അഹിച്ഛത്രാപതിഃ സര്വൈഃ സ്വഗണൈഃ പരിവാരിതഃ । സഭായാം സുഖമാസ്തേ യോ ബഹുരാജന്യസേവിതഃ
അഹിച്ചത്രയുടെ അധിപൻ തന്റെ അനുചരന്മാരെല്ലാം ചുറ്റും ഇരുന്ന്, അനേകം രാജാക്കന്മാർ സേവിക്കുന്ന സഭയിൽ സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കുന്നു.
ബ്രാഹ്മണാ വേദവിദുഷോ വൈശ്യാ ധനസമൃദ്ധയഃ । രാജാനം പര്യുപാസംതേ സുമദംശോ ഭയാന്വിതമ്
വേദപാഠത്തിൽ നിപുണരായ ബ്രാഹ്മണന്മാർ, സമ്പന്നരായ വൈശ്യന്മാർ, രാജാക്കന്മാർ — ഇവർ എല്ലാവരും ഭയത്തോടുകൂടി സുമദൻ രാജാവിനെ സേവിക്കുന്നു.
വേദവിദ്യാവിനോദേന ന്യായിനോ ബ്രാഹ്മണാ വരാഃ । ആശീര്വദംതി തം ഭൂപം സര്വലോകൈകരക്ഷകമ്
വേദവിദ്യയിലും നീതിയിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്മാർ, ലോകത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്ന ആ രാജാവിനെ അനുഗ്രഹിക്കുന്നു.
ഏതസ്മിന്സമയേ കശ്ചിദാഗത്യ നൃപതിം ജഗൌ । സ്വാമിന്ന ജാനേ കസ്യാസ്തി ഹയഃ പത്രധരോംഽതികേ
അപ്പോഴാണ്, ആരോ ഒരാൾ രാജാവിനരികിൽ എത്തി പറഞ്ഞു: 'സ്വാമിനേ, ഈ കുതിര ആരുടേതാണെന്ന് എനിക്ക് അറിയില്ല.'
തച്ഛ്രുത്വാ സേവകം ശ്രേഷ്ഠം പ്രേഷയാമാസ സത്വരഃ । ജാനീഹി കസ്യ രാജ്ഞോഽയമശ്വോ മമ പുരാംതികേ
അത് കേട്ട രാജാവ് ഉടനെ തന്റെ പ്രധാന ദാസനെ വിളിച്ചു പറഞ്ഞു: 'എന്റെ നഗരത്തിന് സമീപം നിൽക്കുന്ന ഈ കുതിര ഏത് രാജാവിന്റെതാണെന്ന് പോയി അറിയിക്കൂ.'
ഗത്വാഥ സേവകസ്തത്ര ജ്ഞാത്വാ വൃത്താംതമാദിതഃ । നിവേദയാമാസ നൃപം മഹാരാജന്യസേവിതമ്
അപ്പോൾ ദാസൻ അവിടെ ചെന്നു, എല്ലാം ആദ്യം മുതൽ മനസ്സിലാക്കി, മഹാരാജാവിന്റെ സന്നിധിയിൽ സകലവും അറിയിച്ചു.
സ ശ്രുത്വാ രഘുനാഥസ്യ ഹയം നിത്യമനുസ്മരന് । ആജ്ഞാപയാമാസ ജനം സര്വം രാജാവിശാരദഃ
അത് രഘുനാഥന്റെ കുതിരയാണെന്ന് അറിഞ്ഞ രാജാവ്, രഘുനാഥനെ സ്മരിച്ചുകൊണ്ട്, തന്റെ ജനങ്ങളോട് ആജ്ഞാപിച്ചു.
ലോകാ മദീയാഃ സര്വേ യേ ധനധാന്യസമാകുലാഃ । തോരണാദീനി ഗേഹേഷു മംഗലാനി സൃജംത്വിഹ
എന്റെ ജനങ്ങൾ, ധനവും ധാന്യവും നിറഞ്ഞവരായ നിങ്ങൾ, വീടുകളിൽ തോറണം മുതലായ മംഗള അലങ്കാരങ്ങൾ ഒരുക്കട്ടെ.
