തേഽനുജ്ഞാം രഘുനാഥസ്യ പ്രാപ്യ മോദം പ്രപേദിരേ । ചിരകാലം സാംപരായം വാംച്ഛംതോ യുദ്ധദുര്മദാഃ
രഘുനാഥന്റെ അനുമതി ലഭിച്ച അവർ, യുദ്ധത്തിനായി ദീർഘകാലം ആഗ്രഹിച്ചവരും, അത്യന്തം ആവേശത്തോടെ സന്തോഷിച്ചു.
സന്നദ്ധാഃ കവചാദ്യൈശ്ച തഥാ ശസ്ത്രാസ്ത്രവര്തനൈഃ । യയുഃ ശത്രുഘ്നസംവാസം സീതാപതി പ്രണോദിതാഃ
കവചം മുതലായവയും ആയുധങ്ങളും അണിഞ്ഞ്, സീതാപതിയുടെ പ്രേരണയോടെ അവർ ശത്രുഘ്നന്റെ സാന്നിധ്യത്തിലേക്ക് പോയി.
ശേഷ ഉവാച। അഥോക്ത ഋഷിണാ രാമോ വിധിനാ പൂജയത്ക്രമാത് । ആചാര്യാദീനൃഷീന്സര്വാന്യഥോക്തവരദക്ഷിണൈഃ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: അതിനുശേഷം, ഋഷി നിർദ്ദേശിച്ച പ്രകാരം, രാമൻ ആചാര്യന്മാരെയും എല്ലാ ഋഷിമാരെയും നിർദ്ദേശിച്ച ദാനങ്ങളോടും ബഹുമാനങ്ങളോടും കൂടി ആദരിച്ചു.
ആചാര്യായ ദദൌ രാമോ ഹസ്തിനം ഷഷ്ടിഹായനമ് । ഹയമേകം മനോവേഗം രത്നമാലാവിഭൂഷിതമ്
രാമൻ തന്റെ ഗുരുവിന് അറുപത് വയസ്സുള്ള ഒരു ആനയും, മനസ്സിന്റെ വേഗത്തിൽ ഓടുന്ന ഒരു കുതിരയും, രത്നമാലകൾ അണിയിച്ചും സമ്മാനിച്ചു.
പൌരടം രഥമേകം ച മണിരത്നവിഭൂഷിതമ് । ചതുര്ഭിര്വാജിഭിര്യുക്തം സര്വോപസ്കരസംയുതമ്
നഗരത്തിലെ രഥം, രത്നങ്ങളും മുത്തുകളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു. നാലു കുതിരകള് ചേര്ത്തിരിക്കുന്നു, എല്ലാ ഉപകരണങ്ങളും അതില് ഉണ്ട്.
മണിലക്ഷം തു പ്രത്യക്ഷം മുക്താഫലതുലാശതമ് । വിദ്രുമസ്യ തുലാനാം തു സഹസ്രം സ്ഫുടതേജസാമ്
ഒരു ലക്ഷം രത്നങ്ങള്, നൂറ് തൂക്കുമുറികള് മുത്ത് ഫലങ്ങള്, ആയിരം തൂക്കുമുറികള് പ്രകാശമുള്ള പവഴുകള്.
ഗ്രാമമേകം സുസംപന്നം നാനാജനസമാകുലമ് । വിചിത്രസസ്യനിഷ്പന്നം വിവിധൈര്മംദിരൈര്വൃതമ്
ഒരു സമൃദ്ധമായ ഗ്രാമം, പലവിധ ജനങ്ങള് നിറഞ്ഞത്, വിവിധ വിളകള് വിളഞ്ഞത്, പലതരം ഭവനങ്ങള് ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മണേഽപി തഥൈവാദാദ്ധോത്രേഽപ്യധ്വര്യവേ ദദൌ । ഋത്വിഗ്ഭ്യോ ഭൂരിശോ ദത്ത്വാ പ്രണനാമ രഘൂത്തമഃ
അവന് ബ്രാഹ്മണനും ഹോത്രുവിനും അഥ്വര്യുവിനും അങ്ങനെ തന്നു; യജ്ഞത്തില് പങ്കെടുത്ത ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ധാരാളം സമ്മാനങ്ങള് നല്കി, രഘുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠന് നമസ്കരിച്ചു.
