പ്രതാപാഗ്ര്യോ യോ ഹ്യയം ച രിപുഗര്വമശാതയത് । സവ്യാപസവ്യബാണാനാം മോക്താ സര്വാസ്ത്രവിത്തമഃ
ഇവൻ, വീര്യത്തിൽ ഏറ്റവും മുന്നിലുള്ളവനും, ശത്രുക്കളുടെ അഹങ്കാരം തകർത്തവനും, എല്ലാ അസ്ത്രവിദ്യകളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും, ഇടതും വലതും കൈകൊണ്ട് അമ്പുകൾ പ്രയോഗിക്കുന്നവനുമാണ്.
ഏഷോഽക്ഷൌഹിണിവിംശത്യാ യാതു യജ്ഞഹയാവനേ । സന്നദ്ധോ രിപുനാശായ യുവാകോ ദംഡദംഡഭൃത്
ഈ യുവാവും ശക്തനായ ദണ്ഡധാരിയും, ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കാൻ കാവചം ധരിച്ചവനും, ഇരുപത് അക്ഷൗഹിണി സൈന്യവുമായി യജ്ഞകുതിരയോടൊപ്പം പോവട്ടെ.
തഥാ ലക്ഷ്മീനിധിസ്ത്വേഷ യാതു രാജന്യസത്തമഃ । യസ്തപോഭിഃ ശതധൃതിം പ്രസാദ്യാസ്ത്രാണി ചാഭ്യസത്
ഇങ്ങനെ, ഐശ്വര്യത്തിന്റെ നിധിയായ ഈ ഉത്തമരാജാവും, തപസ്സിലൂടെ ധൈര്യശാലിയെ പ്രസാദിപ്പിച്ചവനും, ആയുധവിദ്യയിൽ പരിശീലനം നേടിയവനും, പുറപ്പെടട്ടെ.
ബ്രഹ്മാസ്ത്രം പാശുപത്യാസ്ത്രം ഗാരുഡം നാഗസംജ്ഞിതമ് । മായൂരം നാകുലം രൌദ്രം വൈഷ്ണവം മേഘസംജ്ഞിതമ്
അവൻ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം, പാശുപതാസ്ത്രം, ഗാരുഡാസ്ത്രം, നാഗാസ്ത്രം, മയൂരാസ്ത്രം, നക്കുലാസ്ത്രം, രൗദ്രാസ്ത്രം, വൈഷ്ണവാസ്ത്രം, മേഘാസ്ത്രം എന്നിവയും കൈവശം വെച്ചിരിക്കുന്നു.
വജ്രം പാര്വതസംജ്ഞം ച തഥാ വായവ്യസംജ്ഞിതമ് । ഇത്യാദികാനാമസ്ത്രാണാം സംപ്രയോഗവിസര്ഗവിത്
വജ്രാസ്ത്രം, പർവതാസ്ത്രം, വായവ്യാസ്ത്രം എന്നിവയും തുടങ്ങി, ഇത്തരത്തിലുള്ള എല്ലാ അസ്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുകയും പ്രയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിൽ അവൻ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനാണ്.
സ ഏഷ നിജസൈന്യാനാമക്ഷൌഹിണ്യൈകയാ യുതഃ । പ്രയാതു ശൂരമുകുടഃ സര്വവൈരിപ്രഭംജനഃ
അവൻ, വീരന്മാരിൽ മുടിയണിഞ്ഞവനും എല്ലാ ശത്രുക്കളെയും തകർക്കുന്നവനും, തന്റെ സ്വന്തം സൈന്യത്തിലെ ഒരു അക്ഷൗഹിണിയുമായി പുറപ്പെടട്ടെ.
രിപുതാപോഽയമേവാദ്യ ഗച്ഛത്വഗ്ര്യോ ധനുര്ഭൃതാമ് । സര്വശസ്ത്രാസ്ത്രകുശലോ രിപുവംശദവാനലഃ
ഇവൻ, ശത്രുക്കളെ പീഡിപ്പിക്കുന്നവനും ഇന്ന് വില്ലാളികളിൽ ഏറ്റവും മുന്നിലുള്ളവനും, എല്ലാ ആയുധങ്ങളിലും അസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും, ശത്രുവംശത്തെ ദഹിപ്പിക്കുന്ന അഗ്നിയുമാണ്; അവൻ പുറപ്പെടട്ടെ.
ഗച്ഛതാത്സേനയാ ബഹ്വ്യാ ചതുരംഗസമേതയാ । ശത്രുഘ്നാജ്ഞാം ശിരസ്യേതേ ദധത്വദ്യ ബലോത്കടാഃ
വലിയ സേനയും നാലു വിഭാഗങ്ങളോടെ today ശക്തന്മാർ ശത്രുഘ്നന്റെ ആജ്ഞ തലയിൽ വച്ച് പുറപ്പെടട്ടെ.
ഉഗ്രാശ്വോഽപി മഹാരാജാ തഥാ ശസ്ത്രവിദേഷ ച । സര്വേ യാംതു സുസംനദ്ധാസ്തവ വാഹസ്യ പാലകാഃ
ഉഗ്രാശ്വൻ എന്ന മഹാരാജാവും ആയുധവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും, നിന്റെ കുതിരയെ കാത്ത് കാവൽ നിൽക്കുന്ന എല്ലാ യോദ്ധാക്കളും പൂർണ്ണായുധധാരികളായി അങ്ങനെ പുറപ്പെടട്ടെ.
ഇതി ഭാഷിതമാകര്ണ്യ മംത്രിണഃ പ്രജഹര്ഷ ച । ആജ്ഞാപയാമാസ ച താന്സുമംത്രകഥിതാന്ഭടാന്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞത് കേട്ടു മന്ത്രിമാർ സന്തോഷിച്ചു; സുമന്ത്രൻ പറഞ്ഞതുപോലെ യോദ്ധാക്കളെ അവർ ആജ്ഞാപിച്ചു.
