തം വൈ തപോനിധിം വീക്ഷ്യ മഹതാ തപസായുതമ് । സ്തുത്വാ പ്രസാദയാമാസ മുനിവര്യ ദയാം കുരു
അവിടെ വലിയ തപസ്സോടെ തിളങ്ങുന്ന മഹർഷിയെ കണ്ട രാജാവ് അവനെ സ്തുതിച്ചു, ദയ കാണിക്കണമെന്നു അപേക്ഷിച്ചു.
തസ്മൈ തുഷ്ടോ ജഗാദായം മുനിവര്യോ മഹാതപാഃ । തവാത്മജാകൃതം സര്വമുത്പാതാദ്യമവേഹി തത്
അവനോട് സന്തോഷത്തോടെ ആ മഹാതപസ്സുകാരൻ പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ മകളുടെ പ്രവൃത്തിയാലാണ് ഈ ദുരന്തങ്ങള് എല്ലാം ഉണ്ടായത് എന്നു മനസ്സിലാക്കണം.'
തവ പുത്ര്യാ മഹാരാജ ചക്ഷുര്വിസ്ഫോടനം കൃതമ് । ബഹുസുസ്രാവ രുധിരം ജാനതീ ത്വാമുവാച ന
മഹാരാജാവേ, നിന്റെ മകള് കണ്ണിന് പരിക്ക് ഉണ്ടാക്കി, അതില് നിന്ന് രക്തം ഒഴുകി; അവള് നിന്നെ അറിയാമായിരുന്നിട്ടും ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല.
തസ്മാദിയം മഹാഭൂപ മഹ്യം ദേയാ യഥാവിധി । തതശ്ചോത്പാതശമനം ഭവിഷ്യതി ന സംശയഃ
അതുകൊണ്ട് മഹാഭൂപ, അവളെ ശരിയായ രീതിയില് എനിക്ക് നല്കണം; അങ്ങനെ ചെയ്താല് ഈ ദുരന്തങ്ങള് തീരും എന്നതില് സംശയമില്ല.
തച്ഛ്രുത്വാ ദുഃഖിതോ രാജാ പ്രജ്ഞാചാക്ഷുഷ ആത്മജാമ് । ദദൌ കുലവയോരൂപ ശീലലക്ഷണസംയുതാമ്
ഇത് കേട്ട രാജാവ് ദുഃഖത്തോടെ, നല്ല കുടുംബവും സൗന്ദര്യവും ശീലവും ഗുണലക്ഷണങ്ങളും ഉള്ള മകളെ ആ മഹർഷിക്ക് നല്കി.
ദത്താ യദാ നൃപേണേയം കന്യാ കമലലോചനാ । തദോത്പാതാഃ ശമം യാതാഃ സര്വേ മുനിരുഷോദ്ഗതാഃ
രാജാവ് കമലനയനിയായ ഈ കന്യയെ നല്കിയപ്പോള്, എല്ലാ ദുരന്തങ്ങളും അവസാനിച്ചു, മഹർഷിയുടെ കോപവും ശമിച്ചു.
രാജാ ദത്ത്വാത്മജാം തസ്മൈ മുനയേ തപസാംനിധേ । പ്രാപ സ്വാം നഗരീം ഭൂയോ ദുഃഖിതോഽയം ദയായുതഃ
തപസ്സിന്റെ നിധിയായ ആ മഹർഷിക്ക് രാജാവ് മകളെ നല്കി, ദയയോടെ, ദുഃഖം മനസ്സില് നിറഞ്ഞ് വീണ്ടും തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
സുമതിരുവാച। അഥര്ഷിഃ സ്വാശ്രമം ഗത്വാ മാനവ്യാ സഹ ഭാര്യയാ । മുദം പ്രാപ ഹതാശേഷ പാതകോ യോഗയുക്തയാ
സുമതി പറഞ്ഞു: പിന്നെ, മഹർഷി തന്റെ ഭാര്യ മാനവിയോടൊപ്പം സ്വാശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി, അവളുടെ യോഗസാധനയിലൂടെ എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിച്ച് സന്തോഷം പ്രാപിച്ചു.
സാ മാനവീ തം വരമാത്മനഃ പതിം । നേത്രേണഹീനം ജരസാ ഗതൌജസമ് । സിഷേവ ഏനം ഹരിമേധസോത്തമം । നിജേഷ്ടദാത്രീം കുലദേവതാം യഥാ
ആ മാനവി, തന്റെ ഇഷ്ടമായ ഭര്ത്താവിനെ, കാഴ്ചയും ശക്തിയും കെട്ടുപോയ വയോധികനായി, കുടുംബദേവതയെപോലെ ഭക്തിയോടെ സേവിച്ചു.
