ഹയരത്നേന സംയുക്തസ്തഥാ വീരൈഃ സുശോഭിതഃ । രാജ്ഞാ പുരസ്കൃതോ രാജാ ശത്രുഘ്നഃ പ്രാപ മംദിരമ്
ഹയരത്നവും ധീരസൈനികരും കൂടെ, രാജാവിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ശത്രുഘ്നൻ ആ മഹാലയത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
അര്ഘാദിഭിഃ പൂജയിത്വാ രഘുനാഥാനുജം തദാ । സര്വം സമര്പയാമാസ രാമചംദ്രായ ധീമതേ
അപ്പോൾ, രഘുനാഥന്റെ അനുജനെ അർഘ്യാദികൾ നൽകി ആദരിച്ചു, അവൻ എല്ലാം ധീരനായ രാമചന്ദ്രനു സമർപ്പിച്ചു.
ശേഷ ഉവാച। അഥ സ്വാഗതസംതുഷ്ടം ശത്രുഘ്നം പ്രാഹ ഭൂമിപഃ । രഘുനാഥകഥാം ശ്രേഷ്ഠാം ശുശ്രൂഷുഃ പുരുഷര്ഷഭഃ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: അതിനുശേഷം, രാജാവ് ആത്മാർത്ഥമായി സ്വീകരണം ലഭിച്ച ശത്രുഘ്നനോടു, രഘുനാഥന്റെ ഉത്തമമായ കഥകൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച മഹാനായ പുരുഷനോടു, സംസാരിച്ചു.
സുമദ ഉവാച। കച്ചിദാസ്തേ സുഖം രാമഃ സര്വലോകശിരോമണിഃ । ഭക്തരക്ഷാവതാരോഽയം മമാനുഗ്രഹകാരകഃ
സുമദൻ പറഞ്ഞു: സകല ലോകങ്ങളിലും മുത്തായി വാഴുന്ന രാമൻ സുഖമായിരിക്കുന്നു എന്നു വിശ്വസിക്കാമോ? ഭക്തരെ രക്ഷിക്കാൻ അവതരിച്ചവനും എനിക്ക് കൃപ നൽകുന്നവനുമാണ് അദ്ദേഹം.
ധന്യാ ലോകാ ഇമേ പുര്യാം രഘുനാഥമുഖാംബുജമ് । യേ പിബംത്യനിശം ചാക്ഷിപുടകൈഃ പരിമോദിതാഃ
ഈ നഗരത്തിലെ ജനങ്ങൾ ഭാഗ്യവാന്മാരാണ്; അവർ സന്തോഷത്തോടെ രഘുനാഥന്റെ കമലമുഖം കണ്ണുകൾകൊണ്ട് നിരന്തരം ആസ്വദിക്കുന്നു.
അര്ഥജാതം മദീയം ച നിതരാം പുരുഷര്ഷഭ । കൃതാര്ഥം കുലഭൂമ്യാദി വസ്തുജാതം മഹാമതേ
പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായവനേ, എന്റെ എല്ലാ സമ്പത്തും കുടുംബത്തിന്റെ ഭൂമി മുതലായവയും, മഹാമതിയായവനേ, യഥാർത്ഥത്തിൽ സഫലമായിരിക്കുന്നു.
കാമാക്ഷയാ പ്രസാദോ മേ കൃതഃ പൂര്വം ദയാര്ദ്രയാ । രഘുനാഥമുഖാംഭോജം ദ്രക്ഷ്യേദ്യ സകുടുംബകഃ
എന്റെ ആഗ്രഹങ്ങൾ ഇല്ലാതായതുകൊണ്ടാണ് ദയയോടെ എനിക്കു മുമ്പ് കൃപ ലഭിച്ചത്; ഇന്ന് എന്റെ കുടുംബത്തോടൊപ്പം ഞാൻ രഘുനാഥന്റെ കമലമുഖം കാണും.
ഇത്യുക്തവതി വീരേ തു സുമദേ പാര്ഥിവോത്തമേ । സര്വം തത്കഥയാമാസ രഘുനാഥഗുണോദയമ്
ഇങ്ങനെ മഹാരാജാവായ സുമദൻ വീരനോടു പറഞ്ഞപ്പോൾ, രഘുനാഥന്റെ ഗുണങ്ങളുടെ ഉദയം മുഴുവൻ അവൻ വിവരിച്ചു.
