ഇമൌ തേ ത്വിഷുധീ വീര ബധ്യേതാം ശം യഥാ ഭവേത് । വൈരികോടിവിനിഷ്പേഷ ബാണകോടി സുപൂരിതൌ
വീരനേ, ഇവിടെയുണ്ട് നിന്റെ രണ്ട് അമ്പച്ചട്ടികൾ, ശത്രുക്കളുടെ കൂട്ടങ്ങളെ തകർക്കാൻ അമ്പുകൾ നിറഞ്ഞു കവിഞ്ഞു കിടക്കുന്നു. നിനക്ക് എല്ലാ ശുഭം ഉണ്ടാകട്ടെ.
കവചം ത്വിദമാധേഹി ശരീരേ കാമസുംദരേ । വജ്രപ്രഭാ മഹാദീപ്തി ഹതസംതമസംദൃഢമ്
നിന്റെ മനോഹരമായ ശരീരത്തിൽ ഈ കവചം ധരിക്കൂ; വജ്രംപോലുള്ള പ്രകാശം അതിൽ ഉണ്ട്, ഇരുണ്ടതെല്ലാം നീക്കി ഉറപ്പും നൽകുന്നു.
ശിരസ്ത്രാണം നിജോത്തംസേ കുരു കാംത മനോരമമ് । ഇമേവ തംസേ വിശദേ മണിരത്നവിഭൂഷിതേ
നിന്റെ തലയിൽ ഈ മനോഹരവും ആകർഷകവുമായ മുകുടം അലങ്കരിക്കൂ; തെളിഞ്ഞ രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഇതി സുവിമലവാചം വീരപുത്രീം പ്രപശ്യന് । നയനകമലദൃഷ്ട്യാ വീക്ഷമാണസ്തംദംഗമ് । അധിഗതപരിമോദോ ഭാരതിഃ ശത്രുജേതാ । രണകരണസമര്ഥസ്താം ജഗാദാതിധീരഃ
ശുദ്ധമായ വാക്കുകൾ സംസാരിക്കുന്ന വീരപുത്രിയെ കമലപോലെയുള്ള കണ്ണുകളാൽ നോക്കി, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച ഭാരതൻ ആനന്ദത്തോടെ, യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി, വലിയ ധൈര്യത്തോടെ അവളോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
പുഷ്കല ഉവാച। കാംതേ യത്ത്വം വദസി മാം തഥാ സര്വം ചരാമ്യഹമ് । വീരപത്നീ ഭവേത്കീര്തിസ്തവ കാംതിമതീപ്സിതാ
പുഷ്കലൻ പറഞ്ഞു: പ്രിയേ, നീ എന്നോട് പറയുന്നതെല്ലാം ഞാൻ അതുപോലെ ചെയ്യാം. വീരഭാര്യയായുള്ള നിന്റെ കീർത്തി നിനക്ക് ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ പ്രകാശിക്കട്ടെ.
ഇതി കാംതിമതീദത്തം കവചം മുകുടം വരമ് । ധനുര്മഹേഷുധീഖഡ്ഗം സര്വം ജഗ്രാഹ വീര്യവാന്
അങ്ങനെ കാന്തിമതി കവചവും മുകുടവും വില്ലും വലിയ അമ്പച്ചട്ടിയും വാളും നൽകി; ധൈര്യശാലിയായ പുഷ്കലൻ അവയെല്ലാം സ്വീകരിച്ചു.
പരിധായ ച തത്സര്വം ബഹുശോ ഭാസമന്വിതഃ । ശുശുഭേഽതീവ സുഭടഃ സര്വശസ്ത്രാസ്ത്രകോവിദഃ
അവയെല്ലാം ധരിച്ച്, പലവിധം പ്രകാശം പകർന്നു, എല്ലാ ആയുധങ്ങളിലെയും വിദഗ്ധനായ മഹാവീരൻ അതീവ ഭംഗിയായി തിളങ്ങി.