ശൂശ്രൂഷതീ സ്വം പതിമിംഗിതജ്ഞാ । മഹാനുഭാവം തപസാം നിധിം പ്രിയമ് । പരാം മുദം പ്രാപ സതീ മനോഹരാ । ശചീ യഥാ ശക്രനിഷേവണോദ്യതാ
ഭര്ത്താവിന്റെ ആഗ്രഹങ്ങള് മനസ്സിലാക്കി, വാക്കിലും ശരീരത്തിലും കര്മ്മത്തിലും സേവനം ചെയ്ത ആ മനോഹരിയായ സതീ, മഹര്ഷിയെ ഇന്ദ്രനു ശചി സേവിക്കുന്നതുപോലെ സന്തോഷത്തോടെ സേവിച്ചു.
ചരണൌ സേവതേ തന്വീ സര്വലക്ഷണലക്ഷിതാ । രാജപുത്രീ സുംദരാംഗീ ഫലമൂലോദകാശനാ
എല്ലാ ഗുണലക്ഷണങ്ങളോടും കൂടിയ സുന്ദരിയായ രാജകുമാരി, ഫലം, കിഴങ്ങ്, വെള്ളം എന്നിവ കഴിച്ച് ഭര്ത്താവിന്റെ പാദങ്ങള് ഭക്തിയോടെ സേവിച്ചു.
നിത്യം തദ്വാക്യകരണേ തത്പരാ പൂജനേ രതാ । കാലക്ഷേപം പ്രകുരുതേ സര്വഭൂതഹിതേ രതാ
എപ്പോഴും ഭര്ത്താവിന്റെ വാക്കുകള് അനുസരിച്ച്, ആരാധനയില് താല്പര്യത്തോടെ, എല്ലാ ജീവികളുടെ ക്ഷേമത്തില് ആസ്വാദനത്തോടെ സമയം ചെലവഴിച്ചു.
വിസൃജ്യ കാമം ദംഭം ച ദ്വേഷം ലോഭമഘം മദമ് । അപ്രമത്തോദ്യതാ നിത്യം ച്യവനം സമതോഷയത്
കാമം, കപടം, ദ്വേഷം, ലോഭം, പാപം, അഹങ്കാരം എന്നിവ ഉപേക്ഷിച്ച്, എപ്പോഴും ജാഗ്രതയോടെ, ച്യവനനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു.
ഏവം തസ്യ പ്രകുര്വാണാ സേവാം വാക്കായകര്മഭിഃ । സഹസ്രാബ്ദം മഹാരാജ സാ ച കാമം മനസ്യധാത്
ഇങ്ങനെ വാക്കിലും ശരീരത്തിലും കര്മ്മത്തിലും ഭര്ത്താവിനെ സേവിച്ച്, മഹാരാജാവേ, ആയിരം വര്ഷത്തോളം മനസ്സിലുള്ള എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും പൂര്ത്തിയാക്കി.
കദാചിദ്ദേവഭിഷജാവാഗതാവാശ്രമേ മുനേഃ । സ്വാഗതേന സുസംഭാവ്യ തയോഃ പൂജാം ചകാര സാ
ഒരു ദിവസം, ദൈവിക വൈദ്യന്മാരായ അശ്വിനികൾ മുനിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ എത്തി. അവരെ സ്നേഹപൂർവ്വം സ്വാഗതം ചെയ്ത്, അതിഥി സത്കാരവും ആദരവും നൽകി.
ശര്യാതികന്യാകൃതപൂജനാര്ഘ-। പാദ്യാദിനാ തോഷിതചിത്തവൃത്തീ । താവൂചതുഃ സ്നേഹവശേന സുംദരൌ । വരം വൃണുഷ്വേതി മനോഹരാംഗീമ്
ശര്യാതിയുടെ മകൾ അശ്വിനികളെ ആദരപൂർവ്വം പൂജിച്ച്, പാദ്യാദി ചടങ്ങുകൾ നടത്തി. അവളുടെ മനോഹരമായ പെരുമാറ്റത്തിൽ സന്തോഷിച്ച അശ്വിനികൾ സ്നേഹത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'സുന്ദരിയേ, നീ ഒരു വരം ചോദിക്കൂ.'
