നാഥ തേ വിജയോഭൂയാത്സര്വത്ര രണമംഡലേ । ശത്രുഘ്നാജ്ഞാ പ്രകര്തവ്യാ ഹയരക്ഷാ യഥാ ഭവേത്
'നാഥാ, നീ യുദ്ധഭൂമിയിലെങ്ങും വിജയിക്കട്ടെ. ശത്രുഘ്നന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം കുതിരയെ കാവൽ ചെയ്യണം.'
സ്മരണീയാ ഹി സര്വത്ര സേവികാ ത്വത്പദാനുഗാ । കദാപി മാനസം നാഥ ത്വത്തോ നാന്യത്ര ഗച്ഛതി
'ഞാൻ എപ്പോഴും ഓർക്കേണ്ടിയിരിക്കുന്ന ദാസിയാണ്, നിന്റെ പാദങ്ങളെ അനുഗമിക്കുന്നവൾ. എന്റെ മനസ്സ്, നാഥാ, നിന്നിൽ നിന്ന് മറ്റൊരിടത്തേക്ക് ഒരിക്കലും പോകുന്നില്ല.'
പരമായോധനേ കാംത സ്മര്തവ്യാഹം ന ജാതുചിത് । സത്യാം മയി തവ സ്വാംതേ യുദ്ധേ 3വിജയസംശയഃ
'പ്രിയനേ, ഏറ്റവും കഠിനമായ യുദ്ധത്തിലും ഞാൻ ഓർക്കപ്പെടേണ്ടവളാണ്. ഞാൻ നിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ സത്യസന്ധയായിരിക്കുമ്പോൾ, യുദ്ധത്തിൽ നിന്റെ വിജയത്തിൽ സംശയം ഒന്നുമില്ല.'
പദ്മനേത്ര തഥാ കാര്യമൂര്മിലാദ്യാ യഥാ മമ । ഹാസ്യം നൈവ പ്രകുര്വംതി മാം വീക്ഷ്യ കരതാഡനൈഃ
'പത്മനയനാ, ഉർമിലയും മറ്റു സ്ത്രീകളും എനിക്ക് എങ്ങനെ പെരുമാറുന്നുവോ അതുപോലെ തന്നെ അവർ പെരുമാറട്ടെ. അവർ എന്നെ കണ്ടു ചിരിച്ചോ കൈകൊണ്ട് അടിച്ചോ ഒന്നും ചെയ്തിട്ടില്ല.'
ഇയം പത്നീ മഹാഭീരോഃ സംഗ്രാമേ പ്രപലായിതുഃ । കാതരാ യര്ഹി യുദ്ധ്യംതി ശൂരാണാം സമയഃ കുതഃ
'വലിയ വീരന്റെ ഭാര്യയായിട്ടും യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് ഓടുന്നവളാണ് ഞാൻ, ഭയങ്കരയാണു. അങ്ങനെ ഭയക്കുന്ന സ്ത്രീകൾ യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ, വീരന്മാർക്ക് സമയം എവിടെയുണ്ട്?'
ഇത്യേവം ന ഹസംത്യുച്ചൈര്യഥാ മേ ദേവരാംഗനാഃ । തഥാ കാര്യം മഹാബാഹോ രാമസ്യ ഹയരക്ഷണേ
'അങ്ങനെ, എന്റെ ദേവര്മാർക്കൊപ്പം ഉള്ള സ്ത്രീകൾ പോലെ അവർ വലിയ ശബ്ദത്തിൽ എന്നെ കണ്ടു ചിരിക്കാറില്ല. അതുപോലെ തന്നെ, മഹാബാഹുവേ, രാമന്റെ കുതിരയെ കാവൽ ചെയ്യുമ്പോഴും ചെയ്യണം.'
യോദ്ധാ ത്വമാദൌ സര്വത്ര പരേ യേ തവ പൃഷ്ഠതഃ । ധനുഷ്ടംകാരബധിരാഃ ക്രിയംതാം ബലിനഃ പരേ
'നീ എല്ലായിടത്തും ആദ്യം യുദ്ധം ചെയ്യണം, പിന്നിൽ ഉള്ളവർ പിന്നെ വരട്ടെ. നിന്റെ വില്ലിന്റെ ശബ്ദം കേട്ട് ശത്രുക്കൾ ഭയന്ന് ബധിരരാകട്ടെ.'
