമാണ്."
അശ്രാവ്യം മദമിത്രസ്യ സ്തവമേതം മമാഗ്രതഃ । ബാലേനാപികൃതംത്വേതത്ത്വത്പ്രസാദാദ്ദിവജാധമ
"എന്റെ ശത്രുവിനെ പുകഴ്ത്തുന്ന ഈ സ്തുതി എന്റെ മുന്നിൽ കേൾക്കാൻ പാടില്ല. ഒരു ബാലൻ ചെയ്താലും, അത് നിന്റെ സ്വാധീനത്താൽ തന്നെയാണ്, ദ്വിജന്മാരിൽ ഏറ്റവും താഴ്ന്നവനേ."
ഇത്യുക്ത്വാ പരിതോ വീക്ഷ്യ ദൈത്യരാട്ക്രോധമൂര്ച്ഛിതഃ । ഉവാച ദൈത്യമേകം തു ബംധയൈനം ദ്വിജാധമമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ചുറ്റും നോക്കി, അസുരരാജാവ് കോപത്തിൽ മുങ്ങി ഒരു അസുരനോടു പറഞ്ഞു: "ഈ ബ്രാഹ്മണരിൽ ഏറ്റവും താഴ്ന്നവനേ പിടിച്ചു കെട്ടുക."
ഇതിരാജവചഃ ശ്രുത്വാ സ ബബംധ ഭൃഗോഃ സുതമ് । ബധ്യമാനം ഗുരും ദൃഷ്ട്വാ പ്രഹ്ലാദോ ബ്രാഹ്മണപ്രിയഃ । ഉവാച പിതരം താത ഇദം മേ നോക്തവാന്ഗുരുഃ
രാജാവിന്റെ ആജ്ഞ കേട്ടു, അവൻ ഭൃഗുവിന്റെ പുത്രനെ കെട്ടി. ഗുരുവിനെ ഇങ്ങനെ കെട്ടിയതുകണ്ട് ബ്രാഹ്മണന്മാരെ സ്നേഹിക്കുന്ന പ്രഹ്ലാദൻ അച്ഛനോടു പറഞ്ഞു: "അച്ഛാ, എന്റെ ഗുരു എനിക്കിതൊന്നും പഠിപ്പിച്ചിട്ടില്ല."
കൃപയാ ദേവദേവസ്യ ശിക്ഷിതോസ്മി ഹരേഃ പ്രഭോ । നാന്യോ ഗുരുര്മേ ഭവതി സ ഏവ പ്രേരകോ ഹരിഃ
ദേവദേവനായ ഹരിയെ കനിവോടെ ആരാധിച്ചുകൊണ്ട് ഞാൻ പഠിച്ചിരിക്കുന്നു. ഹരിയല്ലാതെ മറ്റാരും എനിക്ക് ഗുരുവല്ല; ഹരിയേയാണ് എന്നെ നയിക്കുന്നത്.
ശ്രോതാ മംതാ തഥാ വക്താ ദ്രഷ്ടാ സര്വഗ ഈശ്വരഃ । ഹരിരേവാക്ഷയഃ കര്ത്താ നിയംതാ സര്വദേഹിനാമ് । തസ്മാദനാഗസോ വിപ്രോ മോക്തവ്യോഽയം ഗുരുഃ പ്രഭോ
അവൻ കേൾക്കുന്നവനും ചിന്തിക്കുന്നവനും സംസാരിക്കുന്നവനും കാണുന്നവനും എല്ലാം അറിയുന്ന ഈശ്വരനുമാണ്. ഹരിയേയാണ് എല്ലായ്പ്പോഴും നിലനില്ക്കുന്ന സ്രഷ്ടാവും എല്ലാ ജീവികളെയും നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും. അതുകൊണ്ട്, പ്രഭോ, ഈ ബ്രാഹ്മണൻ കുറ്റമില്ലാത്തവനാണ്; ഗുരുവിനെ വിടുവിക്കണം.
