ദൃഷ്ട്വാതദ്രഘുനാഥസ്യ ഭ്രാതാ ദേവാലയം വരമ് । പപ്രച്ഛ സുമതിം സ്വീയം മംത്രിണം വദതാംവരമ്
രഘുനാഥന്റെ സഹോദരൻ ആ ശത്രുഘ്നൻ ആ ഉത്തമക്ഷേത്രം കണ്ടപ്പോൾ, തന്റെ ജ്ഞാനിയായ മന്ത്രിയോട് അവൻ ചോദിച്ചു.
ശത്രുഘ്ന ഉവാച। വദാമാത്യ വരേദം കിം കസ്യദേവസ്യ കേതനമ് । കാ ദേവതാ പൂജ്യതേഽത്ര കസ്യ ഹേതോഃ സ്ഥിതാനഘ
ശത്രുഘ്നൻ പറഞ്ഞു: ഉത്തമമന്ത്രിയേ, ഈ ക്ഷേത്രം ആരുടേതാണ്? ഇവിടെ ആരെയാണ് ആരാധിക്കുന്നത്? എന്ത് കാരണം കൊണ്ടാണ് ഇത് ഇവിടെ നിലകൊള്ളുന്നത്, പാപരഹിതനായവനേ?
ഏവമാകര്ണ്യ യഥാവദിഹസര്വശഃ
ഇങ്ങനെ അവന്റെ ചോദ്യം മുഴുവൻ കേട്ട ശേഷം—
കാമാക്ഷായാഃ പരം സ്ഥാനം വിദ്ധി വിശ്വൈകശര്മദമ് । യസ്യാ ദര്ശനമാത്രേണ സര്വസിദ്ധിഃ പ്രജാപതേ
ഇത് കാമാക്ഷിയുടെ പരമസ്ഥാനം ആണെന്ന് അറിഞ്ഞുകൊൾക; ലോകത്തിന് ഏകാന്തമായ സന്തോഷം നൽകുന്നവളാണ് അവൾ. അവളെ കാണുന്നവർക്കെല്ലാം എല്ലാ സിദ്ധികളും ലഭിക്കും, സൃഷ്ടികർത്താവേ.
ദേവാസുരാസ്തു യാം സ്തുത്വാ നത്വാ പ്രാപ്താഖിലാം ശ്രിയമ് । ധര്മാര്ഥകാമമോക്ഷാണാം ദാത്രീ ഭക്താനുകംപിനീ
ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും അവളെ സ്തുതിച്ച് നമസ്കരിച്ച് എല്ലാ ഐശ്വര്യവും നേടി; ധർമ്മം, സമ്പത്ത്, കാമം, മോക്ഷം എന്നിവ ഭക്തർക്കു നൽകുന്നവളും, ഭക്തജനങ്ങളോട് കരുണയുള്ളവളുമാണ് അവൾ.
യാചിതാ സുമദേനാത്രാഹിച്ഛത്രാ പതിനാ പുരാ । സ്ഥിതാ കരോതി സകലം ഭക്താനാം ദുഃഖഹാരിണീ
പണ്ടു അഹിച്ചത്രയുടെ രാജാവായ സുമദൻ അപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ, അവൾ ഇവിടെ വന്നു നിലകൊണ്ടു; ഭക്തരുടെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുകയും അവരുടെ ദു:ഖങ്ങൾ അകറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു.
താം നമസ്കുരു ശത്രുഘ്ന സര്വവീര ശിരോമണേ । നത്വാശു സിദ്ധിം പ്രാപ്നോഷി സസുരാസുരദുര്ല്ലഭാമ്
ശത്രുഘ്നാ, വീരന്മാരിൽ മുത്തേ, അവളെ നമസ്കരിക്കൂ; നമസ്കരിച്ചാൽ ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും പ്രാപ്തിയില്ലാത്ത സിദ്ധി നീ വേഗത്തിൽ നേടും.
