കദാചിന്മനുരുദ്യുക്തസ്തീര്ഥയാത്രാം പ്രതി പ്രഭുഃ । സകുടുംബോ യയൌ രേവാം മഹാബലസമാവൃതഃ
ഒരു ദിവസം, മനു മഹത്തായ തീർത്ഥയാത്രയ്ക്കായി കുടുംബത്തോടൊപ്പം, വലിയ ശക്തിയോടെ, രേവാനദിയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
തത്ര സ്നാത്വാ മഹാനദ്യാം സംതര്പ്യ പിതൃദേവതാഃ । ദാനാനി ബ്രാഹ്മണേഭ്യശ്ച പ്രാദാദ്വിഷ്ണുപ്രതുഷ്ടയേ
അവിടെ, ആ മഹാനദിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, പിതാക്കളെയും ദേവതകളെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, വിഷ്ണുവിനെ പ്രസന്നിപ്പിക്കാൻ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ദാനം നൽകി.
തത്കന്യാ വിചരംതീ സാ വനമധ്യേ ഇതസ്തതഃ । സഖീഭിഃ സഹിതാ രമ്യാ തപ്തഹാടകഭൂഷണാ
അവിടെ, മനുവിന്റെ മനോഹരിയായ മകൾ, തിളങ്ങുന്ന പൊന്നഭരണങ്ങൾ ധരിച്ച്, സഖികളോടൊപ്പം കാടിനകത്ത് ഇങ്ങും അങ്ങും സഞ്ചരിച്ചു.
തത്ര ദൃഷ്ട്വാഥ വല്മീകം മഹാതരുസുശോഭിതമ് । നിമേഷോന്മേഷരഹിതം തേജഃ കിംചിദ്ദദര്ശ സാ
അവിടെ, വലിയ വൃക്ഷത്തിനടിയിൽ ഭംഗിയായി തിളങ്ങുന്ന ഒരു വാൽമീകം അവൾ കണ്ടു. അവിടെ, കണ്ണടയ്ക്കലോ തുറക്കലോ ഇല്ലാത്ത, അല്പം പ്രകാശം അവൾ ശ്രദ്ധിച്ചു.
ഗത്വാ തത്ര ശലാകാഭിരതുദദ്രുധിരം സ്രവത് । ദൃഷ്ട്വാ രാജ്ഞാംഗജാ ഖേദം പ്രാപ്തവത്യതിദുഃഖിതാ
അവിടെ ചെന്നു, അവൾ ചില്ലകൾകൊണ്ട് അടിച്ചു; രക്തം ഒഴുകാൻ തുടങ്ങി. അത് കണ്ട രാജകുമാരി വളരെ ദുഃഖിതയായി വിഷമിച്ചു.
ന ജനന്യൈ തഥാ പിത്രേ ശശംസാഘേന വിപ്ലുതാ । സ്വയമേവാത്മനാത്മാനം സാ ശുശോച ഭയാതുരാ
പാപഭാരത്തിൽ മുങ്ങി, അവൾ അമ്മയോടോ അച്ഛനോടോ ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല. ഭയത്താൽ, അവൾ മനസ്സിൽ തന്നെ ദുഃഖിച്ചു.
തദാ ഭൂശ്ചലിതാ രാജന്ദിവശ്ചോല്കാ പപാത ഹ । ധൂമ്രാ ദിശോ ഭവന്സര്വാഃ സൂര്യശ്ച പരിവേഷിതഃ
അപ്പോള് ഭൂമി നടുങ്ങി, ആകാശത്തില് നിന്നൊരു ജ്വാലാപതനം സംഭവിച്ചു; എല്ലാ ദിശകളും പുകകൊണ്ടു നിറഞ്ഞു, സൂര്യനും ഒരു പ്രകാശവലയത്തില് ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു.
തദാ രാജ്ഞോ ഹയാ നഷ്ടാ ഹസ്തിനോ ബഹവോ മൃതാഃ । ധനം നഷ്ടം രത്നയുതം കലഹോഭൂന്മിഥസ്തദാ
അന്നത്തെ സമയത്ത് രാജാവിന്റെ കുതിരകള് കാണാതായി, പല ആനകളും മരിച്ചു, രത്നങ്ങളാല് അലങ്കരിച്ചിരുന്ന ധനം നഷ്ടമായി, ജനങ്ങള്ക്കിടയില് കലഹം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു.
