വാസാംസി ബഹുരത്നാനി ധനാനി വിവിധാനി ച । ശത്രുഘ്നസേവകേഭ്യോഽസൌ പ്രാദാത്തത്ര മഹാമതിഃ
അവിടെ മഹാമതിയായവൻ, രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച വസ്ത്രങ്ങളും വിവിധ സമ്പത്തുകളും ശത്രുഘ്നന്റെ സേവകര്ക്ക് നൽകി.
തതോ ഗമനമാരേഭേ മംത്രിഭിര്ബഹുവിത്തമൈഃ । പത്തിഭിര്വാജിഭിര്നാഗൈഃ സദശ്വൈരഥ കോടിഭിഃ
അതിനുശേഷം, ധനികരായ മന്ത്രിമാരോടും, കാൽസേനയോടും, കുതിരകളും ആനകളും അനേകം രഥങ്ങളോടും കൂടെ യാത്ര ആരംഭിച്ചു.
ശത്രുഘ്നഃ സഹിതസ്തേന സുമദേന ധനുര്ഭൃതാ । ജഗാമ മാര്ഗേ വിഹസന്രഘുനാഥപ്രതാപഭൃത്
ശത്രുഘ്നൻ, സുമദനും ആയുധധാരികളുമായുള്ളവരും ചേർന്ന്, രഘുനാഥന്റെ മഹത്വം ചുമന്ന്, പാതയിലൂടെ സന്തോഷത്തോടെ യാത്ര ചെയ്തു.
പയോഷ്ണീതീരമാസാദ്യ ജഗാമ സ ഹയോത്തമഃ । പൃഷ്ഠതോഽനുയയുഃ സര്വേ യോധാ വൈ ഹയരക്ഷിണഃ
പയോഷ്ണി നദിയുടെ കരയിൽ എത്തി, അവൻ ഉത്തമമായ കുതിരയോടൊപ്പം മുന്നോട്ട് പോയി; എല്ലാ സൈനികരും കുതിരരക്ഷകരും പിന്നിൽ അനുഗമിച്ചു.
ആശ്രമാന്വിവിധാന്പശ്യന്നൃഷീണാം സുതപോഭൃതാമ് । തത്രതത്ര വിശൃണ്വാനോ രഘുനാഥഗുണോദയമ്
അവിടെ വിവിധ വ്രതശീലികളായ ഋഷിമാരുടെ ആശ്രമങ്ങൾ കണ്ടു, രഘുനാഥന്റെ ഗുണങ്ങളുടെ മഹത്വം എല്ലായിടത്തും പ്രചരിപ്പിച്ചു.
ഏഷ ധീമാന്ഹരിര്യാതി ഹരിണാ പരിരക്ഷിതഃ । ഹരിഭിര്ഹരിഭക്തൈശ്ച ഹരിവര്യാനുഗൈര്മുഹുഃ
ഈ ധീരനായ ഹരിയെ, കുരങ്ങന്മാർ സംരക്ഷിച്ച്, കുരങ്ങന്മാരും കുരങ്ങഭക്തരും ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായ കുരങ്ങന്മാരും വീണ്ടും വീണ്ടും അനുഗമിക്കുന്നു.
ഇതി ശൃണ്വഞ്ഛുഭാ വാചോ മുനീനാം പരിതഃ പ്രഭുഃ । തുതോഷ ഭക്ത്യുത്കലിതചിത്തവൃത്തിഭൃതാം മഹാന്
ഇങ്ങനെ ചുറ്റുമുള്ള മുനിമാരുടെ ശുഭവാക്യങ്ങൾ കേട്ടപ്പോൾ, ഭക്തിയിൽ ഉന്മേഷം നിറഞ്ഞ മനസ്സുള്ളവരിൽ മഹാത്മാവ് സന്തോഷിച്ചു.
ദദര്ശ ചാശ്രമം ശുദ്ധം ജനജംതുസമാകുലമ് । വേദധ്വനിഹതാശേഷാ മംഗലം ശൃണ്വതാം നൃണാമ്
അവൻ ശുദ്ധമായ ഒരു ആശ്രമം കണ്ടു, ജനജന്തുക്കളാൽ നിറഞ്ഞതും, വേദധ്വനികൾ കേൾക്കുന്നവർക്കുള്ള എല്ലാ അശുഭതയും അകറ്റുന്നതുമായതും ആയിരുന്നു.