ഇതി ശ്രുത്വാഥ തദ്വാക്യം ശത്രുഘ്നഃ ശത്രുതാപനഃ । പപ്രച്ഛ സകലാം വാര്താം ഭവാന്യാഃ പുരുഷര്ഷഭഃ
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, ശത്രുഘ്നൻ, ശത്രുക്കളുടെ ശിക്ഷകൻ, പുരുഷശ്രേഷ്ഠൻ, ഭവാനിയുടെ മുഴുവൻ കഥയും ചോദിച്ചു.
ശത്രുഘ്ന ഉവാച। കോഽഹിച്ഛത്രാപതീ രാജാ സുമദഃ കിം തപഃ കൃതമ് । യേനേയം സര്വലോകാനാം മാതാ തുഷ്ടാത്ര സംസ്ഥിതാ
ശത്രുഘ്നൻ പറഞ്ഞു: അഹിച്ചത്രയുടെ രാജാവായ സുമദൻ ആരാണ്? അവൻ എന്ത് തപസ്സാണ് ചെയ്തതത് കൊണ്ട് ലോകമാതാവ് സന്തോഷിച്ചു ഇവിടെ വന്നു നിലകൊണ്ടത്?
വദ സര്വം മഹാമാത്യ നാനാര്ഥപരിബൃംഹിതമ് । യഥാവത്ത്വം ഹി ജാനാസി തസ്മാദ്വദ മഹാമതേ
മഹാമന്ത്രിയേ, എല്ലാം വിശദമായി പറയൂ; നീ അതെല്ലാം നന്നായി അറിയുന്നതുകൊണ്ട്, ദയവായി വിശദീകരിക്കൂ.
സുമതിരുവാച। ഹേമകൂടോ ഗിരിഃ പൂതഃ സര്വദേവോപശോഭിതഃ । തത്രാസ്തി തീര്ഥം വിമലമൃഷിവൃംദസുസേവിതമ്
സുമതി പറഞ്ഞു: എല്ലാ ദേവന്മാരാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട വിശുദ്ധമായ ഹേമകൂടപർവതം ഉണ്ട്; അവിടെ നിർമ്മലവും, മഹർഷിമാരാൽ സേവിക്കപ്പെടുന്ന തീർത്ഥവും ഉണ്ട്.
സുമദോ ഹി തപസ്തേപേ ഹതമാതൃപിതൃപ്രജഃ । അരിഭിഃ സര്വസാമംതൈര്ജഗാമ തപസേ ഹി തമ്
സുമദൻ അമ്മയെയും അച്ഛനെയും മക്കളെയും നഷ്ടപ്പെട്ടവനായി, എല്ലാ ശത്രുക്കളാലും ചുറ്റപ്പെട്ട്, ആ സ്ഥലത്ത് പോയി കഠിനമായ തപസ്സു ചെയ്തു.
വര്ഷാണി ത്രീണി സപദാ ത്വേകേന മനസാ സ്മരന് । ജഗതാം മാതരം ദധ്യൌ നാസാഗ്രസ്തിമിതേക്ഷണഃ
മൂന്നു വർഷവും പാദം കൂടി, മനസ്സിൽ ഒരു ചലനവും കൂടാതെ, ലോകങ്ങളുടെ മാതാവിനെ ഓർത്ത്, മൂക്കിന്റെ അഗ്രത്തിൽ ദൃഷ്ടി ഉറപ്പിച്ച് ധ്യാനം ചെയ്തു.
വര്ഷാണി ത്രീണി ശുഷ്കാണാം പര്ണാനാം ഭക്ഷണം ചരന് । ചകാര പരമുഗ്രം സ തപഃ പരമദുശ്ചരമ്
മൂന്നു വർഷം, ഉണക്കിയ ഇലകൾ മാത്രം ഭക്ഷിച്ച്, അത്യന്തം കഠിനവും ദുർസാധ്യവുമായ തപസ്സ് ആൾ ചെയ്തു.
അബ്ദാനി ത്രീണി സലിലേ ശീതകാലേ മമജ്ജ സഃ । ഗ്രീഷ്മേ ചചാര പംചാഗ്നീന്പ്രാവൃട്സു ജലദോന്മുഖഃ
മൂന്നു വർഷം, ശീതകാലത്ത് വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങി ഇരുന്നു; വേനലിൽ അഞ്ചു അഗ്നികളിൽ തപസ്സും, മഴക്കാലത്ത് മേഘങ്ങളെ നേരിട്ടുനിന്നും ചെയ്തു.
