ശത്രുഘ്നഃ സുമഹാമാത്യൈഃ സുഭടൈഃ പുഷ്കലാദിഭിഃ । സംയുതോ ഭൂപതിം വീരം ദദര്ശ സുമദാഭിധമ്
ശത്രുഘ്നൻ മഹാമന്ത്രിമാരും ധീരസൈനികരും പുഷ്കലനും മറ്റുള്ളവരും കൂടെ, സുമദ എന്ന വീരരാജാവിനെ കണ്ടു.
ഹസ്തിഭിഃ സാദിസംയുക്തൈഃ പത്തിഭിഃ പരതാപനൈഃ । വാജിഭിര്ഭൂഷിതൈര്വീരൈഃ സംയുതം വീരശോഭിതമ്
ആനകളും അവയുടെ പാഠികളും, യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള പടയാളികളും, അലങ്കരിച്ച കുതിരകളിൽ കയറിയ ധീരന്മാരും ചുറ്റിനിരുന്ന്, വീരത്വത്തിൽ തിളങ്ങുന്ന രാജാവിനെ അവൻ കണ്ടു.
അഥാഗത്യ മഹാരാജഃ ശത്രുഘ്നം നതവാന്മുദാ । ധന്യോഽസ്മി കൃതകൃത്യോഽസ്മി സത്കൃതം ച കൃതം വപുഃ
പിന്നീട് മഹാരാജാവ് സന്തോഷത്തോടെ ശത്രുഘ്നന്റെ മുമ്പിൽ വന്നു വന്ദിച്ചു: 'ഞാൻ ഭാഗ്യവാനും, എന്റെ ലക്ഷ്യം നേടിയവനും, യഥാർത്ഥത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെട്ടവനുമാണ്.' എന്നു പറഞ്ഞു.
ഇദം രാജ്യം ഗൃഹാണാശു മഹാരാജോപശോഭിതമ് । മഹാമാണിക്യമുക്താദി മഹാധനസുപൂരിതമ്
മഹാരാജാവേ, രത്നങ്ങളും മുത്തുകളും നിറഞ്ഞു വലിയ സമ്പത്ത് ഉള്ള ഈ രാജ്യം ഉടനെ ഏറ്റെടുക്കൂ.
സ്വാമിംശ്ചിരം പ്രതീക്ഷേഽഹം ഹയസ്യാഗമനം പ്രതി । കാമാക്ഷാകഥിതം പൂര്വം ജാതം സംപ്രതി തത്തഥാ
സ്വാമിയെ, ഈ കുതിരയുടെ വരവിനായി ഞാൻ വളരെക്കാലമായി കാത്തിരിക്കുകയാണ്; കാമാക്ഷി മുമ്പ് പറഞ്ഞത് ഇപ്പോൾ യഥാർത്ഥമായി സംഭവിച്ചു.
വിലോകയ പുരം മഹ്യം കൃതാര്ഥാന്കുരു മാനവാന് । പാവയാസ്മത്കുലം സര്വം രാമാനുജ മഹീപതേ
എന്റെ നഗരം കാണൂ, എന്റെ ജനങ്ങളെ സന്തോഷിപ്പിക്കൂ, രാമന്റെ അനുജനായ മഹാരാജാവേ, ഞങ്ങളുടെ വംശം മുഴുവൻ ശുദ്ധീകരിക്കൂ.
ഇത്യുക്ത്വാരോഹയാമാസ കുംജരം ചംദ്രസുപ്രഭമ് । പുഷ്കലം ച മഹാവീരം തഥാ സ്വയമഥാരുഹത്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, പ്രകാശമുള്ള ഒരു ആനയെ കൊണ്ടുവന്നു, മഹാവീരനായ പുഷ്കലനെ കയറ്റി, പിന്നെ രാജാവ് സ്വയം കയറി.
ഭേരീപണവതൂര്യാണാം വീണാദീനാം സ്വനസ്തദാ । വ്യാപ്നോതി സ്മ മഹാരാജ സുമദേന പ്രണോദിതഃ
അപ്പോൾ, ഭേരി, പണവം, തൂറിയം, വീണ തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങളുടെ ശബ്ദം, സുമദന്റെ ആനന്ദത്തിൽ, ആകാശം മുഴുവൻ നിറഞ്ഞു.
