അന്നദാനം പയോദാനമഭയം ദാനമുത്തമമ് । രത്നദാനാനി സര്വാണി വിപ്രേഭ്യശ്ചാദിശന്മഹാന്
അന്നദാനം, പാല്ദാനം, ഭയമില്ലായ്മയുടെ ദാനം, ഉത്തമമായ ദാനങ്ങള്, എല്ലാ രത്നങ്ങളും ബ്രാഹ്മണന്മാര്ക്ക് നല്കാന് അദ്ദേഹം കല്പിച്ചു.
ദേഹി ദേഹി ധനം ദേഹി മാനേതി ബ്രൂഹി കസ്യചിത് । ദദാത്വന്നം ദദാത്വന്നം സര്വഭോഗസമന്വിതമ്
നല്കൂ, നല്കൂ, ധനം നല്കൂ, മാനവും നല്കൂ—ഇത് ഏവരോടും പറയൂ; അവന് അന്നം നല്കട്ടെ, എല്ലാ സൗഖ്യങ്ങളോടും കൂടി അന്നം നല്കട്ടെ.
ഇത്ഥം പ്രാവര്തത മഖോ രഘുനാഥസ്യ ധീമതഃ । സദക്ഷിണോ ദ്വിജവരൈഃ പൂര്ണഃ സര്വശുഭക്രിയഃ
ഇങ്ങനെ രഘുനാഥന്റെ യജ്ഞം ആരംഭിച്ചു, ഉചിതമായSouth ദക്ഷിണകളും, ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണന്മാര് നിര്വഹിച്ച എല്ലാ ശുഭകര്മ്മങ്ങളോടും കൂടി.
അഥ രാമാനുജോ ഗത്വാ മാതരം പ്രണനാമ ഹ । ആജ്ഞാപയാശ്വരക്ഷാര്ഥമേഷ ഗച്ഛാമി ശോഭനേ
അതിനുശേഷം രാമന്റെ അനിയന് അമ്മയോടു ചെന്നു നമസ്കരിച്ചു: 'സുന്ദരിയേ, നിങ്ങളുടെ കല്പന പ്രകാരം കുതിരയെ കാത്തിരിക്കാന് ഞാന് പോകുന്നു.' എന്നു പറഞ്ഞു.
ത്വത്കൃപാതോ രിപുകുലം ജിത്വാ ശോഭാസമന്വിതഃ । ആയാസ്യാമി മഹാരാജൈര്ഹയവര്യസമന്വിതഃ
നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്തോടെ ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച്, മഹത്വത്തോടെ, മഹാരാജാക്കന്മാരെയും ഉത്തമ കുതിരകളെയും കൂട്ടി ഞാന് തിരികെ വരാം.
മാതോവാച । പുത്ര ഗച്ഛ മഹാവീര ശിവാഃ പംഥാന ഏവ തേ । സര്വാന്രിപുഗണാഞ്ജിത്വാ പുനരാഗച്ഛ സന്മതേ
അമ്മ പറഞ്ഞു: 'പുത്രാ, മഹാവീരാ, നീ പോകൂ, നിന്റെ വഴികള് ശുഭമായതാണ്; എല്ലാ ശത്രുക്കളെയും ജയിച്ച് വീണ്ടും തിരികെ വരൂ, ജ്ഞാനിയേ.'
പുഷ്കലം പാലയ നിജഭ്രാതൃജം ധര്മവിത്തമമ് । മഹാബലിനമദ്യാപി ബാലകം ലീലയായുതമ്
പുഷ്കലനെ, നിന്റെ സഹോദരന്റെ മകനായ ധര്മ്മജ്ഞനെയും മഹാബലശാലിയുമായ ബാലനെ, കളിയോടു നിറഞ്ഞവനെ, നീ സംരക്ഷിക്കണം.
പുത്രാഗച്ഛസി ചേദ്യുക്തഃ പുഷ്കലേന ശുഭാന്വിതഃ । തദാ മമ പ്രമോദഃ സ്യാദന്യഥാ ശോകഭാഗഹമ്
നീ പുഷ്കലനോടൊപ്പം വിജയത്തോടെ തിരികെ വരുമെങ്കില് എനിക്ക് സന്തോഷം; അല്ലെങ്കില് ദുഃഖം മാത്രം.
