ഇത്യുക്തഃ സ പപാതാശു ഭസ്മീഭൂതകലേവരഃ । മാതാ തദാര്ഭകം നീത്വാ ജഗാമാശ്രമമുന്മനാഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, അവൻ ഉടൻ തന്നെ വീണു, ശരീരം പൊടിയായി. അമ്മ, മനസ്സിൽ വലിയ വിഷമത്തോടെ, ആ കുഞ്ഞിനെ എടുത്ത് അശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി.
ഭൃഗുര്വഹ്നികൃതം സര്വം ജ്ഞാത്വാ കോപസമാകുലഃ । ശശാപ സര്വഭക്ഷസ്ത്വം ഭവ ദുഷ്ടാരിസൂചക
ഭൃഗു അഗ്നിയിൽ എല്ലാം നശിച്ചെന്നു അറിഞ്ഞപ്പോൾ, കോപത്തിൽ നിറഞ്ഞ് ശപിച്ചു: 'നീ എല്ലാം തിന്നുന്നവളായി, ദുഷ്ടതയുടെയും വൈരത്തിന്റെയും അടയാളമായി മാറുക.'
തദാ ശപ്തോഽതിദുഃഖാര്തോ ജഗ്രാഹാംഘ്ര്യാശുശുക്ഷണിഃ । കുരു മേഽനുഗ്രഹം സ്വാമിന്കൃപാര്ണവ മഹാമതേ
അപ്പോൾ ശാപം കേട്ട് അത്യന്തം ദുഃഖിതയായ അവൾ, ഭൃഗുവിന്റെ കാലുകൾ പിടിച്ച് കരഞ്ഞു: 'സ്വാമി, കരുണാസാഗരനായ മഹാത്മാവേ, ദയവായി എനിക്കു അനുഗ്രഹം ചെയ്യണം.'
മയാനൃതം വചോഭീത്യാ കഥിതം ന ഗുരുദ്രുഹാ । തസ്മാന്മമോപരി കൃപാം കുരു ധര്മശിരോമണേ
'ഭയത്താൽ ഞാൻ അസത്യവാക്ക് പറഞ്ഞു, ഗുരുവിനോടു വൈരാഗ്യത്താൽ അല്ല. അതിനാൽ, ധർമ്മത്തിന്റെ മുത്തേ, എനിക്കു ദയ കാണിക്കണം.'
തദാനുഗ്രഹമാധാച്ച സര്വഭക്ഷോ ഭവാഞ്ഛുചിഃ । ഇത്യുക്തവാന്ഹുതഭുജം ദയാര്ദ്രോ മുനിതാപസഃ
അവളെ അനുഗ്രഹിച്ച്, ഭൃഗു പറഞ്ഞു: 'നീ എല്ലാം തിന്നുന്നവളായാലും, ശുദ്ധയാകും.' അങ്ങനെ, ദയയാൽ മനസ്സ് ഉണർന്ന മুনি അഗ്നിദേവനോട് പറഞ്ഞു.
ഗര്ഭാച്ച്യുതസ്യ പുത്രസ്യ ജാതകര്മാദികം ശുചിഃ । ചകാര വിധിവദ്വിപ്രോ ദര്ഭപാണിഃ സുമംഗലഃ
ഗർഭത്തിൽനിന്ന് വീണ ആ കുട്ടിക്ക്, ശുദ്ധനായ ബ്രാഹ്മണൻ ദർഭയെടുത്ത്, എല്ലാ ജനനശുദ്ധികർമ്മങ്ങളും വിധിപ്രകാരം, മംഗളമായി നടത്തി.
ച്യവനാച്ച്യവനം പ്രാഹുഃ പുത്രം സര്വേ തപസ്വിനഃ । ശനൈഃശനൈഃ സ വവൃധേ ശുക്ലേ പ്രതിപദിംദുവത്
വീണതുകൊണ്ട്, എല്ലാ തപസ്സുകാരും ആ കുട്ടിയെ 'ച്യവനൻ' എന്ന് വിളിച്ചു. അവൻ ചന്ദ്രൻ പിറന്ന ദിവസങ്ങളിൽ വളരുന്നതുപോലെ, പതിയെ പതിയെ വളർന്നു.