കന്യാഃ സഹസ്രശോ രമ്യാഃ സര്വാഭരണഭൂഷിതാഃ । ഗജോപരിസമാരൂഢാ യാംതു ശത്രുഘ്നസംമുഖമ്
ആഭരണങ്ങൾ അണിഞ്ഞ് ആനകളിൽ കയറി ആയിരക്കണക്കിന് സുന്ദരിയായ കന്യാകമാർ ശത്രുഘ്നനെ വരവേൽക്കാൻ പോകട്ടെ.
ഇത്യാദിസര്വമാജ്ഞാപ്യ യയൌ രാജാ സ്വയം തതഃ । പുത്രപൌത്രമഹിഷ്യാദിപരിവാരസമാവൃതഃ
ഇങ്ങനെ എല്ലാം ആജ്ഞാപിച്ച് രാജാവ് തന്റെ മക്കളും മുമ്മക്കളും ഭാര്യമാരും മറ്റു അനുചരന്മാരും കൂടെ സ്വയം പുറപ്പെട്ടു.
ശത്രുഘ്നഃ സുമഹാമാത്യൈഃ സുഭടൈഃ പുഷ്കലാദിഭിഃ । സംയുതോ ഭൂപതിം വീരം ദദര്ശ സുമദാഭിധമ്
ശത്രുഘ്നൻ മഹാമന്ത്രിമാരും ധീരസൈനികരും പുഷ്കലനും മറ്റുള്ളവരും കൂടെ, സുമദ എന്ന വീരരാജാവിനെ കണ്ടു.
ഹസ്തിഭിഃ സാദിസംയുക്തൈഃ പത്തിഭിഃ പരതാപനൈഃ । വാജിഭിര്ഭൂഷിതൈര്വീരൈഃ സംയുതം വീരശോഭിതമ്
ആനകളും അവയുടെ പാഠികളും, യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള പടയാളികളും, അലങ്കരിച്ച കുതിരകളിൽ കയറിയ ധീരന്മാരും ചുറ്റിനിരുന്ന്, വീരത്വത്തിൽ തിളങ്ങുന്ന രാജാവിനെ അവൻ കണ്ടു.
അഥാഗത്യ മഹാരാജഃ ശത്രുഘ്നം നതവാന്മുദാ । ധന്യോഽസ്മി കൃതകൃത്യോഽസ്മി സത്കൃതം ച കൃതം വപുഃ
പിന്നീട് മഹാരാജാവ് സന്തോഷത്തോടെ ശത്രുഘ്നന്റെ മുമ്പിൽ വന്നു വന്ദിച്ചു: 'ഞാൻ ഭാഗ്യവാനും, എന്റെ ലക്ഷ്യം നേടിയവനും, യഥാർത്ഥത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെട്ടവനുമാണ്.' എന്നു പറഞ്ഞു.
ഇദം രാജ്യം ഗൃഹാണാശു മഹാരാജോപശോഭിതമ് । മഹാമാണിക്യമുക്താദി മഹാധനസുപൂരിതമ്
മഹാരാജാവേ, രത്നങ്ങളും മുത്തുകളും നിറഞ്ഞു വലിയ സമ്പത്ത് ഉള്ള ഈ രാജ്യം ഉടനെ ഏറ്റെടുക്കൂ.
സ്വാമിംശ്ചിരം പ്രതീക്ഷേഽഹം ഹയസ്യാഗമനം പ്രതി । കാമാക്ഷാകഥിതം പൂര്വം ജാതം സംപ്രതി തത്തഥാ
സ്വാമിയെ, ഈ കുതിരയുടെ വരവിനായി ഞാൻ വളരെക്കാലമായി കാത്തിരിക്കുകയാണ്; കാമാക്ഷി മുമ്പ് പറഞ്ഞത് ഇപ്പോൾ യഥാർത്ഥമായി സംഭവിച്ചു.