തമസ്ത്രശസ്ത്രശോഭാഢ്യം വീരമാലാവിഭൂഷിതമ് । കുംകുമാഗുരുകസ്തൂരീ ചംദനാദികചര്ചിതമ്
ആ വീരൻ ആയുധങ്ങളും അസ്ത്രങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, വീരമാലകൾ ധരിച്ച്, കുങ്കുമം, അഗരു, കസ്തൂരി, ചന്ദനം തുടങ്ങിയ സുഗന്ധങ്ങൾ പുരട്ടിയിരുന്നു.
നാനാകുസുമമാലാഭിരാജാനുപരിശോഭിതമ് । നീരാജയാമാസ മുഹുസ്തത്ര കാംതിമതീ സതീ
വിവിധ പൂമാലകൾ കാൽമുട്ടുകളിൽ അലങ്കരിച്ച്, അവിടെ സതിയായ കാന്തിമതി വീണ്ടും വീണ്ടും നീരാജനം ചെയ്തു.
നീരാജയിത്വാ ബഹുശഃ കിരംതീ മൌക്തികൈര്മുഹുഃ । ഗലദശ്രുചലന്നേത്രാ പരിരേഭേ പതിം നിജമ്
പലതവണ നീരാജനം ചെയ്ത്, വീണ്ടും വീണ്ടും മുത്തുകൾ ചിതറിച്ച്, കണ്ണുനീർ വീണു, കണ്ണുകൾ വിറച്ച്, അവൾ ഭർത്താവിനെ അങ്ങേയറ്റം ചേർത്ത് പിടിച്ചു.
ദൃഢം സപരിരഭ്യൈതാം ചിരമാശ്വാസയത്തദാ । വീരപത്നി കാംതിമതി വിരഹം മാ കൃഥാ മമ
അവളെ ഉറപ്പോടെ ചേർത്ത് പിടിച്ച്, ദീർഘകാലം ആശ്വസിപ്പിച്ചു: 'വീരഭാര്യയായ കാന്തിമതി, എന്റെ വിട്ടിരിപ്പിനാൽ ദുഃഖിക്കരുതേ' എന്നു പറഞ്ഞു.
ഏഷ ഗച്ഛാമി സവിധേ തവ ഭാമേ പതിവ്രതേ । ഇത്യുക്ത്വാ താം നിജാം പത്നീം രഥമാരുരുഹേ വരമ്
'എനിക്ക് പോകേണ്ടിയിരിക്കുന്നു, ഭാമേ, ഭർത്തൃഭക്തയായവളേ.' എന്ന് പറഞ്ഞ്, തന്റെ ഭാര്യയോടൊപ്പം ആ മനോഹരമായ രഥത്തിൽ കയറി.
തം പ്രയാംതം പതിം ശ്രേഷ്ഠം നയനൈര്നിമിഷോജ്ഝിതൈഃ । വിലോകയാമാസ തദാ പതിവ്രതപരായണാ
അവളുടെ ഉത്തമഭർത്താവ് പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഭർത്തൃഭക്തയായ അവൾ കണ്ണ് മടക്കാതെ അവനെ നോക്കി നിന്നു.
സ യയൌ ജനകം ദ്രഷ്ടും ജനനീം പ്രേമവിഹ്വലാമ് । ഗത്വാ പിതരമംബാം ച വവംദേ ശിരസാ മുദാ
അവൻ അപ്പനെയും, പ്രണയഭാരത്തിൽ മുങ്ങിയ അമ്മയെയും കാണാൻ പോയി; അടുത്ത് ചെന്നു, സന്തോഷത്തോടെ തല കുനിച്ച് നമസ്കരിച്ചു.
മാതാ പുത്രം പരിഷ്വജ്യ സ്വാംകമാരോപയത്തദാ । മുംചംതീ ബാഷ്പനിചയം സ്വസ്ത്യസ്ത്വിതി ജഗാദ സാ
അമ്മ മകനെ ചേർത്ത് പിടിച്ച്, തന്റെ മടിയിൽ ഇരുത്തി, കണ്ണുനീർ ഒഴുക്കി, 'നിനക്ക് ക്ഷേമം ഉണ്ടാകട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞു.