ത്രീണി വര്ഷാണി പവനം സംരുധ്യ സ്വാംതഗോചരമ് । ഭവാനീം സംസ്മരന്ധീരോ ന ച കിംചന പശ്യതി
മൂന്നു വർഷം, ശ്വാസം ഉള്ളിൽ അടക്കി, ഭവാനിയെ ഓർത്ത്, മറ്റൊന്നും കാണാതെ ഉറച്ച മനസ്സോടെ ഇരുന്നു.
വര്ഷേ തു ദ്വാദശേഽതീതേ ദൃഷ്ട്വൈതത്പരമം തപഃ । വിഭാവ്യ മനസാതീവ ശക്രഃ പസ്പര്ധ തം ഭയാത്
പന്ത്രണ്ടാം വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ഈ പരമമായ തപസ്സു കണ്ടു, മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച് ഇന്ദ്രൻ ഭയപ്പെട്ടു, അവനോടൊപ്പം മത്സരിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു.
ആദിദേശ സകാമം തു പരിവാരപരീവൃതമ് । അപ്സരോഭിഃ സുസംയുക്തം ബ്രഹ്മേംദ്രാദിജയോദ്യതമ്
അവൻ, ആഗ്രഹത്തോടെ, അനുചരന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, മനോഹരമായ അപ്സരസുകളോടും, ബ്രഹ്മാവിനെയും ഇന്ദ്രനെയും ജയിക്കാൻ തയ്യാറായവരോടും ചേർന്ന്, കാമനെ ആജ്ഞാപിച്ചു.
ഗച്ഛ കാമസഖേ മഹ്യം പ്രിയമാചര മോഹന । സുമദസ്യ തപോവിഘ്നം സമാചര യഥാ ഭവേത്
പോവാ കാമന്റെ സുഹൃത്തെ, എനിക്ക് ഇഷ്ടമായതും മോഹിപ്പിക്കുന്നതും ചെയ്യുക; സുമദന്റെ തപസ്സിന് തടസ്സം സൃഷ്ടിച്ച് അത് ഭംഗം വരുത്തണം.
ഇതി ശ്രുത്വാ മഹദ്വാക്യം തുരാസാഹഃ സ്വയംപ്രഭുഃ । ഉവാച വിശ്വവിജയേ പ്രൌഢഗര്വോ രഘൂദ്വഹ
ഇങ്ങനെ മഹത്തായ ആജ്ഞ കേട്ടു, തുരാസാഹൻ, സ്വയംപ്രഭുവായവൻ, സർവ്വവിജയത്തിൽ അഭിമാനത്തോടെ, രഘുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
കാമ ഉവാച। സ്വാമിന്കോഽസൌ ഹി സുമദഃ കിം തപഃ സ്വല്പകം പുനഃ । ബ്രഹ്മാദീനാം തപോഭംഗം കരോമ്യസ്യ തു കാ കഥാ
കാമൻ പറഞ്ഞു: സുമദൻ നിങ്ങളുടെ ദാസനല്ലേ? ഇത്ര ചെറുതായ തപസ്സിന് എന്താണ് വില? ഞാൻ ബ്രഹ്മാദിമാരുടെ തപസ്സും ഭംഗം വരുത്തിയിട്ടുണ്ട്; അവനോടുള്ളത് പറയേണ്ടതില്ല.
മദ്ബാണബലനിര്ഭിന്നശ്ചംദ്രസ്താരാം ഗതഃ പുരാ । ത്വമപ്യഹല്യാം ഗതവാന്വിശ്വാമിത്രസ്തു മേനികാമ്
എന്റെ ബാണങ്ങളുടെ ശക്തിയിൽ, ചന്ദ്രൻ ഒരിക്കൽ നക്ഷത്രങ്ങളിലേക്കു പോയി; നീയും അഹല്യയിലേക്കു പോയി, വിശ്വാമിത്രൻ മേനകയിലേക്കും.