വിലോകയ പുരം മഹ്യം കൃതാര്ഥാന്കുരു മാനവാന് । പാവയാസ്മത്കുലം സര്വം രാമാനുജ മഹീപതേ
എന്റെ നഗരം കാണൂ, എന്റെ ജനങ്ങളെ സന്തോഷിപ്പിക്കൂ, രാമന്റെ അനുജനായ മഹാരാജാവേ, ഞങ്ങളുടെ വംശം മുഴുവൻ ശുദ്ധീകരിക്കൂ.
ഇത്യുക്ത്വാരോഹയാമാസ കുംജരം ചംദ്രസുപ്രഭമ് । പുഷ്കലം ച മഹാവീരം തഥാ സ്വയമഥാരുഹത്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, പ്രകാശമുള്ള ഒരു ആനയെ കൊണ്ടുവന്നു, മഹാവീരനായ പുഷ്കലനെ കയറ്റി, പിന്നെ രാജാവ് സ്വയം കയറി.
ഭേരീപണവതൂര്യാണാം വീണാദീനാം സ്വനസ്തദാ । വ്യാപ്നോതി സ്മ മഹാരാജ സുമദേന പ്രണോദിതഃ
അപ്പോൾ, ഭേരി, പണവം, തൂറിയം, വീണ തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങളുടെ ശബ്ദം, സുമദന്റെ ആനന്ദത്തിൽ, ആകാശം മുഴുവൻ നിറഞ്ഞു.
കന്യാഃ സമാഗത്യ മഹാനരേംദ്രം -। ശത്രുഘ്നമിംദ്രാദികസേവിതാംഘ്രിമ് । കരിസ്ഥിതാ മൌക്തികവൃംദസംഘൈ-। ര്വര്ധാപയാമാസുരിനപ്രയുക്താഃ
കന്യാകമാർ ആനകളിൽ കയറി, മുത്തുകളുടെ കൂട്ടങ്ങളുമായി, ഇന്ദ്രനും മറ്റുള്ളവരും സേവിച്ച പാദങ്ങൾ ഉള്ള മഹാനരേന്ദ്രനായ ശത്രുഘ്നനെ സമ്പ്രദായപ്രകാരം വരവേൽക്കുകയും, ആശംസകൾ അർപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.
ശനൈഃശനൈഃ സമാഗത്യ പുരീമധ്യേ ജനൈര്മുദാ । വര്ധാപിതോ ഗൃഹം പ്രാപ തോരണാദികഭൂഷിതമ്
പിന്നീട്, ജനങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടെ വരവേറ്റു, ശത്രുഘ്നൻ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് തോറണം മുതലായ അലങ്കാരങ്ങൾ ഉള്ള വീട്ടിലെത്തി.
ഹയരത്നേന സംയുക്തസ്തഥാ വീരൈഃ സുശോഭിതഃ । രാജ്ഞാ പുരസ്കൃതോ രാജാ ശത്രുഘ്നഃ പ്രാപ മംദിരമ്
ഹയരത്നവും ധീരസൈനികരും കൂടെ, രാജാവിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ശത്രുഘ്നൻ ആ മഹാലയത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
അര്ഘാദിഭിഃ പൂജയിത്വാ രഘുനാഥാനുജം തദാ । സര്വം സമര്പയാമാസ രാമചംദ്രായ ധീമതേ
അപ്പോൾ, രഘുനാഥന്റെ അനുജനെ അർഘ്യാദികൾ നൽകി ആദരിച്ചു, അവൻ എല്ലാം ധീരനായ രാമചന്ദ്രനു സമർപ്പിച്ചു.
ശേഷ ഉവാച। അഥ സ്വാഗതസംതുഷ്ടം ശത്രുഘ്നം പ്രാഹ ഭൂമിപഃ । രഘുനാഥകഥാം ശ്രേഷ്ഠാം ശുശ്രൂഷുഃ പുരുഷര്ഷഭഃ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: അതിനുശേഷം, രാജാവ് ആത്മാർത്ഥമായി സ്വീകരണം ലഭിച്ച ശത്രുഘ്നനോടു, രഘുനാഥന്റെ ഉത്തമമായ കഥകൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച മഹാനായ പുരുഷനോടു, സംസാരിച്ചു.