കന്യാഃ സമാഗത്യ മഹാനരേംദ്രം -। ശത്രുഘ്നമിംദ്രാദികസേവിതാംഘ്രിമ് । കരിസ്ഥിതാ മൌക്തികവൃംദസംഘൈ-। ര്വര്ധാപയാമാസുരിനപ്രയുക്താഃ
കന്യാകമാർ ആനകളിൽ കയറി, മുത്തുകളുടെ കൂട്ടങ്ങളുമായി, ഇന്ദ്രനും മറ്റുള്ളവരും സേവിച്ച പാദങ്ങൾ ഉള്ള മഹാനരേന്ദ്രനായ ശത്രുഘ്നനെ സമ്പ്രദായപ്രകാരം വരവേൽക്കുകയും, ആശംസകൾ അർപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.
ശനൈഃശനൈഃ സമാഗത്യ പുരീമധ്യേ ജനൈര്മുദാ । വര്ധാപിതോ ഗൃഹം പ്രാപ തോരണാദികഭൂഷിതമ്
പിന്നീട്, ജനങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടെ വരവേറ്റു, ശത്രുഘ്നൻ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് തോറണം മുതലായ അലങ്കാരങ്ങൾ ഉള്ള വീട്ടിലെത്തി.
ഹയരത്നേന സംയുക്തസ്തഥാ വീരൈഃ സുശോഭിതഃ । രാജ്ഞാ പുരസ്കൃതോ രാജാ ശത്രുഘ്നഃ പ്രാപ മംദിരമ്
ഹയരത്നവും ധീരസൈനികരും കൂടെ, രാജാവിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ശത്രുഘ്നൻ ആ മഹാലയത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
അര്ഘാദിഭിഃ പൂജയിത്വാ രഘുനാഥാനുജം തദാ । സര്വം സമര്പയാമാസ രാമചംദ്രായ ധീമതേ
അപ്പോൾ, രഘുനാഥന്റെ അനുജനെ അർഘ്യാദികൾ നൽകി ആദരിച്ചു, അവൻ എല്ലാം ധീരനായ രാമചന്ദ്രനു സമർപ്പിച്ചു.
ശേഷ ഉവാച। അഥ സ്വാഗതസംതുഷ്ടം ശത്രുഘ്നം പ്രാഹ ഭൂമിപഃ । രഘുനാഥകഥാം ശ്രേഷ്ഠാം ശുശ്രൂഷുഃ പുരുഷര്ഷഭഃ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: അതിനുശേഷം, രാജാവ് ആത്മാർത്ഥമായി സ്വീകരണം ലഭിച്ച ശത്രുഘ്നനോടു, രഘുനാഥന്റെ ഉത്തമമായ കഥകൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച മഹാനായ പുരുഷനോടു, സംസാരിച്ചു.
സുമദ ഉവാച। കച്ചിദാസ്തേ സുഖം രാമഃ സര്വലോകശിരോമണിഃ । ഭക്തരക്ഷാവതാരോഽയം മമാനുഗ്രഹകാരകഃ
സുമദൻ പറഞ്ഞു: സകല ലോകങ്ങളിലും മുത്തായി വാഴുന്ന രാമൻ സുഖമായിരിക്കുന്നു എന്നു വിശ്വസിക്കാമോ? ഭക്തരെ രക്ഷിക്കാൻ അവതരിച്ചവനും എനിക്ക് കൃപ നൽകുന്നവനുമാണ് അദ്ദേഹം.
ധന്യാ ലോകാ ഇമേ പുര്യാം രഘുനാഥമുഖാംബുജമ് । യേ പിബംത്യനിശം ചാക്ഷിപുടകൈഃ പരിമോദിതാഃ
ഈ നഗരത്തിലെ ജനങ്ങൾ ഭാഗ്യവാന്മാരാണ്; അവർ സന്തോഷത്തോടെ രഘുനാഥന്റെ കമലമുഖം കണ്ണുകൾകൊണ്ട് നിരന്തരം ആസ്വദിക്കുന്നു.