തവപ്രോദ്യത്കരാംഭോജ കരവാലഭിയാ ബലമ് । പരേഷാം ഭവതാത്ക്ഷിപ്രമന്യോന്യ ഭയവ്യാകുലമ്
'നിന്റെ ഉയർത്തിയ താമരപോലെയുള്ള കൈയിൽ വാൾ പിടിച്ചാൽ, ശത്രുക്കളുടെ സൈന്യം ഉടൻ പരസ്പരം ഭയത്തോടെ നിറയട്ടെ.'
കുലം മഹദലം കാര്യം പരാന്വിജയതാ ത്വയാ । ഗച്ഛ സ്വാമിന്മഹാബാഹോ തവ ശ്രേയോ ഭവത്വിഹ
നിനക്ക് ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച് ഒരു വലിയ കുടുംബം സ്ഥാപിക്കേണ്ടതാണു്. മഹാബാഹുവായ സ്വാമിയേ, നീ പോകൂ; ഇവിടെ നിന്റെ ക്ഷേമം ഉണ്ടാകട്ടെ.
ഇദം ധനുര്ഗൃഹാണാശു മഹദ്ഗുണവിഭൂഷിതമ് । യസ്യ ഗര്ജിതമാകര്ണ്യ വൈരിവൃംദം ഭയാതുരമ്
നല്ല ഗുണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ വില്ല് നീ വേഗത്തിൽ എടുക്കൂ. ഇതിന്റെ ഗർജ്ജനം കേട്ടാൽ ശത്രുക്കളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ ഭയത്തോടെ വിറയ്ക്കും.
ഇമൌ തേ ത്വിഷുധീ വീര ബധ്യേതാം ശം യഥാ ഭവേത് । വൈരികോടിവിനിഷ്പേഷ ബാണകോടി സുപൂരിതൌ
വീരനേ, ഇവിടെയുണ്ട് നിന്റെ രണ്ട് അമ്പച്ചട്ടികൾ, ശത്രുക്കളുടെ കൂട്ടങ്ങളെ തകർക്കാൻ അമ്പുകൾ നിറഞ്ഞു കവിഞ്ഞു കിടക്കുന്നു. നിനക്ക് എല്ലാ ശുഭം ഉണ്ടാകട്ടെ.
കവചം ത്വിദമാധേഹി ശരീരേ കാമസുംദരേ । വജ്രപ്രഭാ മഹാദീപ്തി ഹതസംതമസംദൃഢമ്
നിന്റെ മനോഹരമായ ശരീരത്തിൽ ഈ കവചം ധരിക്കൂ; വജ്രംപോലുള്ള പ്രകാശം അതിൽ ഉണ്ട്, ഇരുണ്ടതെല്ലാം നീക്കി ഉറപ്പും നൽകുന്നു.
ശിരസ്ത്രാണം നിജോത്തംസേ കുരു കാംത മനോരമമ് । ഇമേവ തംസേ വിശദേ മണിരത്നവിഭൂഷിതേ
നിന്റെ തലയിൽ ഈ മനോഹരവും ആകർഷകവുമായ മുകുടം അലങ്കരിക്കൂ; തെളിഞ്ഞ രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഇതി സുവിമലവാചം വീരപുത്രീം പ്രപശ്യന് । നയനകമലദൃഷ്ട്യാ വീക്ഷമാണസ്തംദംഗമ് । അധിഗതപരിമോദോ ഭാരതിഃ ശത്രുജേതാ । രണകരണസമര്ഥസ്താം ജഗാദാതിധീരഃ
ശുദ്ധമായ വാക്കുകൾ സംസാരിക്കുന്ന വീരപുത്രിയെ കമലപോലെയുള്ള കണ്ണുകളാൽ നോക്കി, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച ഭാരതൻ ആനന്ദത്തോടെ, യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി, വലിയ ധൈര്യത്തോടെ അവളോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
പുഷ്കല ഉവാച। കാംതേ യത്ത്വം വദസി മാം തഥാ സര്വം ചരാമ്യഹമ് । വീരപത്നീ ഭവേത്കീര്തിസ്തവ കാംതിമതീപ്സിതാ
പുഷ്കലൻ പറഞ്ഞു: പ്രിയേ, നീ എന്നോട് പറയുന്നതെല്ലാം ഞാൻ അതുപോലെ ചെയ്യാം. വീരഭാര്യയായുള്ള നിന്റെ കീർത്തി നിനക്ക് ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ പ്രകാശിക്കട്ടെ.