സുമദ ഉവാച। കച്ചിദാസ്തേ സുഖം രാമഃ സര്വലോകശിരോമണിഃ । ഭക്തരക്ഷാവതാരോഽയം മമാനുഗ്രഹകാരകഃ
സുമദൻ പറഞ്ഞു: സകല ലോകങ്ങളിലും മുത്തായി വാഴുന്ന രാമൻ സുഖമായിരിക്കുന്നു എന്നു വിശ്വസിക്കാമോ? ഭക്തരെ രക്ഷിക്കാൻ അവതരിച്ചവനും എനിക്ക് കൃപ നൽകുന്നവനുമാണ് അദ്ദേഹം.
ധന്യാ ലോകാ ഇമേ പുര്യാം രഘുനാഥമുഖാംബുജമ് । യേ പിബംത്യനിശം ചാക്ഷിപുടകൈഃ പരിമോദിതാഃ
ഈ നഗരത്തിലെ ജനങ്ങൾ ഭാഗ്യവാന്മാരാണ്; അവർ സന്തോഷത്തോടെ രഘുനാഥന്റെ കമലമുഖം കണ്ണുകൾകൊണ്ട് നിരന്തരം ആസ്വദിക്കുന്നു.
അര്ഥജാതം മദീയം ച നിതരാം പുരുഷര്ഷഭ । കൃതാര്ഥം കുലഭൂമ്യാദി വസ്തുജാതം മഹാമതേ
പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായവനേ, എന്റെ എല്ലാ സമ്പത്തും കുടുംബത്തിന്റെ ഭൂമി മുതലായവയും, മഹാമതിയായവനേ, യഥാർത്ഥത്തിൽ സഫലമായിരിക്കുന്നു.
കാമാക്ഷയാ പ്രസാദോ മേ കൃതഃ പൂര്വം ദയാര്ദ്രയാ । രഘുനാഥമുഖാംഭോജം ദ്രക്ഷ്യേദ്യ സകുടുംബകഃ
എന്റെ ആഗ്രഹങ്ങൾ ഇല്ലാതായതുകൊണ്ടാണ് ദയയോടെ എനിക്കു മുമ്പ് കൃപ ലഭിച്ചത്; ഇന്ന് എന്റെ കുടുംബത്തോടൊപ്പം ഞാൻ രഘുനാഥന്റെ കമലമുഖം കാണും.
ഇത്യുക്തവതി വീരേ തു സുമദേ പാര്ഥിവോത്തമേ । സര്വം തത്കഥയാമാസ രഘുനാഥഗുണോദയമ്
ഇങ്ങനെ മഹാരാജാവായ സുമദൻ വീരനോടു പറഞ്ഞപ്പോൾ, രഘുനാഥന്റെ ഗുണങ്ങളുടെ ഉദയം മുഴുവൻ അവൻ വിവരിച്ചു.
ത്രിരാത്രം തത്ര സംസ്ഥിത്യ രഘുനാഥാനുജഃ പരമ് । ഗംതും ചകാര ധിഷണാം രാജ്ഞാ സഹ മഹാമതിഃ
അവിടെ മൂന്നു രാവുകൾ കഴിഞ്ഞശേഷം, രഘുനാഥന്റെ ഇളയ സഹോദരൻ രാജാവിനൊപ്പം യാത്ര പോകാൻ മനസ്സുറച്ചു.
തജ്ജ്ഞാത്വാ സുമദഃ ശീഘ്രം പുത്രം രാജ്യേഽഭ്യഷേചയത് । ശത്രുഘ്നേന മഹാരാജ്ഞാ പുഷ്കലേനാനുമോദിതഃ
ഇത് മനസ്സിലാക്കി, സുമദൻ ഉടൻ തന്റെ മകനെ രാജസിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തി, മഹാരാജാവായ ശത്രുഘ്നനും പുഷ്കലനും സന്തോഷത്തോടെ അംഗീകരിച്ചു.