ഇതി സംഭാഷ്യമാണാം സ്വാം മാതരം പ്രത്യുവാച സഃ । ത്വദീയചരണദ്വംദ്വം സ്മരന്പ്രാപ്സ്യാമി ശോഭനമ്
ഇങ്ങനെ അമ്മ സംസാരിച്ചപ്പോള് അവന് മറുപടി പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങളുടെ കാല്പാദങ്ങള് ഓര്ക്കുമ്പോള് എനിക്ക് ശുഭം ലഭിക്കും.'
പുഷ്കലം പാലയിത്വാഹം നിജാംഗമിവ ശോഭനേ । സ്വനാമസദൃശം കൃത്വാ പുനരേഷ്യാമി മോദവാന്
പുഷ്കലനെ എന്റെ സ്വന്തം അവയവം പോലെ സംരക്ഷിച്ച്, അവനെ എന്റെ പേര് പോലെ മഹത്വവാനാക്കി, സന്തോഷത്തോടെ ഞാന് വീണ്ടും വരും, സുന്ദരിയേ.
ഇത്യുക്ത്വാ പ്രയയൌ വീരോ രാമം സ മഖമംഡപേ । ആസീനം മുനിവര്യാഗ്ര്യൈര്യജ്ഞവേഷധരം വരമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, വീരന് യജ്ഞശാലയില് ഇരുന്ന രാമനോടു ചെന്നു; മഹര്ഷിമാരുടെ ഇടയില് ഇരിക്കുന്ന, യജ്ഞവസ്ത്രം ധരിച്ച ഉത്തമനോടു.
ഉവാച മതിമാന്വീരഃ സര്വശോഭാസമന്വിതഃ । രാമാജ്ഞാപയ രക്ഷാര്ഥം ഹയസ്യാനുജ്ഞയാ തവ
സകല മഹത്വത്തോടും അലങ്കരിച്ച ബുദ്ധിമാന് വീരന് പറഞ്ഞു: 'രാമാ, കുതിരയെ കാത്തിരിക്കാന് നിങ്ങളുടെ അനുമതിയോടെ കല്പന നല്കൂ.'
രഘുനാഥോഽപി തച്ഛ്രുത്വാ ഭദ്രമസ്ത്വിതി ചാബ്രവീത് । ബാലം സ്ത്രിയം പ്രമത്തം ത്വം മാ ഹന്യാഃ ശസ്ത്രവര്ജിതമ്
രഘുനാഥൻ അതു കേട്ടപ്പോൾ, "നന്മ ഉണ്ടാകട്ടെ" എന്നു പറഞ്ഞു. പിന്നെ, "നീ ഒരു കുട്ടിയെ, സ്ത്രീയെ, മദ്യപാനിയായവനെ, ആയുധമില്ലാത്തവനെ കൊല്ലരുത്" എന്നും ഉപദേശിച്ചു.
തദാ ലക്ഷ്മീനിധിര്ഭ്രാതാ ജാനക്യാ ജനകാത്മജഃ । പ്രഹസ്യ കിംചിന്നയനേ നര്തയന്രാമമബ്രവീത്
അപ്പോൾ ലക്ഷ്മീനിധി, ജനകിയുടെ മകന്റെ സഹോദരൻ, ചെറുതായി കണ്ണുകൾ ചലിപ്പിച്ച് പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് രാമനോട് പറഞ്ഞു.
ലക്ഷ്മീനിധിരുവാച। രാമചംദ്ര മഹാബാഹോ സര്വധര്മപരായണ । ശത്രുഘ്നം ശിക്ഷയ തഥാ യഥാ ലോകോത്തരോ ഭവേത്
ലക്ഷ്മീനിധി പറഞ്ഞു: "രാമചന്ദ്രാ, മഹാബലശാലിയായവനേ, സകല ധർമ്മങ്ങളിലും അർപ്പിതനായവനേ, ശത്രുഘ്നനെ അങ്ങനെ പഠിപ്പിക്കണം, അവൻ മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനാകാൻ കഴിയുന്ന വിധം."