ഇതി കാംതിമതീദത്തം കവചം മുകുടം വരമ് । ധനുര്മഹേഷുധീഖഡ്ഗം സര്വം ജഗ്രാഹ വീര്യവാന്
അങ്ങനെ കാന്തിമതി കവചവും മുകുടവും വില്ലും വലിയ അമ്പച്ചട്ടിയും വാളും നൽകി; ധൈര്യശാലിയായ പുഷ്കലൻ അവയെല്ലാം സ്വീകരിച്ചു.
പരിധായ ച തത്സര്വം ബഹുശോ ഭാസമന്വിതഃ । ശുശുഭേഽതീവ സുഭടഃ സര്വശസ്ത്രാസ്ത്രകോവിദഃ
അവയെല്ലാം ധരിച്ച്, പലവിധം പ്രകാശം പകർന്നു, എല്ലാ ആയുധങ്ങളിലെയും വിദഗ്ധനായ മഹാവീരൻ അതീവ ഭംഗിയായി തിളങ്ങി.
തമസ്ത്രശസ്ത്രശോഭാഢ്യം വീരമാലാവിഭൂഷിതമ് । കുംകുമാഗുരുകസ്തൂരീ ചംദനാദികചര്ചിതമ്
ആ വീരൻ ആയുധങ്ങളും അസ്ത്രങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, വീരമാലകൾ ധരിച്ച്, കുങ്കുമം, അഗരു, കസ്തൂരി, ചന്ദനം തുടങ്ങിയ സുഗന്ധങ്ങൾ പുരട്ടിയിരുന്നു.
നാനാകുസുമമാലാഭിരാജാനുപരിശോഭിതമ് । നീരാജയാമാസ മുഹുസ്തത്ര കാംതിമതീ സതീ
വിവിധ പൂമാലകൾ കാൽമുട്ടുകളിൽ അലങ്കരിച്ച്, അവിടെ സതിയായ കാന്തിമതി വീണ്ടും വീണ്ടും നീരാജനം ചെയ്തു.
നീരാജയിത്വാ ബഹുശഃ കിരംതീ മൌക്തികൈര്മുഹുഃ । ഗലദശ്രുചലന്നേത്രാ പരിരേഭേ പതിം നിജമ്
പലതവണ നീരാജനം ചെയ്ത്, വീണ്ടും വീണ്ടും മുത്തുകൾ ചിതറിച്ച്, കണ്ണുനീർ വീണു, കണ്ണുകൾ വിറച്ച്, അവൾ ഭർത്താവിനെ അങ്ങേയറ്റം ചേർത്ത് പിടിച്ചു.
ദൃഢം സപരിരഭ്യൈതാം ചിരമാശ്വാസയത്തദാ । വീരപത്നി കാംതിമതി വിരഹം മാ കൃഥാ മമ
അവളെ ഉറപ്പോടെ ചേർത്ത് പിടിച്ച്, ദീർഘകാലം ആശ്വസിപ്പിച്ചു: 'വീരഭാര്യയായ കാന്തിമതി, എന്റെ വിട്ടിരിപ്പിനാൽ ദുഃഖിക്കരുതേ' എന്നു പറഞ്ഞു.
ഏഷ ഗച്ഛാമി സവിധേ തവ ഭാമേ പതിവ്രതേ । ഇത്യുക്ത്വാ താം നിജാം പത്നീം രഥമാരുരുഹേ വരമ്
'എനിക്ക് പോകേണ്ടിയിരിക്കുന്നു, ഭാമേ, ഭർത്തൃഭക്തയായവളേ.' എന്ന് പറഞ്ഞ്, തന്റെ ഭാര്യയോടൊപ്പം ആ മനോഹരമായ രഥത്തിൽ കയറി.