തുഷ്ടൌ തൌ വീക്ഷ്യ ഭിഷജൌ ദേവാനാം വരയാചനേ । മതിം ചകാര നൃപതേഃ പുത്രീ മതിമതാം വരാ
ദൈവിക വൈദ്യന്മാർ സന്തോഷത്തോടെ വരം നൽകാൻ തയ്യാറാണെന്ന് കണ്ട രാജകുമാരി, എന്ത് ചോദിക്കണമെന്ന് മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു.
പത്യഭിപ്രായമാലക്ഷ്യ വാചമൂചേ നൃപാത്മജാ । ദത്തം മേ ചക്ഷുഷീ പത്യുര്യദി തുഷ്ടൌ യുവാം സുരൌ
ഭർത്താവിന്റെ ആഗ്രഹം മനസ്സിലാക്കി രാജകുമാരി പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ ദൈവങ്ങൾ സന്തോഷിച്ചാൽ, എന്റെ ഭർത്താവിന് കാഴ്ച നൽകണം.'
ഇത്യേതദ്വചനം ശ്രുത്വാ സുകന്യാ യാ മനോഹരമ് । സതീത്വം ച വിലോക്യേദമൂചതുര്ഭിഷജാം വരൌ
സുകന്യയുടെ ഈ മനോഹരമായ അപേക്ഷയും അവളുടെ ഭർത്തിനിഷ്ഠയും കേട്ട അശ്വിനികൾ സന്തോഷത്തോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു.
ത്വത്പതിര്യദി ദേവാനാം ഭാഗം യജ്ഞേ ദധാത്യസൌ । ആവയോരധുനാ കുര്വശ്ചക്ഷുഷോഃ സ്ഫുടദര്ശനമ്
'നിന്റെ ഭർത്താവ് യജ്ഞത്തിൽ ദേവന്മാർക്ക് അവകാശമായ ഭാഗം അർപ്പിച്ചാൽ, ഇപ്പോൾ തന്നെ അവന് രണ്ട് കണ്ണുകൾക്കും വ്യക്തമായ കാഴ്ച നൽകാം,' എന്ന് അവർ പറഞ്ഞു.
ച്യവനോഽപ്യോമിതി പ്രാഹ ഭാഗദാനേ വരൌജസോഃ । തദാ ഹൃഷ്ടാവശ്വിനൌ തമൂചതുസ്തപതാം വരമ്
ച്യവനൻ ദേവന്മാർക്ക് യജ്ഞഭാഗം നൽകാമെന്ന് സമ്മതിച്ചു. അതിൽ സന്തോഷിച്ച അശ്വിനികൾ, തപസ്സിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അവനോട് പറഞ്ഞു.
നിമജ്ജതാം ഭവാനസ്മിന്ഹ്രദേ സിദ്ധവിനിര്മിതേ । ഇത്യുക്തോ ജരയാഗ്രസ്ത ദേഹോ ധമനിസംതതഃ
'സിദ്ധന്മാർ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ തടാകത്തിൽ നീ കുളിക്കണം,' എന്ന് അവർ പറഞ്ഞു. വയസ്സിന്റെ ബാധയാൽ ക്ഷീണിച്ച ശരീരവും, നരമ്പുകൾ നിറഞ്ഞ ദേഹവും ഉള്ള ച്യവനൻ അതനുസരിച്ചു.
ഹ്രദം പ്രവേശിതോഽശ്വിഭ്യാം സ്വയം ചാമജ്ജതാം ഹ്രദേ । പുരുഷാസ്ത്രയ ഉത്തസ്ഥുരപീച്യാ വനിതാപ്രിയാഃ
അശ്വിനികളോടൊപ്പം ച്യവനൻ തടാകത്തിൽ കയറി. അവർ മുങ്ങിയപ്പോൾ, സ്ത്രീകൾക്ക് ഇഷ്ടമായ മൂന്ന് പുരുഷന്മാർ അതിൽ നിന്നു പുറത്ത് വന്നു.
രുക്മസ്രജഃ കുംഡലിനസ്തുല്യരൂപാഃ സുവാസസഃ । താന്നിരീക്ഷ്യ വരാരോഹാ സുരൂപാന്സൂര്യവര്ചസഃ
അവർക്ക് പൊന്നാലങ്കാരവും കുണ്ഡലവും, ഒരുപോലെയുള്ള രൂപവും, മനോഹരമായ വസ്ത്രവും ഉണ്ടായിരുന്നു. അവരെ കണ്ട സുന്ദരിയായ സ്ത്രീ, പ്രകാശമുള്ള പുരുഷന്മാരെ നോക്കി.