ത്രിരാത്രം തത്ര സംസ്ഥിത്യ രഘുനാഥാനുജഃ പരമ് । ഗംതും ചകാര ധിഷണാം രാജ്ഞാ സഹ മഹാമതിഃ
അവിടെ മൂന്നു രാവുകൾ കഴിഞ്ഞശേഷം, രഘുനാഥന്റെ ഇളയ സഹോദരൻ രാജാവിനൊപ്പം യാത്ര പോകാൻ മനസ്സുറച്ചു.
തജ്ജ്ഞാത്വാ സുമദഃ ശീഘ്രം പുത്രം രാജ്യേഽഭ്യഷേചയത് । ശത്രുഘ്നേന മഹാരാജ്ഞാ പുഷ്കലേനാനുമോദിതഃ
ഇത് മനസ്സിലാക്കി, സുമദൻ ഉടൻ തന്റെ മകനെ രാജസിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തി, മഹാരാജാവായ ശത്രുഘ്നനും പുഷ്കലനും സന്തോഷത്തോടെ അംഗീകരിച്ചു.
വാസാംസി ബഹുരത്നാനി ധനാനി വിവിധാനി ച । ശത്രുഘ്നസേവകേഭ്യോഽസൌ പ്രാദാത്തത്ര മഹാമതിഃ
അവിടെ മഹാമതിയായവൻ, രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച വസ്ത്രങ്ങളും വിവിധ സമ്പത്തുകളും ശത്രുഘ്നന്റെ സേവകര്ക്ക് നൽകി.
തതോ ഗമനമാരേഭേ മംത്രിഭിര്ബഹുവിത്തമൈഃ । പത്തിഭിര്വാജിഭിര്നാഗൈഃ സദശ്വൈരഥ കോടിഭിഃ
അതിനുശേഷം, ധനികരായ മന്ത്രിമാരോടും, കാൽസേനയോടും, കുതിരകളും ആനകളും അനേകം രഥങ്ങളോടും കൂടെ യാത്ര ആരംഭിച്ചു.
ശത്രുഘ്നഃ സഹിതസ്തേന സുമദേന ധനുര്ഭൃതാ । ജഗാമ മാര്ഗേ വിഹസന്രഘുനാഥപ്രതാപഭൃത്
ശത്രുഘ്നൻ, സുമദനും ആയുധധാരികളുമായുള്ളവരും ചേർന്ന്, രഘുനാഥന്റെ മഹത്വം ചുമന്ന്, പാതയിലൂടെ സന്തോഷത്തോടെ യാത്ര ചെയ്തു.
പയോഷ്ണീതീരമാസാദ്യ ജഗാമ സ ഹയോത്തമഃ । പൃഷ്ഠതോഽനുയയുഃ സര്വേ യോധാ വൈ ഹയരക്ഷിണഃ
പയോഷ്ണി നദിയുടെ കരയിൽ എത്തി, അവൻ ഉത്തമമായ കുതിരയോടൊപ്പം മുന്നോട്ട് പോയി; എല്ലാ സൈനികരും കുതിരരക്ഷകരും പിന്നിൽ അനുഗമിച്ചു.
ആശ്രമാന്വിവിധാന്പശ്യന്നൃഷീണാം സുതപോഭൃതാമ് । തത്രതത്ര വിശൃണ്വാനോ രഘുനാഥഗുണോദയമ്
അവിടെ വിവിധ വ്രതശീലികളായ ഋഷിമാരുടെ ആശ്രമങ്ങൾ കണ്ടു, രഘുനാഥന്റെ ഗുണങ്ങളുടെ മഹത്വം എല്ലായിടത്തും പ്രചരിപ്പിച്ചു.