കുലോചിതം കര്മ കുര്വന്നഗ്രജാചരിതം തഥാ । ഗച്ഛേത്സ പരമം ധാമ തേജോബലസമന്വിതമ്
തന്റെ വംശത്തിന് യോജിച്ച പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തും മൂത്ത സഹോദരന്റെ വഴി അനുസരിച്ചും പോയാൽ, അവൻ തേജസ്സും ശക്തിയും ഉള്ള പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കും.
ത്വയാ പ്രോക്തം മഹാരാജ ബ്രാഹ്മണം നാവമാനയേത് । പിത്രാ തവ ഹതോ വിപ്രഃ പിതൃഭക്തിപരായണഃ
മഹാരാജാവേ, നീ പറഞ്ഞതുപോലെ, ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ അവമാനിക്കരുത്; നിന്റെ അച്ഛൻ, പിതൃഭക്തിയോടെ, ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ കൊല്ലുകയായിരുന്നു.
ത്വയാപി സുമഹത്കര്മ കൃതം ലോകവിഗര്ഹിതമ് । അവധ്യാം മഹിലാം യസ്ത്വം ഹതവാന്നിയതം തതഃ
നീയും ലോകം കുറ്റം ചൊല്ലുന്ന വലിയൊരു പ്രവൃത്തി ചെയ്തിട്ടുണ്ട്; കൊല്ലരുതായിരുന്ന ഒരു സ്ത്രീയെ നീ തീർച്ചയായും കൊല്ലുകയായിരുന്നു.
അഗ്രജോഽസ്യ മഹാരാജ കൃതവാന്യം പരാക്രമമ് । സനകേന കൃതഃ പൂര്വം രാക്ഷസ്യാഃ കര്ണകര്തനമ്
മഹാരാജാവേ, നിന്റെ മൂത്ത സഹോദരനും മറ്റൊരു വീരപ്രവൃത്തി ചെയ്തിട്ടുണ്ട്; സനകന്റെ കല്പനപ്രകാരം, ഒരു രാക്ഷസിയുടെ ചെവി അകറ്റിയിരുന്നു.
ഏവം കരിഷ്യതി നൃപഃ ശത്രുഘ്നഃ ശിക്ഷയാ തവ । യദി നായം തഥാ കുര്യാത്കുലസ്യാസദൃശം ഭവേത്
ഇങ്ങനെ, നിന്റെ ഉപദേശത്താൽ രാജാവായ ശത്രുഘ്നൻ പ്രവർത്തിക്കും; അങ്ങനെ ചെയ്യാതിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ വംശത്തിന് യോജ്യമല്ലാതാവും.
ഇത്യുക്തവംതം തം രാമഃ പ്രത്യുവാച ഹസന്നിവ । മേഘഗംഭീരയാ വാചാ സര്വവാക്യവിശാരദഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, എല്ലാ വാക്കുകളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള രാമൻ, മേഘംപോലുള്ള ഗംഭീരമായ ശബ്ദത്തിൽ, പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
ശൃണ്വംതു യോഗിനഃ ശാംതാഃ സമദുഃഖസുഖാഃ പുനഃ । ജാനംത്യപാരസംസാരനിസ്താരതരണാദികമ്
ശാന്തരായ യോഗികൾ, സുഖദുഃഖങ്ങളിൽ സമത്വം പുലർത്തുന്നവർ, വീണ്ടും കേൾക്കട്ടെ; അവർ അപ്പാരമായ സംസാരസമുദ്രം കടക്കാനുള്ള മാർഗങ്ങൾ അറിയുന്നവരാണ്.
യേ ശൂരാഃ സമഹേഷ്വാസാഃ സര്വശസ്ത്രാസ്ത്രകോവിദാഃ । തേ ച ജാനംതി യുദ്ധസ്യ വാര്ത്താം ന തു ഭവാദൃശാഃ
ശൂരന്മാർ, വലിയ വില്ലാളികൾ, എല്ലാ ആയുധങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ—അവരേ യുദ്ധത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യം അറിയുന്നത്; നിങ്ങളെപ്പോലുള്ളവർക്ക് അതറിയില്ല.