അര്ഥജാതം മദീയം ച നിതരാം പുരുഷര്ഷഭ । കൃതാര്ഥം കുലഭൂമ്യാദി വസ്തുജാതം മഹാമതേ
പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായവനേ, എന്റെ എല്ലാ സമ്പത്തും കുടുംബത്തിന്റെ ഭൂമി മുതലായവയും, മഹാമതിയായവനേ, യഥാർത്ഥത്തിൽ സഫലമായിരിക്കുന്നു.
കാമാക്ഷയാ പ്രസാദോ മേ കൃതഃ പൂര്വം ദയാര്ദ്രയാ । രഘുനാഥമുഖാംഭോജം ദ്രക്ഷ്യേദ്യ സകുടുംബകഃ
എന്റെ ആഗ്രഹങ്ങൾ ഇല്ലാതായതുകൊണ്ടാണ് ദയയോടെ എനിക്കു മുമ്പ് കൃപ ലഭിച്ചത്; ഇന്ന് എന്റെ കുടുംബത്തോടൊപ്പം ഞാൻ രഘുനാഥന്റെ കമലമുഖം കാണും.
ഇത്യുക്തവതി വീരേ തു സുമദേ പാര്ഥിവോത്തമേ । സര്വം തത്കഥയാമാസ രഘുനാഥഗുണോദയമ്
ഇങ്ങനെ മഹാരാജാവായ സുമദൻ വീരനോടു പറഞ്ഞപ്പോൾ, രഘുനാഥന്റെ ഗുണങ്ങളുടെ ഉദയം മുഴുവൻ അവൻ വിവരിച്ചു.
ത്രിരാത്രം തത്ര സംസ്ഥിത്യ രഘുനാഥാനുജഃ പരമ് । ഗംതും ചകാര ധിഷണാം രാജ്ഞാ സഹ മഹാമതിഃ
അവിടെ മൂന്നു രാവുകൾ കഴിഞ്ഞശേഷം, രഘുനാഥന്റെ ഇളയ സഹോദരൻ രാജാവിനൊപ്പം യാത്ര പോകാൻ മനസ്സുറച്ചു.
തജ്ജ്ഞാത്വാ സുമദഃ ശീഘ്രം പുത്രം രാജ്യേഽഭ്യഷേചയത് । ശത്രുഘ്നേന മഹാരാജ്ഞാ പുഷ്കലേനാനുമോദിതഃ
ഇത് മനസ്സിലാക്കി, സുമദൻ ഉടൻ തന്റെ മകനെ രാജസിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തി, മഹാരാജാവായ ശത്രുഘ്നനും പുഷ്കലനും സന്തോഷത്തോടെ അംഗീകരിച്ചു.
വാസാംസി ബഹുരത്നാനി ധനാനി വിവിധാനി ച । ശത്രുഘ്നസേവകേഭ്യോഽസൌ പ്രാദാത്തത്ര മഹാമതിഃ
അവിടെ മഹാമതിയായവൻ, രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച വസ്ത്രങ്ങളും വിവിധ സമ്പത്തുകളും ശത്രുഘ്നന്റെ സേവകര്ക്ക് നൽകി.
തതോ ഗമനമാരേഭേ മംത്രിഭിര്ബഹുവിത്തമൈഃ । പത്തിഭിര്വാജിഭിര്നാഗൈഃ സദശ്വൈരഥ കോടിഭിഃ
അതിനുശേഷം, ധനികരായ മന്ത്രിമാരോടും, കാൽസേനയോടും, കുതിരകളും ആനകളും അനേകം രഥങ്ങളോടും കൂടെ യാത്ര ആരംഭിച്ചു.
ശത്രുഘ്നഃ സഹിതസ്തേന സുമദേന ധനുര്ഭൃതാ । ജഗാമ മാര്ഗേ വിഹസന്രഘുനാഥപ്രതാപഭൃത്
ശത്രുഘ്നൻ, സുമദനും ആയുധധാരികളുമായുള്ളവരും ചേർന്ന്, രഘുനാഥന്റെ മഹത്വം ചുമന്ന്, പാതയിലൂടെ സന്തോഷത്തോടെ യാത്ര ചെയ്തു.