ഏഷ ധീമാന്ഹരിര്യാതി ഹരിണാ പരിരക്ഷിതഃ । ഹരിഭിര്ഹരിഭക്തൈശ്ച ഹരിവര്യാനുഗൈര്മുഹുഃ
ഈ ധീരനായ ഹരിയെ, കുരങ്ങന്മാർ സംരക്ഷിച്ച്, കുരങ്ങന്മാരും കുരങ്ങഭക്തരും ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായ കുരങ്ങന്മാരും വീണ്ടും വീണ്ടും അനുഗമിക്കുന്നു.
ഇതി ശൃണ്വഞ്ഛുഭാ വാചോ മുനീനാം പരിതഃ പ്രഭുഃ । തുതോഷ ഭക്ത്യുത്കലിതചിത്തവൃത്തിഭൃതാം മഹാന്
ഇങ്ങനെ ചുറ്റുമുള്ള മുനിമാരുടെ ശുഭവാക്യങ്ങൾ കേട്ടപ്പോൾ, ഭക്തിയിൽ ഉന്മേഷം നിറഞ്ഞ മനസ്സുള്ളവരിൽ മഹാത്മാവ് സന്തോഷിച്ചു.
ദദര്ശ ചാശ്രമം ശുദ്ധം ജനജംതുസമാകുലമ് । വേദധ്വനിഹതാശേഷാ മംഗലം ശൃണ്വതാം നൃണാമ്
അവൻ ശുദ്ധമായ ഒരു ആശ്രമം കണ്ടു, ജനജന്തുക്കളാൽ നിറഞ്ഞതും, വേദധ്വനികൾ കേൾക്കുന്നവർക്കുള്ള എല്ലാ അശുഭതയും അകറ്റുന്നതുമായതും ആയിരുന്നു.
അഗ്നിഹോത്രഹവിര്ധൂമ പവിത്രിതനഭോഖിലമ് । മുനിവര്യകൃതാനേക യാഗയൂപസുശോഭിതമ്
ഹവിസ്സിന്റെ പുക ആകാശം ശുദ്ധമാക്കി; മഹർഷിമാർ നിർമിച്ച അനേകം യാഗശിലകൾ കൊണ്ട് ആ സ്ഥലം അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
യത്ര ഗാവസ്തു ഹരിണാ പാല്യംതേ പാലനോചിതാഃ । മൂഷകാ ന ഖനംത്യസ്മിന്ബിഡാലസ്യ ഭയാദ്ബിലമ്
അവിടെ പശുക്കളെ കുരങ്ങന്മാർ സംരക്ഷിക്കുന്നു, അതാണ് യോജിച്ചത്; ഈ സ്ഥലത്ത് എലി പൂച്ചയെ ഭയന്ന് തങ്ങളുടെ കുഴികൾ തുരക്കാറില്ല.
മയൂരൈര്നകുലൈഃ സാര്ദ്ധം ക്രീഡംതി ഫണിനോനിശമ് । ഗജൈഃ സിംഹൈര്നിത്യമത്ര സ്ഥീയതേ മിത്രതാം ഗതൈഃ
പാമ്പുകൾ മയിലുകളോടും മൂങ്ങകളോടും കൂടെ എല്ലായ്പ്പോഴും കളിക്കുന്നു; ഇവിടെ ആനകളും സിംഹങ്ങളും പരസ്പരം സൗഹൃദം പുലർത്തി ഒരുമിച്ച് താമസിക്കുന്നു.
ഏണാസ്തത്രത്യ നീവാരഭക്ഷണേഷു കൃതാദരാഃ । ന ഭയം കുര്വതേ കാലാദ്രക്ഷിതാ മുനിവൃംദകൈഃ
അവിടെയുള്ള കുരങ്ങുകൾ കാട്ടരി തിന്നുന്നതിൽ മുഴുകിയിരിക്കുമ്പോൾ, കാലത്തിന്റെ ഭയം ഒന്നുമില്ലാതെ, മുനിമാരുടെ കൂട്ടം അവരെ കാത്തു സൂക്ഷിക്കുന്നു.
ഗാവഃ കുംഭസമോധസ്കാ നംദിനീ സമവിഗ്രഹാഃ । കുര്വംതി ചരണോത്ഥേന രജസേലാം പവിത്രിതാമ്
നന്ദിനിയോട് സമാനമായ രൂപമുള്ള, പൂർണ്ണമായ താണുകളുള്ള പശുക്കൾ അവരുടെ കാളപ്പാദങ്ങൾ കൊണ്ട് ഉയർത്തുന്ന പൊടിയാൽ മണൽഭൂമി ശുദ്ധമാക്കുന്നു.