പിതരം പ്രാഹ ഭരതം രാമോ യജ്ഞകരഃ പരഃ । പാലനീയോ ലക്ഷ്മണേന ഭവദ്ഭിശ്ച മഹാത്മഭിഃ
അവൻ അപ്പനായ ഭാരതനോടും യജ്ഞത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള രാമനോടും പറഞ്ഞു: 'ലക്ഷ്മണനും നിങ്ങൾ മഹാത്മാക്കളും അവനെ സംരക്ഷിക്കണം.'
ആജ്ഞപ്തോഽസൌ ജനന്യാ ച പിത്രാ ഹൃഷിതയാ ഗിരാ । യയൌ ശത്രുഘ്നകടകം മഹാവീരവിഭൂഷിതമ്
അമ്മയും അച്ഛനും സന്തോഷത്തോടെ കല്പിച്ചപ്പോൾ, അവൻ മഹാവീരന്മാരാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ശത്രുഘ്നന്റെ പാളയത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
രഥിഭിഃ പത്തിഭിര്വീരൈഃ സദശ്വൈഃ സാദിഭിര്വൃതഃ । യയൌ മുദാ രഘൂത്തംസ മഹായജ്ഞഹയാഗ്രണീഃ
രഥങ്ങളിലുമുള്ള വീരന്മാർ, കാൽസേന, കുതിരകളും കുതിരപ്പടയാളികളും ചുറ്റിപ്പറ്റിയപ്പോൾ, രഘുവംശത്തിന്റെ അഭിമാനമായ മഹായജ്ഞത്തിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നവൻ സന്തോഷത്തോടെ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
ഗച്ഛന്പാംചാലദേശാംശ്ച കുരൂംശ്ചൈവോത്തരാന്കുരൂന് । ദശാര്ണാഞ്ഛ്രീവിശാലാംശ്ച സര്വശോഭാസമന്വിതഃ
പാഞ്ചാല ദേശങ്ങളും, കുറുക്കളുടെ ദേശങ്ങളും, വടക്കൻ കുറുക്കളുടെ പ്രദേശങ്ങളും, ദശാർണന്മാരുടെ ദേശവും, ശ്രീവിശാലയുടെ ഭംഗിയും കടന്നുപോയപ്പോൾ, അവൻ എല്ലാ മഹത്വവും നിറഞ്ഞവനായി തുടർന്നു.
തത്ര തത്രോപശൃണ്വാനോ രഘുവീരയശോഽഖിലമ് । രാവണാസുരഘാതേന ഭക്തരക്ഷാവിധായകമ്
അവിടെയും വഴിയിലുമെങ്ങുമവൻ, രഘുവീരന്റെ മഹത്വം—രാവണാസുരനെ സംഹരിച്ചു ഭക്തരെ രക്ഷിച്ചവൻ—കേട്ടുകൊണ്ടിരുന്നു.
പുനശ്ച ഹയമേധാദി കാര്യമാരഭ്യ പാവനമ് । യശോ വിതന്വന്ഭുവനേ ലോകാന്രാമോഽവിതാ ഭയാത്
വീണ്ടും, ഹയമേധയാഗം പോലുള്ള വിശുദ്ധമായ കര്മ്മങ്ങൾ ആരംഭിച്ച്, രാമൻ തന്റെ കീർത്തി ലോകമാകെ വ്യാപിപ്പിച്ചു, ജനങ്ങളെ ഭയത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ചു.
തേഭ്യസ്തുഷ്ടോ ദദൌ ഹാരാന്രത്നാനി വിവിധാനി ച । മഹാധനാനി വാസാംസി ശത്രുഘ്നഃ പ്രവരോ മഹാന്
അവരിൽ സന്തോഷംകൊണ്ടു, മഹാനായ ശത്രുഘ്നൻ അവർക്കു ഹാരങ്ങൾ, വിവിധ രത്നങ്ങൾ, വലിയ സമ്പത്ത്, വസ്ത്രങ്ങൾ എന്നിവ നൽകി.