അഗ്നിഹോത്രഹവിര്ധൂമ പവിത്രിതനഭോഖിലമ് । മുനിവര്യകൃതാനേക യാഗയൂപസുശോഭിതമ്
ഹവിസ്സിന്റെ പുക ആകാശം ശുദ്ധമാക്കി; മഹർഷിമാർ നിർമിച്ച അനേകം യാഗശിലകൾ കൊണ്ട് ആ സ്ഥലം അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
യത്ര ഗാവസ്തു ഹരിണാ പാല്യംതേ പാലനോചിതാഃ । മൂഷകാ ന ഖനംത്യസ്മിന്ബിഡാലസ്യ ഭയാദ്ബിലമ്
അവിടെ പശുക്കളെ കുരങ്ങന്മാർ സംരക്ഷിക്കുന്നു, അതാണ് യോജിച്ചത്; ഈ സ്ഥലത്ത് എലി പൂച്ചയെ ഭയന്ന് തങ്ങളുടെ കുഴികൾ തുരക്കാറില്ല.
മയൂരൈര്നകുലൈഃ സാര്ദ്ധം ക്രീഡംതി ഫണിനോനിശമ് । ഗജൈഃ സിംഹൈര്നിത്യമത്ര സ്ഥീയതേ മിത്രതാം ഗതൈഃ
പാമ്പുകൾ മയിലുകളോടും മൂങ്ങകളോടും കൂടെ എല്ലായ്പ്പോഴും കളിക്കുന്നു; ഇവിടെ ആനകളും സിംഹങ്ങളും പരസ്പരം സൗഹൃദം പുലർത്തി ഒരുമിച്ച് താമസിക്കുന്നു.
ഏണാസ്തത്രത്യ നീവാരഭക്ഷണേഷു കൃതാദരാഃ । ന ഭയം കുര്വതേ കാലാദ്രക്ഷിതാ മുനിവൃംദകൈഃ
അവിടെയുള്ള കുരങ്ങുകൾ കാട്ടരി തിന്നുന്നതിൽ മുഴുകിയിരിക്കുമ്പോൾ, കാലത്തിന്റെ ഭയം ഒന്നുമില്ലാതെ, മുനിമാരുടെ കൂട്ടം അവരെ കാത്തു സൂക്ഷിക്കുന്നു.
ഗാവഃ കുംഭസമോധസ്കാ നംദിനീ സമവിഗ്രഹാഃ । കുര്വംതി ചരണോത്ഥേന രജസേലാം പവിത്രിതാമ്
നന്ദിനിയോട് സമാനമായ രൂപമുള്ള, പൂർണ്ണമായ താണുകളുള്ള പശുക്കൾ അവരുടെ കാളപ്പാദങ്ങൾ കൊണ്ട് ഉയർത്തുന്ന പൊടിയാൽ മണൽഭൂമി ശുദ്ധമാക്കുന്നു.
മുനിവര്യാഃ സമിത്പാണി പദ്മൈര്ധര്മക്രിയോചിതാമ് । ദൃഷ്ട്വാ പപ്രച്ഛസുമതിം സര്വജ്ഞം രാമ മംത്രിണമ്
മഹത്വമുള്ള മുനിമാർ ധർമ്മകർമ്മങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യമായ സമിതും താമരയും കൈയിൽ പിടിച്ച്, ഇതെല്ലാം കണ്ടു രാമന്റെ മന്ത്രിയായ സുമതിയോട് ചോദിച്ചു.
ശത്രുഘ്ന ഉവാച। സുമതേ കസ്യ സംസ്ഥാനം മുനേര്ഭാതി പുരോഗതമ് । നിര്വൈരിജംതു സംസേവ്യം മുനിവൃംദസമാകുലമ്
ശത്രുഘ്നൻ പറഞ്ഞു: സുമതീ, മുന്നിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന, ശാന്തമായ ജീവികൾ നിറഞ്ഞ്, മുനിമാരുടെ കൂട്ടം ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഈ ആശ്രമം ആരുടേതാണ്?