സര്വേ തേ വിവിധാ വാഗ്ഭിരാശീര്ഭിരഭിപൂജിതാഃ । ചിരംജീവ മഹാരാജ രാമചന്ദ്ര രഘൂദ്വഹ
അവരെല്ലാവരും വിവിധ വാക്കുകളും അനുഗ്രഹങ്ങളും നല്കി ആദരിച്ചു: 'ദീര്ഘായുസ് നല്കട്ടെ മഹാരാജാ രാമചന്ദ്രാ, രഘുവംശത്തിന്റെ മഹത്വം.' എന്നു പറഞ്ഞു.
കന്യാദാനം ഭൂമിദാനം ഗജദാനം തഥൈവ ച । അശ്വദാനം സ്വര്ണദാനം തിലദാനം സമൌക്തികമ്
മകളുടെ വിവാഹം, ഭൂമിയുടെ ദാനം, ആനയുടെ ദാനം, അങ്ങനെ കുതിരയുടെ ദാനം, പൊന്നിന്റെ ദാനം, എള്ളിന്റെ ദാനം, മുത്തിന്റെ ദാനം.
അന്നദാനം പയോദാനമഭയം ദാനമുത്തമമ് । രത്നദാനാനി സര്വാണി വിപ്രേഭ്യശ്ചാദിശന്മഹാന്
അന്നദാനം, പാല്ദാനം, ഭയമില്ലായ്മയുടെ ദാനം, ഉത്തമമായ ദാനങ്ങള്, എല്ലാ രത്നങ്ങളും ബ്രാഹ്മണന്മാര്ക്ക് നല്കാന് അദ്ദേഹം കല്പിച്ചു.
ദേഹി ദേഹി ധനം ദേഹി മാനേതി ബ്രൂഹി കസ്യചിത് । ദദാത്വന്നം ദദാത്വന്നം സര്വഭോഗസമന്വിതമ്
നല്കൂ, നല്കൂ, ധനം നല്കൂ, മാനവും നല്കൂ—ഇത് ഏവരോടും പറയൂ; അവന് അന്നം നല്കട്ടെ, എല്ലാ സൗഖ്യങ്ങളോടും കൂടി അന്നം നല്കട്ടെ.
ഇത്ഥം പ്രാവര്തത മഖോ രഘുനാഥസ്യ ധീമതഃ । സദക്ഷിണോ ദ്വിജവരൈഃ പൂര്ണഃ സര്വശുഭക്രിയഃ
ഇങ്ങനെ രഘുനാഥന്റെ യജ്ഞം ആരംഭിച്ചു, ഉചിതമായSouth ദക്ഷിണകളും, ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണന്മാര് നിര്വഹിച്ച എല്ലാ ശുഭകര്മ്മങ്ങളോടും കൂടി.
അഥ രാമാനുജോ ഗത്വാ മാതരം പ്രണനാമ ഹ । ആജ്ഞാപയാശ്വരക്ഷാര്ഥമേഷ ഗച്ഛാമി ശോഭനേ
അതിനുശേഷം രാമന്റെ അനിയന് അമ്മയോടു ചെന്നു നമസ്കരിച്ചു: 'സുന്ദരിയേ, നിങ്ങളുടെ കല്പന പ്രകാരം കുതിരയെ കാത്തിരിക്കാന് ഞാന് പോകുന്നു.' എന്നു പറഞ്ഞു.
ത്വത്കൃപാതോ രിപുകുലം ജിത്വാ ശോഭാസമന്വിതഃ । ആയാസ്യാമി മഹാരാജൈര്ഹയവര്യസമന്വിതഃ
നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്തോടെ ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച്, മഹത്വത്തോടെ, മഹാരാജാക്കന്മാരെയും ഉത്തമ കുതിരകളെയും കൂട്ടി ഞാന് തിരികെ വരാം.