രുദ്ര ഉവാച- ഇതി പുത്രവചഃ ശ്രുത്വാ ഹിരണ്യകശിപുസ്തതഃ । തം ബ്രാഹ്മണം മോചയിത്വാ സ്വസുതം പ്രാഹ വിസ്മയാത്
രുദ്രൻ പറഞ്ഞു: മകന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം ഹിരണ്യകശിപു ആ ബ്രാഹ്മണനെ വിട്ടുവിട്ടു, അത്ഭുതത്തോടെ തന്റെ മകനോടു പറഞ്ഞു.
കിം വത്സ ത്വം ഭ്രമസ്യേവം മിഥ്യാവാക്യൈര്ദ്വിജന്മനഃ । കോ വിഷ്ണുഃ കിം തു തദ്രൂപം കുത്രാസൌ സംസ്ഥിതോ ഹരിഃ
"മകനേ, നീ എന്തുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ തെറ്റിദ്ധാരണയിൽ ആകുന്നു? ബ്രാഹ്മണന്റെ വായിൽ നിന്നു വ്യാജവാക്കുകൾ പറയുന്നതെന്തിന്? വിഷ്ണു ആരാണ്? അവന്റെ രൂപം എന്താണ്? ഹരി എവിടെയാണ്?"
അഹമേവേശ്വരോ ലോകേ ത്രൈലോക്യാധിപതിര്യതഃ । മാമേവാര്ച്ചയ ഗോവിംദം ത്യജ ശത്രും ദുരാസദമ്
"ലോകത്തിൽ ഞാൻ മാത്രമേ ഈശ്വരനുള്ളൂ, മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെയും അധിപൻ ഞാൻ തന്നെയാണ്. നീ എന്നെ ആരാധിക്കണം, ഗോവിന്ദനെ ഉപേക്ഷിക്കണം; ആ ശത്രുവിനെ വിട്ടുകളയണം."
അഥവാ ശംകരം ദേവം രുദ്രം ലോകഗുരും പ്രഭുമ് । അര്ച്ചയസ്വാസുരാധ്യക്ഷം സര്വൈശ്വര്യ്യപ്രദം ശിവമ്
"അല്ലെങ്കിൽ ശങ്കരനേയും, ലോകഗുരുവായ രുദ്രനേയും, അസുരാധ്യക്ഷനുമായ ശിവനേയും, എല്ലാ ഐശ്വര്യവും നൽകുന്നവനേയും ആരാധിക്കൂ."
ത്രിപുംഡ്രധാരണം കൃത്വാ ഭസ്മനാ ദൈത്യപൂജിതമ് । പൂജയിത്വാ മഹാദേവം പാശുപത്യോക്തമാര്ഗതഃ
അസുരന്മാർ ആരാധിക്കുന്നതുപോലെ ഭസ്മം കൊണ്ട് മൂന്നു വരയിടുകയും, പാശുപതൻ പഠിപ്പിച്ച മാർഗ്ഗപ്രകാരമുള്ള മഹാദേവനേ ആരാധിക്കുകയും ചെയ്യുക.
രുദ്ര ഉവാച- ഇതി ദൈത്യപതേര്വാക്യം ശ്രുത്വാ ദൈത്യപുരോഹിതാഃ
രുദ്രൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ അസുരാധിപന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ അസുരപുരോഹിതന്മാർ—
പുരോഹിതാ ഊചുഃ- ഏവമേവ മഹാഭാഗ കുരുഷ്വ വചനം പിതുഃ । ത്യജ ശത്രും കൈടഭാരിം പൂജയസ്വ ത്രിലോചനമ്
പുരോഹിതന്മാർ പറഞ്ഞു: "അതെ, മഹാഭാഗവ, അച്ഛന്റെ വാക്കുകൾ അനുസരിക്കണം. കൈടഭനെ സംഹരിച്ച ശത്രുവിനെ ഉപേക്ഷിച്ച് മൂന്നുകണ്ണുള്ളവനേ ആരാധിക്കണം."