ശ്രോഷ്യാമി മുനിവാര്താം ച വിദധാമി പവിത്രതാമ് । നിജം വപുസ്തദീയാഭിര്വാര്താഭിര്വര്ണനാദിഭിഃ
ഞാൻ ആ മുനിയുടെ കഥ കേൾക്കാനും, അവന്റെ പ്രവർത്തികൾ എന്റെ വാക്കുകളിൽ വിവരിച്ച് അതിന്റെ പരിശുദ്ധി വർദ്ധിപ്പിക്കാനും ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ഇതി ശ്രുത്വാ മഹദ്വാക്യം ശത്രുഘ്നസ്യ മഹാത്മനഃ । കഥയാമാസ സചിവോ രഘുനാഥസ്യ ധീമതഃ
മഹാത്മാവായ ശത്രുഘ്നന്റെ ഈ മഹത്തായ വാക്കുകൾ കേട്ടു, രഘുനാഥന്റെ ബുദ്ധിമാൻ മന്ത്രിയായ സുമതി സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി.
സുമതിരുവാച। ച്യവനസ്യാശ്രമം വിദ്ധി മഹാതാപസശോഭിതമ് । നിര്വൈരിജംതുസംകീര്ണം മുനിപത്നീഭിരാവൃതമ്
സുമതി പറഞ്ഞു: ഇതാണ് മഹത്തായ തപസ്സുകൊണ്ട് ഭസുരമായ, ശാന്തമായ ജീവികൾ നിറഞ്ഞ്, മുനിമാരുടെ ഭാര്യമാർ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ച്യവനന്റെ ആശ്രമം.
യോഽസൌ മഹാമുനിഃ സ്വര്ഗവൈദ്യയോര്ഭാഗമാദധാത് । സ്വായംഭുവമഹായജ്ഞേ ശക്രമാനവിഭേദനഃ
അവൻ തന്നെയാണ് സ്വയംഭുവ മഹായാഗത്തിൽ ഇന്ദ്രനും മറ്റു ദേവന്മാർക്കും ഇടയിൽ, അശ്വിനീദേവന്മാർക്ക് പങ്ക് നൽകുകയും, അവരുടെ ഏകാധിപത്യം തകർക്കുകയും ചെയ്ത മഹാമുനി.
മഹാമുനേഃ പ്രഭാവോഽയം ന കേനാപി സമാപ്യതേ । തപോബലസമൃദ്ധസ്യ വേദമൂര്തിധരസ്യ ഹ
ആ മഹാമുനിയുടെ ശക്തി ആരാലും അളക്കാൻ കഴിയില്ല; തപസ്സിന്റെ സമ്പത്തും വേദങ്ങളുടെ സാക്ഷാത്കാരവും അവനിൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ശ്രുത്വാ രാമാനുജോ വാര്താം ച്യവനസ്യ മഹാമുനേഃ । സര്വം പപ്രച്ഛ സുമതിം ശക്രമാനാദിഭംജനമ്
ച്യവന മഹാമുനിയുടെ കഥ കേട്ട രാമന്റെ സഹോദരൻ, ഇന്ദ്രന്റെ ഏകാധിപത്യം തകർത്തതിനെക്കുറിച്ച് എല്ലാം സുമതിയോട് ചോദിച്ചു.
ശത്രുഘ്ന ഉവാച। കദാസൌ ദസ്രയോര്ഭാഗം ചകാര സുരപംക്തിഷു । കിം കൃതം ദേവരാജേന സ്വായംഭുവ മഹാമഖേ
ശത്രുഘ്നൻ പറഞ്ഞു: അശ്വിനീദേവന്മാർക്ക് ദേവന്മാരുടെ കൂട്ടത്തിൽ പങ്ക് നൽകിയത് എപ്പോഴാണ്? സ്വയംഭുവ മഹായാഗത്തിൽ ദേവരാജാവ് എന്ത് ചെയ്തു?
സുമതിരുവാച। ബ്രഹ്മവംശേഽതിവിഖ്യാതോ മുനിര്ഭൃഗുരിതി ശ്രുതഃ । കദാചിദ്ഗതവാന്സായം സമിദാഹരണം പ്രതി
സുമതി പറഞ്ഞു: ബ്രഹ്മാവിന്റെ വംശത്തിൽ പ്രശസ്തനായ ഭൃഗു എന്നൊരു മുനിയുണ്ട്; ഒരിക്കൽ വൈകുന്നേരം അവൻ സമിതു ശേഖരിക്കാൻ പോയി.