തദാലോക്യ നൃപോ ഭീതഃ കിംചിദുദ്വിഗ്നമാനസഃ । ജനാനപൃച്ഛത്കേനാപി മുനയേ ത്വപരാധിതമ്
ഇത് കണ്ട രാജാവ് ഭയപ്പെട്ടു, മനസ്സില് അലോസരമായി. അവന് ജനങ്ങളോടു ചോദിച്ചു, ഏതു മഹർഷിയെയാണ് അപമാനിച്ചത് എന്ന്.
പാരംപര്യേണ തജ്ജ്ഞാത്വാ സ്വപുത്ര്യാഃ പരിചേഷ്ടിതമ് । യയൌ സുദുഃഖിതസ്തത്ര സമൃദ്ധബലവാഹനഃ
പാരമ്പര്യമായി മകളുടെ പ്രവൃത്തിയറിയുമ്പോള്, അത്യന്തം ദുഃഖിതനായി, വലിയ സൈന്യത്തോടുകൂടി അവിടെ എത്തി.
തം വൈ തപോനിധിം വീക്ഷ്യ മഹതാ തപസായുതമ് । സ്തുത്വാ പ്രസാദയാമാസ മുനിവര്യ ദയാം കുരു
അവിടെ വലിയ തപസ്സോടെ തിളങ്ങുന്ന മഹർഷിയെ കണ്ട രാജാവ് അവനെ സ്തുതിച്ചു, ദയ കാണിക്കണമെന്നു അപേക്ഷിച്ചു.
തസ്മൈ തുഷ്ടോ ജഗാദായം മുനിവര്യോ മഹാതപാഃ । തവാത്മജാകൃതം സര്വമുത്പാതാദ്യമവേഹി തത്
അവനോട് സന്തോഷത്തോടെ ആ മഹാതപസ്സുകാരൻ പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ മകളുടെ പ്രവൃത്തിയാലാണ് ഈ ദുരന്തങ്ങള് എല്ലാം ഉണ്ടായത് എന്നു മനസ്സിലാക്കണം.'
തവ പുത്ര്യാ മഹാരാജ ചക്ഷുര്വിസ്ഫോടനം കൃതമ് । ബഹുസുസ്രാവ രുധിരം ജാനതീ ത്വാമുവാച ന
മഹാരാജാവേ, നിന്റെ മകള് കണ്ണിന് പരിക്ക് ഉണ്ടാക്കി, അതില് നിന്ന് രക്തം ഒഴുകി; അവള് നിന്നെ അറിയാമായിരുന്നിട്ടും ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല.
തസ്മാദിയം മഹാഭൂപ മഹ്യം ദേയാ യഥാവിധി । തതശ്ചോത്പാതശമനം ഭവിഷ്യതി ന സംശയഃ
അതുകൊണ്ട് മഹാഭൂപ, അവളെ ശരിയായ രീതിയില് എനിക്ക് നല്കണം; അങ്ങനെ ചെയ്താല് ഈ ദുരന്തങ്ങള് തീരും എന്നതില് സംശയമില്ല.
തച്ഛ്രുത്വാ ദുഃഖിതോ രാജാ പ്രജ്ഞാചാക്ഷുഷ ആത്മജാമ് । ദദൌ കുലവയോരൂപ ശീലലക്ഷണസംയുതാമ്
ഇത് കേട്ട രാജാവ് ദുഃഖത്തോടെ, നല്ല കുടുംബവും സൗന്ദര്യവും ശീലവും ഗുണലക്ഷണങ്ങളും ഉള്ള മകളെ ആ മഹർഷിക്ക് നല്കി.
ദത്താ യദാ നൃപേണേയം കന്യാ കമലലോചനാ । തദോത്പാതാഃ ശമം യാതാഃ സര്വേ മുനിരുഷോദ്ഗതാഃ
രാജാവ് കമലനയനിയായ ഈ കന്യയെ നല്കിയപ്പോള്, എല്ലാ ദുരന്തങ്ങളും അവസാനിച്ചു, മഹർഷിയുടെ കോപവും ശമിച്ചു.