ചിംതാം മാ കുരു ദേവേംദ്ര സേവകേ മയി സംസ്ഥിതേ । ഏഷ ഗച്ഛാമി സുമദം ദേവാന്പാലയ മാരിഷ
ദേവേന്ദ്രാ, ഞാൻ നിങ്ങളുടെ സേവകനായി ഇവിടെ ഇരിക്കുമ്പോൾ നിങ്ങൾക്ക് ചിന്ത വേണ്ട; ഞാൻ സുമദനെ സമീപിക്കും, ദേവന്മാരെ സംരക്ഷിക്കൂ, ശത്രുനാശകാ.
ഏവമുക്ത്വാ കാമദേവോ ഹേമകൂടം ഗിരിം യയൌ । വസംതേന യുതഃ സഖ്യാ തഥൈവാപ്സരസാംഗണൈഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, കാമദേവൻ, വസന്തനെയും അപ്സരസുകളുടെ കൂട്ടത്തെയും കൂട്ടി, ഹേമകൂടപർവതത്തിലേക്ക് പോയി.
വസംതസ്തത്ര സകലാന്വൃക്ഷാന്പുഷ്പഫലൈര്യുതാന് । കോകിലാന്ഷട്പദശ്രേണ്യാ ഘുഷ്ടാനാശു ചകാര ഹ
അവിടെ വസന്തൻ എല്ലാ മരങ്ങളും പുഷ്പഫലങ്ങളാൽ നിറച്ചു, കുയിലുകളും തേൻചീറ്റകളുടെ കൂട്ടങ്ങളും കൂവലുകൾകൊണ്ട് ആകാശം മുഴുവനും നിറച്ചു.
വായുഃ സുശീതലോ വാതി ദക്ഷിണാം ദിശമാശ്രിതഃ । കൃതമാലാസരിത്തീര ലവംഗകുസുമാന്വിതഃ
ദക്ഷിണദിക്കിൽ നിന്ന്, കൃതമാലാനദീതീരത്ത്, ലവംഗപൂക്കളുടെ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞ, സുഖമായ തണുത്ത കാറ്റ് വീശി.
ഏവംവിധേ വനേ വൃത്തേ രംഭാനാമാപ്സരോവരാ । സഖീഭിഃ സംവൃതാ തത്ര ജഗാമ സുമദാംതികമ്
അങ്ങനെ മനോഹരമായ വനത്തിൽ, അപ്സരസുകളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ രംഭ, സഖികൾ ചുറ്റി, അവിടെ സുമദന്റെ അടുക്കൽ എത്തി.
തത്രാരഭത ഗാനം സാ കിന്നരസ്വരശോഭനാ । മൃദംഗപണവാനേകവാദ്യഭേദവിശാരദാ
അവിടെ അവൾ ഗാനം തുടങ്ങുകയും, കിന്നരസ്വരങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച ശബ്ദത്തിൽ, മൃദംഗം, പണവം തുടങ്ങിയ പല വാദ്യങ്ങൾക്കു പാടുന്നതിൽ പ്രാവീണ്യം കാണിക്കുകയും ചെയ്തു.
തദ്ഗാനമാകര്ണ്യ നരാധിപോഽസൌ । വസംതമാലോക്യ മനോഹരം ച । തഥാന്യപുഷ്ടാരടിതം മനോരമം । ചകാര ചക്ഷുഃ പരിവര്തനം ബുധഃ
ആ ഗാനം കേട്ട്, രാജാവായവൻ വസന്തനെയും മനോഹരമായ കാഴ്ചകളും, മറ്റു പക്ഷികളുടെ രസകരമായ ശബ്ദങ്ങളും കണ്ടു, അത്ഭുതത്തോടെ കണ്ണുകൾ ചലിപ്പിച്ചു.
തം പ്രബുദ്ധം നൃപം വീക്ഷ്യ കാമഃ പുഷ്പായുധസ്ത്വരന് । ചകാര സത്വരം സജ്യം ധനുസ്തത്പൃഷ്ഠതോഽനഘ
അവനെ ഉണർന്ന രാജാവിനെ കണ്ടു, പുഷ്പബാണം കൈവശമുള്ള കാമൻ, വേഗത്തിൽ വില്ല് ഒരുക്കി, അവന്റെ പിന്നിൽ നിന്നു, പാപരഹിതനേ.