സ ജഗാമ തപഃ കര്തും രേവാം ലോകൈകപാവനീമ് । ശിഷ്യൈഃ പരിവൃതഃ സര്വൈസ്തപോബലസമന്വിതൈഃ
അവൻ തപസ്സു ചെയ്യാൻ ലോകങ്ങളെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന രേവാനദിക്കരയിലേക്ക്, തപസ്സിന്റെ ശക്തിയുള്ള ശിഷ്യന്മാരെ കൂടെ കൂട്ടി പോയി.
ഗത്വാ തത്ര തപസ്തേപേ വര്ഷാണാമയുതം മഹാന് । അംസയോഃ കിംശുകൌ ജാതൌ വല്മീകോപരിശോഭിതൌ
അവിടെ ചെന്നു, മഹാത്മാവ് പതിനായിരം വർഷം തപസ്സു ചെയ്തു. അവന്റെ ഭുജങ്ങളിൽ രണ്ട് കിംശുകമരങ്ങൾ വളർന്നു, വാൽമീകത്തിന്മേൽ പ്രകാശിച്ചു.
മൃഗാ ആഗത്യ തസ്യാംഗേ കംഡൂം വിദധുരുത്സുകാഃ । ന കിംചിത്സ ഹി ജാനാതി ദുര്വാരതപസാവൃതഃ
മൃഗങ്ങൾ ആവേശത്തോടെ അവന്റെ ശരീരത്തിൽ വന്ന് ചൊറിയാൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ അതൊന്നും അവൻ അറിഞ്ഞില്ല, അതിശയമായ തപസ്സിൽ മുഴുകിയിരുന്നതുകൊണ്ട്.
കദാചിന്മനുരുദ്യുക്തസ്തീര്ഥയാത്രാം പ്രതി പ്രഭുഃ । സകുടുംബോ യയൌ രേവാം മഹാബലസമാവൃതഃ
ഒരു ദിവസം, മനു മഹത്തായ തീർത്ഥയാത്രയ്ക്കായി കുടുംബത്തോടൊപ്പം, വലിയ ശക്തിയോടെ, രേവാനദിയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
തത്ര സ്നാത്വാ മഹാനദ്യാം സംതര്പ്യ പിതൃദേവതാഃ । ദാനാനി ബ്രാഹ്മണേഭ്യശ്ച പ്രാദാദ്വിഷ്ണുപ്രതുഷ്ടയേ
അവിടെ, ആ മഹാനദിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, പിതാക്കളെയും ദേവതകളെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, വിഷ്ണുവിനെ പ്രസന്നിപ്പിക്കാൻ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ദാനം നൽകി.
തത്കന്യാ വിചരംതീ സാ വനമധ്യേ ഇതസ്തതഃ । സഖീഭിഃ സഹിതാ രമ്യാ തപ്തഹാടകഭൂഷണാ
അവിടെ, മനുവിന്റെ മനോഹരിയായ മകൾ, തിളങ്ങുന്ന പൊന്നഭരണങ്ങൾ ധരിച്ച്, സഖികളോടൊപ്പം കാടിനകത്ത് ഇങ്ങും അങ്ങും സഞ്ചരിച്ചു.
തത്ര ദൃഷ്ട്വാഥ വല്മീകം മഹാതരുസുശോഭിതമ് । നിമേഷോന്മേഷരഹിതം തേജഃ കിംചിദ്ദദര്ശ സാ
അവിടെ, വലിയ വൃക്ഷത്തിനടിയിൽ ഭംഗിയായി തിളങ്ങുന്ന ഒരു വാൽമീകം അവൾ കണ്ടു. അവിടെ, കണ്ണടയ്ക്കലോ തുറക്കലോ ഇല്ലാത്ത, അല്പം പ്രകാശം അവൾ ശ്രദ്ധിച്ചു.
ഗത്വാ തത്ര ശലാകാഭിരതുദദ്രുധിരം സ്രവത് । ദൃഷ്ട്വാ രാജ്ഞാംഗജാ ഖേദം പ്രാപ്തവത്യതിദുഃഖിതാ
അവിടെ ചെന്നു, അവൾ ചില്ലകൾകൊണ്ട് അടിച്ചു; രക്തം ഒഴുകാൻ തുടങ്ങി. അത് കണ്ട രാജകുമാരി വളരെ ദുഃഖിതയായി വിഷമിച്ചു.