രുദ്രാത്പരതരോ ദേവോ നാസ്തി സര്വപ്രദോ നൄണാമ് । പിതാ തവാപി തസ്യൈവ പ്രസാദാദീശ്വരോഽഭവത്
രുദ്രനേക്കാൾ ഉന്നതനായ ദൈവം ഇല്ല; മനുഷ്യർക്കു എല്ലാം നൽകുന്നവൻ അവൻ തന്നെയാണ്. നിന്റെ അച്ഛനും അവന്റെ കൃപയാൽ ഈശ്വരനായി.
രുദ്ര ഉവാച- ഇതി തേഷാം വചഃ ശ്രുത്വാ പ്രഹ്ലാദോ ജന്മവൈഷ്ണവം
രുദ്രൻ പറഞ്ഞു: അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, വൈഷ്ണവകുലത്തിൽ ജനിച്ച പ്രഹ്ലാദൻ—
പ്രഹ്ലാദ ഉവാച- അഹോ ഭഗവതഃ ശ്രേഷ്ഠാ യന്മായാ മോഹിതം ജഗത് । അഹോ വേദാംതവിദുഷഃ സര്വലോകേഷു പൂജിതാഃ
പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു: "അയ്യോ, ഭഗവാന്റെ മായയിൽ ലോകം മുഴുവൻ മോഹിതമായിരിക്കുന്നു! അയ്യോ, വേദാന്തം അറിയുന്നവർ എല്ലായിടത്തും ആദരിക്കപ്പെടുന്നു."
ബ്രാഹ്മണാ അപി ചാപല്യാദ്വദംത്യേവം മദാന്വിതാഃ । നാരായണഃ പരം ബ്രഹ്മ തത്വം നാരായണഃ പരമ്
ബ്രാഹ്മണന്മാരും ചിലപ്പോൾ അഹങ്കാരത്താലും ചഞ്ചലതയാലും ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുന്നു. നാരായണനേയാണ് പരബ്രഹ്മം; നാരായണനാണ് പരമതത്വം.
നാരായണഃ പരോ ധ്യാതാ ധ്യാനം നാരയണഃ പരമ് । ഗതിര്വിശ്വസ്യ ജഗതഃ ശാശ്വതം ശിവമച്യുതഃ
നാരായണനാണ് പരമമായ ധ്യാനവിഷയം; ധ്യാനവും നാരായണനാണ്. അവൻ ലോകത്തിന്റെയും സർവ്വവിശ്വത്തിന്റെയും ശാശ്വതമായ, ശുഭമായ, അച്യുതനായ ആശ്രയമാണ്.
ധാതാ വിധാതാ ജഗതോ വാസുദേവഃ സനാതനഃ । വിശ്വമേവേദം പുരുഷസ്തദ്വിശ്വമുപജീവതി
വാസുദേവൻ, ശാശ്വതൻ, ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവും നിയമിക്കുന്നവനും ആകുന്നു. ഈ വിശ്വം ആ പുരുഷനാണ്; ലോകം അവനിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഹിരണ്മയവപുര്നിത്യഃപുംഡരീകനിഭേക്ഷണഃ । ശ്രീഭൂലീലാപതിഃ സൌമ്യോനിര്മ്മലഃ ശുഭവിഗ്രഹഃ
അവൻ ശാശ്വതനും സ്വർണ്ണവണ്ണമുള്ള ശരീരവും ഉണ്ണിക്കണ്ണുകളും ഉള്ളവനും ശ്രീയുടെയും ഭൂമിയുടെയും നാഥനും, സൗമ്യനും നിർമ്മലനും ശുഭമായ രൂപമുള്ളവനുമാണ്.
തേനൈവ സൃഷ്ടൌ ബ്രഹ്മേശൌ സര്ഗേ ദേവോത്തമൌ വിഭൂ । തസ്യൈവാജ്ഞാം പുരസ്കൃത്യ വര്ത്തേതേ ബ്രഹ്മശംകരൌ
സൃഷ്ടിക്കാലത്ത് ബ്രഹ്മാവും ശിവനും, ആ മഹത്തായ ദേവന്മാര്, അവന്റെ ആജ്ഞ അനുസരിച്ചാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്; ബ്രഹ്മാവും ശങ്കരനും അവന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം തന്നെ പ്രവര്ത്തിക്കുന്നു.