മാതോവാച । പുത്ര ഗച്ഛ മഹാവീര ശിവാഃ പംഥാന ഏവ തേ । സര്വാന്രിപുഗണാഞ്ജിത്വാ പുനരാഗച്ഛ സന്മതേ
അമ്മ പറഞ്ഞു: 'പുത്രാ, മഹാവീരാ, നീ പോകൂ, നിന്റെ വഴികള് ശുഭമായതാണ്; എല്ലാ ശത്രുക്കളെയും ജയിച്ച് വീണ്ടും തിരികെ വരൂ, ജ്ഞാനിയേ.'
പുഷ്കലം പാലയ നിജഭ്രാതൃജം ധര്മവിത്തമമ് । മഹാബലിനമദ്യാപി ബാലകം ലീലയായുതമ്
പുഷ്കലനെ, നിന്റെ സഹോദരന്റെ മകനായ ധര്മ്മജ്ഞനെയും മഹാബലശാലിയുമായ ബാലനെ, കളിയോടു നിറഞ്ഞവനെ, നീ സംരക്ഷിക്കണം.
പുത്രാഗച്ഛസി ചേദ്യുക്തഃ പുഷ്കലേന ശുഭാന്വിതഃ । തദാ മമ പ്രമോദഃ സ്യാദന്യഥാ ശോകഭാഗഹമ്
നീ പുഷ്കലനോടൊപ്പം വിജയത്തോടെ തിരികെ വരുമെങ്കില് എനിക്ക് സന്തോഷം; അല്ലെങ്കില് ദുഃഖം മാത്രം.
ഇതി സംഭാഷ്യമാണാം സ്വാം മാതരം പ്രത്യുവാച സഃ । ത്വദീയചരണദ്വംദ്വം സ്മരന്പ്രാപ്സ്യാമി ശോഭനമ്
ഇങ്ങനെ അമ്മ സംസാരിച്ചപ്പോള് അവന് മറുപടി പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങളുടെ കാല്പാദങ്ങള് ഓര്ക്കുമ്പോള് എനിക്ക് ശുഭം ലഭിക്കും.'
പുഷ്കലം പാലയിത്വാഹം നിജാംഗമിവ ശോഭനേ । സ്വനാമസദൃശം കൃത്വാ പുനരേഷ്യാമി മോദവാന്
പുഷ്കലനെ എന്റെ സ്വന്തം അവയവം പോലെ സംരക്ഷിച്ച്, അവനെ എന്റെ പേര് പോലെ മഹത്വവാനാക്കി, സന്തോഷത്തോടെ ഞാന് വീണ്ടും വരും, സുന്ദരിയേ.
ഇത്യുക്ത്വാ പ്രയയൌ വീരോ രാമം സ മഖമംഡപേ । ആസീനം മുനിവര്യാഗ്ര്യൈര്യജ്ഞവേഷധരം വരമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, വീരന് യജ്ഞശാലയില് ഇരുന്ന രാമനോടു ചെന്നു; മഹര്ഷിമാരുടെ ഇടയില് ഇരിക്കുന്ന, യജ്ഞവസ്ത്രം ധരിച്ച ഉത്തമനോടു.
ഉവാച മതിമാന്വീരഃ സര്വശോഭാസമന്വിതഃ । രാമാജ്ഞാപയ രക്ഷാര്ഥം ഹയസ്യാനുജ്ഞയാ തവ
സകല മഹത്വത്തോടും അലങ്കരിച്ച ബുദ്ധിമാന് വീരന് പറഞ്ഞു: 'രാമാ, കുതിരയെ കാത്തിരിക്കാന് നിങ്ങളുടെ അനുമതിയോടെ കല്പന നല്കൂ.'
രഘുനാഥോഽപി തച്ഛ്രുത്വാ ഭദ്രമസ്ത്വിതി ചാബ്രവീത് । ബാലം സ്ത്രിയം പ്രമത്തം ത്വം മാ ഹന്യാഃ ശസ്ത്രവര്ജിതമ്
രഘുനാഥൻ അതു കേട്ടപ്പോൾ, "നന്മ ഉണ്ടാകട്ടെ" എന്നു പറഞ്ഞു. പിന്നെ, "നീ ഒരു കുട്ടിയെ, സ്ത്രീയെ, മദ്യപാനിയായവനെ, ആയുധമില്ലാത്തവനെ കൊല്ലരുത്" എന്നും ഉപദേശിച്ചു.