ന ജനന്യൈ തഥാ പിത്രേ ശശംസാഘേന വിപ്ലുതാ । സ്വയമേവാത്മനാത്മാനം സാ ശുശോച ഭയാതുരാ
പാപഭാരത്തിൽ മുങ്ങി, അവൾ അമ്മയോടോ അച്ഛനോടോ ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല. ഭയത്താൽ, അവൾ മനസ്സിൽ തന്നെ ദുഃഖിച്ചു.
തദാ ഭൂശ്ചലിതാ രാജന്ദിവശ്ചോല്കാ പപാത ഹ । ധൂമ്രാ ദിശോ ഭവന്സര്വാഃ സൂര്യശ്ച പരിവേഷിതഃ
അപ്പോള് ഭൂമി നടുങ്ങി, ആകാശത്തില് നിന്നൊരു ജ്വാലാപതനം സംഭവിച്ചു; എല്ലാ ദിശകളും പുകകൊണ്ടു നിറഞ്ഞു, സൂര്യനും ഒരു പ്രകാശവലയത്തില് ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു.
തദാ രാജ്ഞോ ഹയാ നഷ്ടാ ഹസ്തിനോ ബഹവോ മൃതാഃ । ധനം നഷ്ടം രത്നയുതം കലഹോഭൂന്മിഥസ്തദാ
അന്നത്തെ സമയത്ത് രാജാവിന്റെ കുതിരകള് കാണാതായി, പല ആനകളും മരിച്ചു, രത്നങ്ങളാല് അലങ്കരിച്ചിരുന്ന ധനം നഷ്ടമായി, ജനങ്ങള്ക്കിടയില് കലഹം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു.
തദാലോക്യ നൃപോ ഭീതഃ കിംചിദുദ്വിഗ്നമാനസഃ । ജനാനപൃച്ഛത്കേനാപി മുനയേ ത്വപരാധിതമ്
ഇത് കണ്ട രാജാവ് ഭയപ്പെട്ടു, മനസ്സില് അലോസരമായി. അവന് ജനങ്ങളോടു ചോദിച്ചു, ഏതു മഹർഷിയെയാണ് അപമാനിച്ചത് എന്ന്.
പാരംപര്യേണ തജ്ജ്ഞാത്വാ സ്വപുത്ര്യാഃ പരിചേഷ്ടിതമ് । യയൌ സുദുഃഖിതസ്തത്ര സമൃദ്ധബലവാഹനഃ
പാരമ്പര്യമായി മകളുടെ പ്രവൃത്തിയറിയുമ്പോള്, അത്യന്തം ദുഃഖിതനായി, വലിയ സൈന്യത്തോടുകൂടി അവിടെ എത്തി.
തം വൈ തപോനിധിം വീക്ഷ്യ മഹതാ തപസായുതമ് । സ്തുത്വാ പ്രസാദയാമാസ മുനിവര്യ ദയാം കുരു
അവിടെ വലിയ തപസ്സോടെ തിളങ്ങുന്ന മഹർഷിയെ കണ്ട രാജാവ് അവനെ സ്തുതിച്ചു, ദയ കാണിക്കണമെന്നു അപേക്ഷിച്ചു.
തസ്മൈ തുഷ്ടോ ജഗാദായം മുനിവര്യോ മഹാതപാഃ । തവാത്മജാകൃതം സര്വമുത്പാതാദ്യമവേഹി തത്
അവനോട് സന്തോഷത്തോടെ ആ മഹാതപസ്സുകാരൻ പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ മകളുടെ പ്രവൃത്തിയാലാണ് ഈ ദുരന്തങ്ങള് എല്ലാം ഉണ്ടായത് എന്നു മനസ്സിലാക്കണം.'
തവ പുത്ര്യാ മഹാരാജ ചക്ഷുര്വിസ്ഫോടനം കൃതമ് । ബഹുസുസ്രാവ രുധിരം ജാനതീ ത്വാമുവാച ന
മഹാരാജാവേ, നിന്റെ മകള് കണ്ണിന് പരിക്ക് ഉണ്ടാക്കി, അതില് നിന്ന് രക്തം ഒഴുകി; അവള് നിന്നെ അറിയാമായിരുന്നിട്ടും ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല.