ഭീഷാസ്മാദ്വാതി പവനോ ഭീഷോദേതി ദിവാകരഃ । ഭീഷാസ്മാദഗ്നിശ്ചംദ്രോഽഥ മൃത്യുര്ധാവതി പംചമഃ
അവനെ ഭയപ്പെട്ടാണ് കാറ്റ് വീശുന്നത്, അവനെ ഭയപ്പെട്ടാണ് സൂര്യന് ഉദയിക്കുന്നത്; അവനെ ഭയപ്പെട്ടാണ് അഗ്നി, ചന്ദ്രന്, മരണന് എന്നിവരും സഞ്ചരിക്കുന്നത്.
ആസീദേകോ ഹരിര്ദിവ്യോ ദേവോ നാരായണഃ പരഃ । ബ്രഹ്മാ നേംദ്രോ ന ചേശാനോ ന ച ചംദ്ര ദിവാകരൌ
അപ്പോള് ദിവ്യനായ ഒരേ ഒരു ഹരിയാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്, പരമദേവനായ നാരായണന്. അപ്പോള് ബ്രഹ്മാവോ, ഇന്ദ്രനോ, ഈശാനനോ, ചന്ദ്രനോ, സൂര്യനോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
ന വാ ദ്യാവാപൃഥിവ്യൌ ച നക്ഷത്രാണി ദിവൌകസഃ । തസ്യ വിഷ്ണോഃ പരം ധാമ സദാ പശ്യംതി സൂരയഃ
അപ്പോള് ആകാശമോ ഭൂമിയോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, നക്ഷത്രങ്ങളോ ദേവതകളോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; ആ വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദം സദാ മഹർഷിമാര് കാണുന്നു.
ഏവം സര്വോപനിഷദാമര്ഥം ഹിത്വാ ദ്വിജോത്തമാഃ । രാഗാല്ലോഭാദ്ഭയാദ്വാപി കിം ബ്രവീഥ മമാഗ്രതഃ
ഇങ്ങനെ, ഉപനിഷത്തുകളുടെ അര്ത്ഥം ഉപേക്ഷിച്ച്, ആഗ്രഹം, ലാഭം, ഭയം എന്നിവ കൊണ്ടോ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, എന്റെ മുമ്പില് നിങ്ങള് എന്താണ് പറയുന്നത്?
തം സര്വരക്ഷകം ദേവം ത്യക്ത്വാ സര്വേശ്വരം ഹരിമ് । കഥം പാഷംഡമാശ്രിത്യ പൂജയാമി ച ശംകരമ്
സകലരെയും രക്ഷിക്കുന്ന ദൈവമായ ഹരിയെ ഉപേക്ഷിച്ച്, എല്ലാം വിട്ട്, എങ്ങനെ പാശണ്ഡമെന്ന തെറ്റായ വഴിയില് ചെല്ലി ശങ്കരനെ ആരാധിക്കാനാകും?
ലക്ഷ്മീപതിം ദേവദേവമനംതം പുരുഷോത്തമമ് । ഇംദീവരദലശ്യാമം പദ്മപത്രായതേക്ഷണമ്
ലക്ഷ്മിയുടെ ഭര്ത്താവും, ദേവതകളിലെ ദേവനും, അനന്തനും, പരമപുരുഷനും, ഇന്ദീവരദലത്തിനെപ്പോലെ കറുത്തവനും, താമരയിലത്തെപ്പോലെ വിശാലമായ കണ്ണുകളുള്ളവനുമാണ് അവന്.
ശ്രീവത്സലക്ഷിതോരസ്കം സര്വ്വാഭരണഭൂഷിതമ് । സദാ കുമാരം സര്വ്വേശം നിത്യാനന്ദസുഖപ്രദമ്
ശ്രീവത്സം അടയാളമായുള്ള നെഞ്ചും, എല്ലാ ആഭരണങ്ങളും അണിഞ്ഞവനും, എപ്പോഴും യൗവനത്തില് നിലകൊള്ളുന്നവനും, സകലദേവന്മാരുടെയും നാഥനും, ശാശ്വതാനന്ദം നല്കുന്നവനുമാണ് അവന്.