സുമതിര്നാമ തേജസ്വീ സര്വവിദ്യാവിശാരദഃ । രഘുനാഥസ്യ സചിവഃ ശത്രുഘ്നാനുചരോ വരഃ
സുമതി എന്ന തേജസ്സുള്ളവൻ, എല്ലാ വിദ്യകളിലും പ്രാവീണ്യം നേടിയവൻ, രഘുനാഥന്റെ മന്ത്രിയും ശത്രുഘ്നന്റെ വിശിഷ്ട അനുചരനുമായിരുന്നു.
യയൌ തേന മഹാവീരോ ഗ്രാമാഞ്ജനപദാന്ബഹൂന് । രഘുനാഥപ്രതാപേന ന കോപി ഹൃതവാന്ഹയമ്
അവനോടൊപ്പം മഹാവീരൻ അനേകം ഗ്രാമങ്ങളും ദേശങ്ങളും സന്ദർശിച്ചു; രഘുനാഥന്റെ മഹത്വം കൊണ്ടു ആരും കുതിരയെ പിടിച്ചില്ല.
ദേശാധിപായേ ബഹവോ മഹാബലപരാക്രമാഃ । ഹസ്ത്യശ്വരഥപാദാത ചതുരംഗസമന്വിതാഃ
അനേകം ദേശാധിപതികൾ, വലിയ ശക്തിയും ധൈര്യവും ഉള്ളവർ, ആന, കുതിര, രഥം, കാൽസേന എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമായ നാലുഭാഗം സേനയുമായി കൂടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
സംപദോ ബഹുശോ നീത്വാ മുക്താമാണിക്യസംയുതാഃ । ശത്രുഘ്നം ഹയരക്ഷാര്ഥമാഗതം പ്രണതാ മുഹുഃ
മുത്തുകളും മണിക്കരകളും ചേർന്ന ധനസമ്പത്ത് കൊണ്ടുവന്ന്, അവർ കുതിരയെ കാത്തിരിക്കാൻ വന്ന ശത്രുഘ്നനോട് വീണ്ടും വീണ്ടും വന്ദിച്ചു.
ഇദം രാജ്യം ധനം സര്വം സപുത്രപശുബാംധവമ് । രാമചംദ്രസ്യ സര്വം ഹി ന മദീയം രഘൂദ്വഹ
ഈ രാജ്യം, ഈ സമ്പത്ത്, മക്കളും പശുക്കളും ബന്ധുക്കളുമൊക്കെ രാമചന്ദ്രന്റേതാണ്; എനിക്ക് ഒന്നുമില്ല, രഘുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠാ.
ഏവം തദുക്തമാകര്ണ്യ ശത്രുഘ്നഃ പരവീരഹാ । ആജ്ഞാം സ്വാം തത്ര സംജ്ഞാപ്യ യയൌ തൈഃ സഹിതഃ പഥി
അങ്ങനെ അവർ പറഞ്ഞത് കേട്ടശേഷം, ശത്രുഘ്നൻ ശത്രുവീരന്മാരെ സംഹരിക്കുന്നവൻ, അവിടെയെ തന്റെ കല്പന അറിയിച്ചു, അവരോടൊപ്പം വഴിയിലൂടെ മുന്നോട്ട് പോയി.
ഏവം ക്രമേണ സംപ്രാപ്തഃ ശത്രുഘ്നോ ഹയസംയുതഃ । അഹിച്ഛത്രാം പുരീം ബ്രഹ്മന്നാനാജനസമാകുലാമ്
ഇങ്ങനെ ക്രമമായി, ശത്രുഘ്നൻ കുതിരയുമായി അഹിച്ചത്ര എന്ന നഗരത്തിലെത്തിയപ്പോൾ, അവിടം അനേകം ജനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു.
ബ്രഹ്മദ്വിജസമാകീര്ണാം നാനാരത്നവിഭൂഷിതാമ് । സൌവര്ണൈഃ സ്ഫാടികൈര്ഹര്മ്യൈര്ഗോപുരൈഃ സമലംകൃതാമ്
ബ്രാഹ്മണന്മാരും ദ്വിജന്മാരും നിറഞ്ഞ, വിവിധ രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, പൊന്നും സ്ഫടികവുംകൊണ്ടുള്ള ഭവനങ്ങളും ഗോപുരങ്ങളും കൊണ്ട് ഭംഗിയാർന്ന നഗരം അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.