തം പ്രയാംതം പതിം ശ്രേഷ്ഠം നയനൈര്നിമിഷോജ്ഝിതൈഃ । വിലോകയാമാസ തദാ പതിവ്രതപരായണാ
അവളുടെ ഉത്തമഭർത്താവ് പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഭർത്തൃഭക്തയായ അവൾ കണ്ണ് മടക്കാതെ അവനെ നോക്കി നിന്നു.
സ യയൌ ജനകം ദ്രഷ്ടും ജനനീം പ്രേമവിഹ്വലാമ് । ഗത്വാ പിതരമംബാം ച വവംദേ ശിരസാ മുദാ
അവൻ അപ്പനെയും, പ്രണയഭാരത്തിൽ മുങ്ങിയ അമ്മയെയും കാണാൻ പോയി; അടുത്ത് ചെന്നു, സന്തോഷത്തോടെ തല കുനിച്ച് നമസ്കരിച്ചു.
മാതാ പുത്രം പരിഷ്വജ്യ സ്വാംകമാരോപയത്തദാ । മുംചംതീ ബാഷ്പനിചയം സ്വസ്ത്യസ്ത്വിതി ജഗാദ സാ
അമ്മ മകനെ ചേർത്ത് പിടിച്ച്, തന്റെ മടിയിൽ ഇരുത്തി, കണ്ണുനീർ ഒഴുക്കി, 'നിനക്ക് ക്ഷേമം ഉണ്ടാകട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞു.
പിതരം പ്രാഹ ഭരതം രാമോ യജ്ഞകരഃ പരഃ । പാലനീയോ ലക്ഷ്മണേന ഭവദ്ഭിശ്ച മഹാത്മഭിഃ
അവൻ അപ്പനായ ഭാരതനോടും യജ്ഞത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള രാമനോടും പറഞ്ഞു: 'ലക്ഷ്മണനും നിങ്ങൾ മഹാത്മാക്കളും അവനെ സംരക്ഷിക്കണം.'
ആജ്ഞപ്തോഽസൌ ജനന്യാ ച പിത്രാ ഹൃഷിതയാ ഗിരാ । യയൌ ശത്രുഘ്നകടകം മഹാവീരവിഭൂഷിതമ്
അമ്മയും അച്ഛനും സന്തോഷത്തോടെ കല്പിച്ചപ്പോൾ, അവൻ മഹാവീരന്മാരാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ശത്രുഘ്നന്റെ പാളയത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
രഥിഭിഃ പത്തിഭിര്വീരൈഃ സദശ്വൈഃ സാദിഭിര്വൃതഃ । യയൌ മുദാ രഘൂത്തംസ മഹായജ്ഞഹയാഗ്രണീഃ
രഥങ്ങളിലുമുള്ള വീരന്മാർ, കാൽസേന, കുതിരകളും കുതിരപ്പടയാളികളും ചുറ്റിപ്പറ്റിയപ്പോൾ, രഘുവംശത്തിന്റെ അഭിമാനമായ മഹായജ്ഞത്തിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നവൻ സന്തോഷത്തോടെ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
ഗച്ഛന്പാംചാലദേശാംശ്ച കുരൂംശ്ചൈവോത്തരാന്കുരൂന് । ദശാര്ണാഞ്ഛ്രീവിശാലാംശ്ച സര്വശോഭാസമന്വിതഃ
പാഞ്ചാല ദേശങ്ങളും, കുറുക്കളുടെ ദേശങ്ങളും, വടക്കൻ കുറുക്കളുടെ പ്രദേശങ്ങളും, ദശാർണന്മാരുടെ ദേശവും, ശ്രീവിശാലയുടെ ഭംഗിയും കടന്നുപോയപ്പോൾ, അവൻ എല്ലാ മഹത്വവും നിറഞ്ഞവനായി തുടർന്നു.
തത്ര തത്രോപശൃണ്വാനോ രഘുവീരയശോഽഖിലമ് । രാവണാസുരഘാതേന ഭക്തരക്ഷാവിധായകമ്
അവിടെയും വഴിയിലുമെങ്ങുമവൻ, രഘുവീരന്റെ മഹത്വം—രാവണാസുരനെ സംഹരിച്ചു ഭക്തരെ രക്ഷിച്ചവൻ—കേട്ടുകൊണ്ടിരുന്നു.