തദാ ലക്ഷ്മീനിധിര്ഭ്രാതാ ജാനക്യാ ജനകാത്മജഃ । പ്രഹസ്യ കിംചിന്നയനേ നര്തയന്രാമമബ്രവീത്
അപ്പോൾ ലക്ഷ്മീനിധി, ജനകിയുടെ മകന്റെ സഹോദരൻ, ചെറുതായി കണ്ണുകൾ ചലിപ്പിച്ച് പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് രാമനോട് പറഞ്ഞു.
ലക്ഷ്മീനിധിരുവാച। രാമചംദ്ര മഹാബാഹോ സര്വധര്മപരായണ । ശത്രുഘ്നം ശിക്ഷയ തഥാ യഥാ ലോകോത്തരോ ഭവേത്
ലക്ഷ്മീനിധി പറഞ്ഞു: "രാമചന്ദ്രാ, മഹാബലശാലിയായവനേ, സകല ധർമ്മങ്ങളിലും അർപ്പിതനായവനേ, ശത്രുഘ്നനെ അങ്ങനെ പഠിപ്പിക്കണം, അവൻ മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനാകാൻ കഴിയുന്ന വിധം."
കുലോചിതം കര്മ കുര്വന്നഗ്രജാചരിതം തഥാ । ഗച്ഛേത്സ പരമം ധാമ തേജോബലസമന്വിതമ്
തന്റെ വംശത്തിന് യോജിച്ച പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തും മൂത്ത സഹോദരന്റെ വഴി അനുസരിച്ചും പോയാൽ, അവൻ തേജസ്സും ശക്തിയും ഉള്ള പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കും.
ത്വയാ പ്രോക്തം മഹാരാജ ബ്രാഹ്മണം നാവമാനയേത് । പിത്രാ തവ ഹതോ വിപ്രഃ പിതൃഭക്തിപരായണഃ
മഹാരാജാവേ, നീ പറഞ്ഞതുപോലെ, ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ അവമാനിക്കരുത്; നിന്റെ അച്ഛൻ, പിതൃഭക്തിയോടെ, ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ കൊല്ലുകയായിരുന്നു.
ത്വയാപി സുമഹത്കര്മ കൃതം ലോകവിഗര്ഹിതമ് । അവധ്യാം മഹിലാം യസ്ത്വം ഹതവാന്നിയതം തതഃ
നീയും ലോകം കുറ്റം ചൊല്ലുന്ന വലിയൊരു പ്രവൃത്തി ചെയ്തിട്ടുണ്ട്; കൊല്ലരുതായിരുന്ന ഒരു സ്ത്രീയെ നീ തീർച്ചയായും കൊല്ലുകയായിരുന്നു.
അഗ്രജോഽസ്യ മഹാരാജ കൃതവാന്യം പരാക്രമമ് । സനകേന കൃതഃ പൂര്വം രാക്ഷസ്യാഃ കര്ണകര്തനമ്
മഹാരാജാവേ, നിന്റെ മൂത്ത സഹോദരനും മറ്റൊരു വീരപ്രവൃത്തി ചെയ്തിട്ടുണ്ട്; സനകന്റെ കല്പനപ്രകാരം, ഒരു രാക്ഷസിയുടെ ചെവി അകറ്റിയിരുന്നു.
ഏവം കരിഷ്യതി നൃപഃ ശത്രുഘ്നഃ ശിക്ഷയാ തവ । യദി നായം തഥാ കുര്യാത്കുലസ്യാസദൃശം ഭവേത്
ഇങ്ങനെ, നിന്റെ ഉപദേശത്താൽ രാജാവായ ശത്രുഘ്നൻ പ്രവർത്തിക്കും; അങ്ങനെ ചെയ്യാതിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ വംശത്തിന് യോജ്യമല്ലാതാവും.