രാജാ ദത്ത്വാത്മജാം തസ്മൈ മുനയേ തപസാംനിധേ । പ്രാപ സ്വാം നഗരീം ഭൂയോ ദുഃഖിതോഽയം ദയായുതഃ
തപസ്സിന്റെ നിധിയായ ആ മഹർഷിക്ക് രാജാവ് മകളെ നല്കി, ദയയോടെ, ദുഃഖം മനസ്സില് നിറഞ്ഞ് വീണ്ടും തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
സുമതിരുവാച। അഥര്ഷിഃ സ്വാശ്രമം ഗത്വാ മാനവ്യാ സഹ ഭാര്യയാ । മുദം പ്രാപ ഹതാശേഷ പാതകോ യോഗയുക്തയാ
സുമതി പറഞ്ഞു: പിന്നെ, മഹർഷി തന്റെ ഭാര്യ മാനവിയോടൊപ്പം സ്വാശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി, അവളുടെ യോഗസാധനയിലൂടെ എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിച്ച് സന്തോഷം പ്രാപിച്ചു.
സാ മാനവീ തം വരമാത്മനഃ പതിം । നേത്രേണഹീനം ജരസാ ഗതൌജസമ് । സിഷേവ ഏനം ഹരിമേധസോത്തമം । നിജേഷ്ടദാത്രീം കുലദേവതാം യഥാ
ആ മാനവി, തന്റെ ഇഷ്ടമായ ഭര്ത്താവിനെ, കാഴ്ചയും ശക്തിയും കെട്ടുപോയ വയോധികനായി, കുടുംബദേവതയെപോലെ ഭക്തിയോടെ സേവിച്ചു.
ശൂശ്രൂഷതീ സ്വം പതിമിംഗിതജ്ഞാ । മഹാനുഭാവം തപസാം നിധിം പ്രിയമ് । പരാം മുദം പ്രാപ സതീ മനോഹരാ । ശചീ യഥാ ശക്രനിഷേവണോദ്യതാ
ഭര്ത്താവിന്റെ ആഗ്രഹങ്ങള് മനസ്സിലാക്കി, വാക്കിലും ശരീരത്തിലും കര്മ്മത്തിലും സേവനം ചെയ്ത ആ മനോഹരിയായ സതീ, മഹര്ഷിയെ ഇന്ദ്രനു ശചി സേവിക്കുന്നതുപോലെ സന്തോഷത്തോടെ സേവിച്ചു.
ചരണൌ സേവതേ തന്വീ സര്വലക്ഷണലക്ഷിതാ । രാജപുത്രീ സുംദരാംഗീ ഫലമൂലോദകാശനാ
എല്ലാ ഗുണലക്ഷണങ്ങളോടും കൂടിയ സുന്ദരിയായ രാജകുമാരി, ഫലം, കിഴങ്ങ്, വെള്ളം എന്നിവ കഴിച്ച് ഭര്ത്താവിന്റെ പാദങ്ങള് ഭക്തിയോടെ സേവിച്ചു.
നിത്യം തദ്വാക്യകരണേ തത്പരാ പൂജനേ രതാ । കാലക്ഷേപം പ്രകുരുതേ സര്വഭൂതഹിതേ രതാ
എപ്പോഴും ഭര്ത്താവിന്റെ വാക്കുകള് അനുസരിച്ച്, ആരാധനയില് താല്പര്യത്തോടെ, എല്ലാ ജീവികളുടെ ക്ഷേമത്തില് ആസ്വാദനത്തോടെ സമയം ചെലവഴിച്ചു.
വിസൃജ്യ കാമം ദംഭം ച ദ്വേഷം ലോഭമഘം മദമ് । അപ്രമത്തോദ്യതാ നിത്യം ച്യവനം സമതോഷയത്
കാമം, കപടം, ദ്വേഷം, ലോഭം, പാപം, അഹങ്കാരം എന്നിവ ഉപേക്ഷിച്ച്, എപ്പോഴും ജാഗ്രതയോടെ, ച്യവനനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു.