അജാനതീ പതിം സാധ്വീ ഹ്യശ്വിനൌ ശരണം യയൌ । ദര്ശയിത്വാ പതിം തസ്യൈ പാതിവ്രത്യേന തോഷിതൌ
തന്റെ ഭർത്താവിനെ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയാതെ, ഭക്തിയുള്ള സുകന്യ അശ്വിനികളോട് അഭയം തേടി. അവർ ഭർത്താവിനെ കാണിച്ച്, അവളുടെ ഭർത്തിനിഷ്ഠയിൽ സന്തോഷിച്ചു.
ഋഷിമാമംത്ര്യ യയതുര്വിമാനേന ത്രിവിഷ്ടപമ് । യക്ഷ്യമാണേ ക്രതൌ സ്വീയഭാഗകാര്യാശയായുതൌ
മഹർഷിയെ വിടപറഞ്ഞ്, അശ്വിനികൾ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് ദിവ്യവിമാനത്തിൽ യാത്രയായി. യജ്ഞത്തിൽ അവർക്കുള്ള ഭാഗം ലഭിക്കാനാണ് അവരുടെ ആഗ്രഹം.
കാലേന ഭൂയസാ ക്ഷാമാം കര്ശിതാം വ്രതചര്യയാ । പ്രേമഗദ്ഗദയാ വാചാ പീഡിതഃ കൃപയാബ്രവീത്
കാലക്രമേണ, വ്രതാനുഷ്ഠാനത്തിൽ ക്ഷീണിച്ച് ദുർബലയായ അവൾ, സ്നേഹത്തിൽ കുലുങ്ങിയ ശബ്ദത്തിൽ സംസാരിച്ചു. അതു കേട്ട്, അവൻ കരുണയോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു.
തുഷ്ടോഽഹമദ്യ തവ ഭാമിനി മാനദായാഃ । ശുശ്രൂഷയാ പരമയാ ഹൃദി ചൈകഭക്ത്യാ । യോ ദേഹിനാമയമതീവ സുഹൃത്സ്വദേഹോ । നാവേക്ഷിതഃ സമുചിതഃ ക്ഷപിതും മദര്ഥേ
'ഭാമിനി, ഇന്ന് ഞാൻ നിന്നിൽ സന്തുഷ്ടനാണ്. നീ നൽകിയ മാനവും, പരമമായ സേവയും, ഹൃദയത്തിലെ ഏകഭക്തിയും കൊണ്ടു, നീ എന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സുഹൃത്ത്, എന്റെ തന്നെ ശരീരമാണ്. എന്റെ പേരിൽ സഹിക്കാൻ മറ്റാരും ഇങ്ങനെ യോഗ്യരല്ല.'
യേ മേ സ്വധര്മനിരതസ്യ തപഃ സമാധി-। വിദ്യാത്മയോഗവിജിതാ ഭഗവത്പ്രസാദാഃ । താനേവ തേ മദനുസേവനയാഽവിരുദ്ധാന് । ദൃഷ്ടിം പ്രപശ്യ വിതരാമ്യഭയാനശോകാന്
'എനിക്ക് സ്വധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചു, തപസ്സിലും ധ്യാനത്തിലും വിദ്യയിലും യോഗത്തിലും, ഭഗവാന്റെ കൃപയാൽ ലഭിച്ച അനുഗ്രഹങ്ങൾ, നീ എന്നെ സേവിച്ചതിനാൽ, അവയെല്ലാം ഞാൻ നിന്നെ അനുഗ്രഹിക്കുന്നു. നിന്നെ കാണാൻ കഴിയും, ഭയവും ദുഃഖവും ഇല്ലാത്ത ജീവിതം ഞാൻ നൽകുന്നു.'
അന്യേ പുനര്ഭഗവതോ ഭ്രുവ ഉദ്വിജൃംഭ-। വിസ്രംസിതാര്ഥരചനാഃ കിമുരുക്രമസ്യ । സിദ്ധാസി ഭുംക്ഷ്വ വിഭവാന്നിജധര്മദോഹാന് । ദിവ്യാന്നരൈര്ദുരധിഗാന്നൃപവിക്രിയാഭിഃ
'ഭഗവാന്റെ ഇഷ്ടംകൊണ്ട് പലരുടെയും ശ്രമങ്ങൾ ഫലമില്ലാതാകുന്നു. മഹാശക്തനോടു എവിടെയും എതിർക്കാൻ കഴിയില്ല. നീ സിദ്ധയാണു; നിന്റെ ധർമ്മഫലങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, രാജാന്റെ അനുഗ്രഹത്തിൽ മനുഷ്യർക്കു ലഭിക്കാത്ത ദിവ്യഭക്ഷ്യങ്ങൾ ആസ്വദിക്കൂ.'