തദാ മഖവിനാശായ ദമനോ രാക്ഷസോ ബലീ । ആഗത്യോച്ചൈര്ജഗാദേദം മഹാഭയകരം വചഃ
അപ്പോൾ യാഗം നശിപ്പിക്കാൻ ശക്തനായ ദമനക എന്ന രാക്ഷസൻ വന്നു, ഉച്ചത്തിൽ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
കുത്രാസ്തി മുനിബംധുഃ സ കുത്ര തന്മഹിലാനഘാ । പുനഃ പുനരുവാചേദം വചോ രോഷസമാകുലഃ
മുനിയുടെ ബന്ധു എവിടെയാണ്? അവന്റെ പാവപ്പെട്ട ഭാര്യ എവിടെയാണ്? എന്നിങ്ങനെ കോപത്തോടെ വീണ്ടും വീണ്ടും അവൻ ചോദിച്ചു.
തദാഹുതവഹോ ജ്ഞാത്വാ രാക്ഷസാദ്ഭയമാഗതമ് । ദര്ശയാമാസ തജ്ജായാമംതര്വത്നീമനിംദിതാമ്
അപ്പോൾ അഗ്നിദേവൻ, രാക്ഷസന്റെ ഭയം വന്നതായി അറിഞ്ഞ്, ആ മുനിയുടെ പാവപ്പെട്ട ഭാര്യയെ ആശ്രമത്തിനുള്ളിൽ നിന്ന് കാണിച്ചു.
ജഹാര രാക്ഷസസ്താം തു രുദംതീം കുരരീമിവ । ഭൃഗോ രക്ഷപതേ രക്ഷ രക്ഷ നാഥ തപോനിധേ
അവൾ കരയുമ്പോൾ, ഒരു കുരളിപ്പക്ഷിയെപ്പോലെ, രാക്ഷസൻ അവളെ പിടിച്ചു കൊണ്ടുപോയി. 'ഭൃഗുവേ, തപസ്സിന്റെ നിധിയേ, എന്നെ രക്ഷിക്കൂ, രക്ഷിക്കൂ' എന്ന് അവൾ വിളിച്ചു.
ഏവം വദംതീമാര്താം താം ഗൃഹീത്വാ നിരഗാദ്ബഹിഃ । ദുഷ്ടോ വാക്യപ്രഹാരേണ ബോധയന്സ ഭൃഗോഃ സതീമ്
ഇങ്ങനെ വേദനയോടെ വിളിച്ചവളെ പിടിച്ചു, ദുഷ്ടൻ അവളെ പുറത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി; ഭൃഗുവിന്റെ സതീഭാര്യയെ കഠിനവാക്കുകൾ കൊണ്ട് ഉപദ്രവിച്ചു.
തതോ മഹാഭയത്രസ്തോ ഗര്ഭശ്ചോദരമധ്യതഃ । പപാത പ്രജ്വലന്നേത്രോ വൈശ്വാനര ഇവാംഗജഃ
അതിനുശേഷം വലിയ ഭയത്തിൽ വിറച്ച്, ഗർഭത്തിൽനിന്ന് ആ കുഞ്ഞ് വീണു. അവന്റെ കണ്ണുകൾ തീപോലെ ജ്വലിച്ചു, അഗ്നിദേവനായ വൈശ്വാനരനെപ്പോലെ.
തേനോക്തം മാ വ്രജാശു ത്വം ഭസ്മീ ഭവ സുദുര്മതേ । ന ഹി സാധ്വീ പരാമര്ശം കൃത്വാ ശ്രേയോഽധിയാസ്യസി
അവൻ അമ്മയോട് പറഞ്ഞു: 'നീ വേഗം പോകരുത്; ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ളവളേ, നീ പൊടിയായി മാറുക. നീ അയോഗ്യമായ കാര്യത്തിൽ കൈവെച്ചതുകൊണ്ട് നിനക്ക് നല്ലതൊന്നും ലഭിക്കില്ല.'