ഏവം തസ്യ പ്രകുര്വാണാ സേവാം വാക്കായകര്മഭിഃ । സഹസ്രാബ്ദം മഹാരാജ സാ ച കാമം മനസ്യധാത്
ഇങ്ങനെ വാക്കിലും ശരീരത്തിലും കര്മ്മത്തിലും ഭര്ത്താവിനെ സേവിച്ച്, മഹാരാജാവേ, ആയിരം വര്ഷത്തോളം മനസ്സിലുള്ള എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും പൂര്ത്തിയാക്കി.
കദാചിദ്ദേവഭിഷജാവാഗതാവാശ്രമേ മുനേഃ । സ്വാഗതേന സുസംഭാവ്യ തയോഃ പൂജാം ചകാര സാ
ഒരു ദിവസം, ദൈവിക വൈദ്യന്മാരായ അശ്വിനികൾ മുനിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ എത്തി. അവരെ സ്നേഹപൂർവ്വം സ്വാഗതം ചെയ്ത്, അതിഥി സത്കാരവും ആദരവും നൽകി.
ശര്യാതികന്യാകൃതപൂജനാര്ഘ-। പാദ്യാദിനാ തോഷിതചിത്തവൃത്തീ । താവൂചതുഃ സ്നേഹവശേന സുംദരൌ । വരം വൃണുഷ്വേതി മനോഹരാംഗീമ്
ശര്യാതിയുടെ മകൾ അശ്വിനികളെ ആദരപൂർവ്വം പൂജിച്ച്, പാദ്യാദി ചടങ്ങുകൾ നടത്തി. അവളുടെ മനോഹരമായ പെരുമാറ്റത്തിൽ സന്തോഷിച്ച അശ്വിനികൾ സ്നേഹത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'സുന്ദരിയേ, നീ ഒരു വരം ചോദിക്കൂ.'
തുഷ്ടൌ തൌ വീക്ഷ്യ ഭിഷജൌ ദേവാനാം വരയാചനേ । മതിം ചകാര നൃപതേഃ പുത്രീ മതിമതാം വരാ
ദൈവിക വൈദ്യന്മാർ സന്തോഷത്തോടെ വരം നൽകാൻ തയ്യാറാണെന്ന് കണ്ട രാജകുമാരി, എന്ത് ചോദിക്കണമെന്ന് മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു.
പത്യഭിപ്രായമാലക്ഷ്യ വാചമൂചേ നൃപാത്മജാ । ദത്തം മേ ചക്ഷുഷീ പത്യുര്യദി തുഷ്ടൌ യുവാം സുരൌ
ഭർത്താവിന്റെ ആഗ്രഹം മനസ്സിലാക്കി രാജകുമാരി പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ ദൈവങ്ങൾ സന്തോഷിച്ചാൽ, എന്റെ ഭർത്താവിന് കാഴ്ച നൽകണം.'
ഇത്യേതദ്വചനം ശ്രുത്വാ സുകന്യാ യാ മനോഹരമ് । സതീത്വം ച വിലോക്യേദമൂചതുര്ഭിഷജാം വരൌ
സുകന്യയുടെ ഈ മനോഹരമായ അപേക്ഷയും അവളുടെ ഭർത്തിനിഷ്ഠയും കേട്ട അശ്വിനികൾ സന്തോഷത്തോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു.
ത്വത്പതിര്യദി ദേവാനാം ഭാഗം യജ്ഞേ ദധാത്യസൌ । ആവയോരധുനാ കുര്വശ്ചക്ഷുഷോഃ സ്ഫുടദര്ശനമ്
'നിന്റെ ഭർത്താവ് യജ്ഞത്തിൽ ദേവന്മാർക്ക് അവകാശമായ ഭാഗം അർപ്പിച്ചാൽ, ഇപ്പോൾ തന്നെ അവന് രണ്ട് കണ്ണുകൾക്കും വ്യക്തമായ കാഴ്ച നൽകാം,' എന്ന് അവർ പറഞ്ഞു.