മുനിവര്യാഃ സമിത്പാണി പദ്മൈര്ധര്മക്രിയോചിതാമ് । ദൃഷ്ട്വാ പപ്രച്ഛസുമതിം സര്വജ്ഞം രാമ മംത്രിണമ്
മഹത്വമുള്ള മുനിമാർ ധർമ്മകർമ്മങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യമായ സമിതും താമരയും കൈയിൽ പിടിച്ച്, ഇതെല്ലാം കണ്ടു രാമന്റെ മന്ത്രിയായ സുമതിയോട് ചോദിച്ചു.
ശത്രുഘ്ന ഉവാച। സുമതേ കസ്യ സംസ്ഥാനം മുനേര്ഭാതി പുരോഗതമ് । നിര്വൈരിജംതു സംസേവ്യം മുനിവൃംദസമാകുലമ്
ശത്രുഘ്നൻ പറഞ്ഞു: സുമതീ, മുന്നിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന, ശാന്തമായ ജീവികൾ നിറഞ്ഞ്, മുനിമാരുടെ കൂട്ടം ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഈ ആശ്രമം ആരുടേതാണ്?
ശ്രോഷ്യാമി മുനിവാര്താം ച വിദധാമി പവിത്രതാമ് । നിജം വപുസ്തദീയാഭിര്വാര്താഭിര്വര്ണനാദിഭിഃ
ഞാൻ ആ മുനിയുടെ കഥ കേൾക്കാനും, അവന്റെ പ്രവർത്തികൾ എന്റെ വാക്കുകളിൽ വിവരിച്ച് അതിന്റെ പരിശുദ്ധി വർദ്ധിപ്പിക്കാനും ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ഇതി ശ്രുത്വാ മഹദ്വാക്യം ശത്രുഘ്നസ്യ മഹാത്മനഃ । കഥയാമാസ സചിവോ രഘുനാഥസ്യ ധീമതഃ
മഹാത്മാവായ ശത്രുഘ്നന്റെ ഈ മഹത്തായ വാക്കുകൾ കേട്ടു, രഘുനാഥന്റെ ബുദ്ധിമാൻ മന്ത്രിയായ സുമതി സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി.
സുമതിരുവാച। ച്യവനസ്യാശ്രമം വിദ്ധി മഹാതാപസശോഭിതമ് । നിര്വൈരിജംതുസംകീര്ണം മുനിപത്നീഭിരാവൃതമ്
സുമതി പറഞ്ഞു: ഇതാണ് മഹത്തായ തപസ്സുകൊണ്ട് ഭസുരമായ, ശാന്തമായ ജീവികൾ നിറഞ്ഞ്, മുനിമാരുടെ ഭാര്യമാർ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ച്യവനന്റെ ആശ്രമം.
യോഽസൌ മഹാമുനിഃ സ്വര്ഗവൈദ്യയോര്ഭാഗമാദധാത് । സ്വായംഭുവമഹായജ്ഞേ ശക്രമാനവിഭേദനഃ
അവൻ തന്നെയാണ് സ്വയംഭുവ മഹായാഗത്തിൽ ഇന്ദ്രനും മറ്റു ദേവന്മാർക്കും ഇടയിൽ, അശ്വിനീദേവന്മാർക്ക് പങ്ക് നൽകുകയും, അവരുടെ ഏകാധിപത്യം തകർക്കുകയും ചെയ്ത മഹാമുനി.
മഹാമുനേഃ പ്രഭാവോഽയം ന കേനാപി സമാപ്യതേ । തപോബലസമൃദ്ധസ്യ വേദമൂര്തിധരസ്യ ഹ
ആ മഹാമുനിയുടെ ശക്തി ആരാലും അളക്കാൻ കഴിയില്ല; തപസ്സിന്റെ സമ്പത്തും വേദങ്ങളുടെ സാക്ഷാത്കാരവും അവനിൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.