തസ്മാദിയം മഹാഭൂപ മഹ്യം ദേയാ യഥാവിധി । തതശ്ചോത്പാതശമനം ഭവിഷ്യതി ന സംശയഃ
അതുകൊണ്ട് മഹാഭൂപ, അവളെ ശരിയായ രീതിയില് എനിക്ക് നല്കണം; അങ്ങനെ ചെയ്താല് ഈ ദുരന്തങ്ങള് തീരും എന്നതില് സംശയമില്ല.
തച്ഛ്രുത്വാ ദുഃഖിതോ രാജാ പ്രജ്ഞാചാക്ഷുഷ ആത്മജാമ് । ദദൌ കുലവയോരൂപ ശീലലക്ഷണസംയുതാമ്
ഇത് കേട്ട രാജാവ് ദുഃഖത്തോടെ, നല്ല കുടുംബവും സൗന്ദര്യവും ശീലവും ഗുണലക്ഷണങ്ങളും ഉള്ള മകളെ ആ മഹർഷിക്ക് നല്കി.
ദത്താ യദാ നൃപേണേയം കന്യാ കമലലോചനാ । തദോത്പാതാഃ ശമം യാതാഃ സര്വേ മുനിരുഷോദ്ഗതാഃ
രാജാവ് കമലനയനിയായ ഈ കന്യയെ നല്കിയപ്പോള്, എല്ലാ ദുരന്തങ്ങളും അവസാനിച്ചു, മഹർഷിയുടെ കോപവും ശമിച്ചു.
രാജാ ദത്ത്വാത്മജാം തസ്മൈ മുനയേ തപസാംനിധേ । പ്രാപ സ്വാം നഗരീം ഭൂയോ ദുഃഖിതോഽയം ദയായുതഃ
തപസ്സിന്റെ നിധിയായ ആ മഹർഷിക്ക് രാജാവ് മകളെ നല്കി, ദയയോടെ, ദുഃഖം മനസ്സില് നിറഞ്ഞ് വീണ്ടും തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
സുമതിരുവാച। അഥര്ഷിഃ സ്വാശ്രമം ഗത്വാ മാനവ്യാ സഹ ഭാര്യയാ । മുദം പ്രാപ ഹതാശേഷ പാതകോ യോഗയുക്തയാ
സുമതി പറഞ്ഞു: പിന്നെ, മഹർഷി തന്റെ ഭാര്യ മാനവിയോടൊപ്പം സ്വാശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി, അവളുടെ യോഗസാധനയിലൂടെ എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിച്ച് സന്തോഷം പ്രാപിച്ചു.
സാ മാനവീ തം വരമാത്മനഃ പതിം । നേത്രേണഹീനം ജരസാ ഗതൌജസമ് । സിഷേവ ഏനം ഹരിമേധസോത്തമം । നിജേഷ്ടദാത്രീം കുലദേവതാം യഥാ
ആ മാനവി, തന്റെ ഇഷ്ടമായ ഭര്ത്താവിനെ, കാഴ്ചയും ശക്തിയും കെട്ടുപോയ വയോധികനായി, കുടുംബദേവതയെപോലെ ഭക്തിയോടെ സേവിച്ചു.
ശൂശ്രൂഷതീ സ്വം പതിമിംഗിതജ്ഞാ । മഹാനുഭാവം തപസാം നിധിം പ്രിയമ് । പരാം മുദം പ്രാപ സതീ മനോഹരാ । ശചീ യഥാ ശക്രനിഷേവണോദ്യതാ
ഭര്ത്താവിന്റെ ആഗ്രഹങ്ങള് മനസ്സിലാക്കി, വാക്കിലും ശരീരത്തിലും കര്മ്മത്തിലും സേവനം ചെയ്ത ആ മനോഹരിയായ സതീ, മഹര്ഷിയെ ഇന്ദ്രനു ശചി സേവിക്കുന്നതുപോലെ സന്തോഷത്തോടെ സേവിച്ചു.