പരോപതാപിനോ യേ വൈ യേ ചോത്പഥവിസാരിണഃ । തേ ഹംതവ്യാ നൃപൈഃ സര്വൈഃ സര്വലോകഹിതൈഷിഭിഃ
മറ്റുള്ളവരെ പീഡിപ്പിക്കുന്നവരും, തെറ്റായ വഴിയിൽ പോകുന്നവരും—അവരെ എല്ലാ രാജാക്കളും ലോകക്ഷേമം ആഗ്രഹിക്കുന്നവരും കൊല്ലണം.
ഇത്യുക്തമാകര്ണ്യ സഭാസദസ്തേ സര്വേ സ്മിതം ചക്രുരരിംദമസ്യ । കുംഭോദ്ഭവഃ പൂജിതമേനമശ്വം വിമോചയാമാസ സുശോഭിതം ഹി
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞത് കേട്ടപ്പോൾ, സഭയിലെ എല്ലാവരും ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവനോടു പുഞ്ചിരിച്ചു. സമുദ്രത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചവൻ, ആ കുതിരയെ ആദരപൂർവ്വം പൂജിച്ച്, അതിനെ മോചിപ്പിച്ചു; അതു വളരെ മനോഹരമായിരുന്നു.
ഇമം മംത്രം സമുച്ചാര്യ വസിഷ്ഠഃ കലശോദ്ഭവഃ । കരാഗ്രേണ സ്പൃശന്നശ്വം മുമോച ജയകാംക്ഷയാ
ഈ മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച്, കലശത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച വസിഷ്ഠൻ, കൈകൊണ്ട് കുതിരയെ തൊട്ടി, വിജയാശയത്തോടെ അതിനെ വിടുതൽ നൽകി.
വാജിന്ഗച്ഛ യഥാലീലം സര്വത്ര ധരണീതലേ । യാഗാര്ഥേ മോചിതോ യേന പുനരാഗച്ഛ സത്വരഃ
"കുതിരേ, നീ ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ ഭൂമിയിൽ എല്ലായിടത്തും പോകുക; യാഗത്തിനായി നിന്നെ മോചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു—നിന്നെ വിട്ടയച്ചവനോടു വേഗത്തിൽ തിരിച്ചു വരിക."
അശ്വസ്തു മോചിതഃ സര്വൈര്ഭടൈഃ ശസ്ത്രാസ്ത്രകോവിദൈഃ । പരീതഃ പ്രയയൌ പ്രാചീം ദിശം വായുജവാന്വിതഃ
ആയുധങ്ങളിലുമുള്ള യോദ്ധാക്കളൊക്കെ കുതിരയെ മോചിപ്പിച്ചു; അവരെ ചുറ്റിപ്പറ്റി കുതിര, കാറ്റുപോലുള്ള വേഗത്തിൽ കിഴക്കേ ദിക്കിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
പ്രചചാര ബലം സര്വം കംപയദ്ധരണീതലമ് । ശേഷോഽപി കിംചിന്ന തയാ ഫണയാ ധൃതവാന്ഭുവമ്
സൈന്യം മുഴുവൻ മുന്നേറുമ്പോൾ ഭൂമി നടുങ്ങി; അപ്പോൾ ശേഷനും തന്റെ ഫണയാൽ ഭൂമിയെ പിടിച്ചിരുന്നില്ല.
ദിശഃ പ്രസേദുഃ പരിതഃ ക്ഷ്മാതലം ശോഭയാന്വിതമ് । വായവസ്തം തു ശത്രുഘ്നം പൃഷ്ഠതോ മംദഗാമിനഃ
ചുറ്റും ദിക്കുകൾ തെളിഞ്ഞു, ഭൂമിയുടെ മേൽഭാഗം അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടു; ശത്രുഘ്നൻ മന്ദഗതിയിൽ മുന്നോട്ട് പോകുമ്പോൾ, കാറ്റുകൾ അവന്റെ പിന്നാലെ നീങ്ങി.