പയോഷ്ണീതീരമാസാദ്യ ജഗാമ സ ഹയോത്തമഃ । പൃഷ്ഠതോഽനുയയുഃ സര്വേ യോധാ വൈ ഹയരക്ഷിണഃ
പയോഷ്ണി നദിയുടെ കരയിൽ എത്തി, അവൻ ഉത്തമമായ കുതിരയോടൊപ്പം മുന്നോട്ട് പോയി; എല്ലാ സൈനികരും കുതിരരക്ഷകരും പിന്നിൽ അനുഗമിച്ചു.
ആശ്രമാന്വിവിധാന്പശ്യന്നൃഷീണാം സുതപോഭൃതാമ് । തത്രതത്ര വിശൃണ്വാനോ രഘുനാഥഗുണോദയമ്
അവിടെ വിവിധ വ്രതശീലികളായ ഋഷിമാരുടെ ആശ്രമങ്ങൾ കണ്ടു, രഘുനാഥന്റെ ഗുണങ്ങളുടെ മഹത്വം എല്ലായിടത്തും പ്രചരിപ്പിച്ചു.
ഏഷ ധീമാന്ഹരിര്യാതി ഹരിണാ പരിരക്ഷിതഃ । ഹരിഭിര്ഹരിഭക്തൈശ്ച ഹരിവര്യാനുഗൈര്മുഹുഃ
ഈ ധീരനായ ഹരിയെ, കുരങ്ങന്മാർ സംരക്ഷിച്ച്, കുരങ്ങന്മാരും കുരങ്ങഭക്തരും ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായ കുരങ്ങന്മാരും വീണ്ടും വീണ്ടും അനുഗമിക്കുന്നു.
ഇതി ശൃണ്വഞ്ഛുഭാ വാചോ മുനീനാം പരിതഃ പ്രഭുഃ । തുതോഷ ഭക്ത്യുത്കലിതചിത്തവൃത്തിഭൃതാം മഹാന്
ഇങ്ങനെ ചുറ്റുമുള്ള മുനിമാരുടെ ശുഭവാക്യങ്ങൾ കേട്ടപ്പോൾ, ഭക്തിയിൽ ഉന്മേഷം നിറഞ്ഞ മനസ്സുള്ളവരിൽ മഹാത്മാവ് സന്തോഷിച്ചു.
ദദര്ശ ചാശ്രമം ശുദ്ധം ജനജംതുസമാകുലമ് । വേദധ്വനിഹതാശേഷാ മംഗലം ശൃണ്വതാം നൃണാമ്
അവൻ ശുദ്ധമായ ഒരു ആശ്രമം കണ്ടു, ജനജന്തുക്കളാൽ നിറഞ്ഞതും, വേദധ്വനികൾ കേൾക്കുന്നവർക്കുള്ള എല്ലാ അശുഭതയും അകറ്റുന്നതുമായതും ആയിരുന്നു.
അഗ്നിഹോത്രഹവിര്ധൂമ പവിത്രിതനഭോഖിലമ് । മുനിവര്യകൃതാനേക യാഗയൂപസുശോഭിതമ്
ഹവിസ്സിന്റെ പുക ആകാശം ശുദ്ധമാക്കി; മഹർഷിമാർ നിർമിച്ച അനേകം യാഗശിലകൾ കൊണ്ട് ആ സ്ഥലം അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
യത്ര ഗാവസ്തു ഹരിണാ പാല്യംതേ പാലനോചിതാഃ । മൂഷകാ ന ഖനംത്യസ്മിന്ബിഡാലസ്യ ഭയാദ്ബിലമ്
അവിടെ പശുക്കളെ കുരങ്ങന്മാർ സംരക്ഷിക്കുന്നു, അതാണ് യോജിച്ചത്; ഈ സ്ഥലത്ത് എലി പൂച്ചയെ ഭയന്ന് തങ്ങളുടെ കുഴികൾ തുരക്കാറില്ല.