തേഽനുജ്ഞാം രഘുനാഥസ്യ പ്രാപ്യ മോദം പ്രപേദിരേ । ചിരകാലം സാംപരായം വാംച്ഛംതോ യുദ്ധദുര്മദാഃ
രഘുനാഥന്റെ അനുമതി ലഭിച്ച അവർ, യുദ്ധത്തിനായി ദീർഘകാലം ആഗ്രഹിച്ചവരും, അത്യന്തം ആവേശത്തോടെ സന്തോഷിച്ചു.
സന്നദ്ധാഃ കവചാദ്യൈശ്ച തഥാ ശസ്ത്രാസ്ത്രവര്തനൈഃ । യയുഃ ശത്രുഘ്നസംവാസം സീതാപതി പ്രണോദിതാഃ
കവചം മുതലായവയും ആയുധങ്ങളും അണിഞ്ഞ്, സീതാപതിയുടെ പ്രേരണയോടെ അവർ ശത്രുഘ്നന്റെ സാന്നിധ്യത്തിലേക്ക് പോയി.
ശേഷ ഉവാച। അഥോക്ത ഋഷിണാ രാമോ വിധിനാ പൂജയത്ക്രമാത് । ആചാര്യാദീനൃഷീന്സര്വാന്യഥോക്തവരദക്ഷിണൈഃ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: അതിനുശേഷം, ഋഷി നിർദ്ദേശിച്ച പ്രകാരം, രാമൻ ആചാര്യന്മാരെയും എല്ലാ ഋഷിമാരെയും നിർദ്ദേശിച്ച ദാനങ്ങളോടും ബഹുമാനങ്ങളോടും കൂടി ആദരിച്ചു.
ആചാര്യായ ദദൌ രാമോ ഹസ്തിനം ഷഷ്ടിഹായനമ് । ഹയമേകം മനോവേഗം രത്നമാലാവിഭൂഷിതമ്
രാമൻ തന്റെ ഗുരുവിന് അറുപത് വയസ്സുള്ള ഒരു ആനയും, മനസ്സിന്റെ വേഗത്തിൽ ഓടുന്ന ഒരു കുതിരയും, രത്നമാലകൾ അണിയിച്ചും സമ്മാനിച്ചു.
പൌരടം രഥമേകം ച മണിരത്നവിഭൂഷിതമ് । ചതുര്ഭിര്വാജിഭിര്യുക്തം സര്വോപസ്കരസംയുതമ്
നഗരത്തിലെ രഥം, രത്നങ്ങളും മുത്തുകളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു. നാലു കുതിരകള് ചേര്ത്തിരിക്കുന്നു, എല്ലാ ഉപകരണങ്ങളും അതില് ഉണ്ട്.
മണിലക്ഷം തു പ്രത്യക്ഷം മുക്താഫലതുലാശതമ് । വിദ്രുമസ്യ തുലാനാം തു സഹസ്രം സ്ഫുടതേജസാമ്
ഒരു ലക്ഷം രത്നങ്ങള്, നൂറ് തൂക്കുമുറികള് മുത്ത് ഫലങ്ങള്, ആയിരം തൂക്കുമുറികള് പ്രകാശമുള്ള പവഴുകള്.
ഗ്രാമമേകം സുസംപന്നം നാനാജനസമാകുലമ് । വിചിത്രസസ്യനിഷ്പന്നം വിവിധൈര്മംദിരൈര്വൃതമ്
ഒരു സമൃദ്ധമായ ഗ്രാമം, പലവിധ ജനങ്ങള് നിറഞ്ഞത്, വിവിധ വിളകള് വിളഞ്ഞത്, പലതരം ഭവനങ്ങള് ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മണേഽപി തഥൈവാദാദ്ധോത്രേഽപ്യധ്വര്യവേ ദദൌ । ഋത്വിഗ്ഭ്യോ ഭൂരിശോ ദത്ത്വാ പ്രണനാമ രഘൂത്തമഃ
അവന് ബ്രാഹ്മണനും ഹോത്രുവിനും അഥ്വര്യുവിനും അങ്ങനെ തന്നു; യജ്ഞത്തില് പങ്കെടുത്ത ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ധാരാളം സമ്മാനങ്ങള് നല്കി, രഘുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠന് നമസ്കരിച്ചു.
സര്വേ തേ വിവിധാ വാഗ്ഭിരാശീര്ഭിരഭിപൂജിതാഃ । ചിരംജീവ മഹാരാജ രാമചന്ദ്ര രഘൂദ്വഹ
അവരെല്ലാവരും വിവിധ വാക്കുകളും അനുഗ്രഹങ്ങളും നല്കി ആദരിച്ചു: 'ദീര്ഘായുസ് നല്കട്ടെ മഹാരാജാ രാമചന്ദ്രാ, രഘുവംശത്തിന്റെ മഹത്വം.' എന്നു പറഞ്ഞു.
കന്യാദാനം ഭൂമിദാനം ഗജദാനം തഥൈവ ച । അശ്വദാനം സ്വര്ണദാനം തിലദാനം സമൌക്തികമ്
മകളുടെ വിവാഹം, ഭൂമിയുടെ ദാനം, ആനയുടെ ദാനം, അങ്ങനെ കുതിരയുടെ ദാനം, പൊന്നിന്റെ ദാനം, എള്ളിന്റെ ദാനം, മുത്തിന്റെ ദാനം.
അന്നദാനം പയോദാനമഭയം ദാനമുത്തമമ് । രത്നദാനാനി സര്വാണി വിപ്രേഭ്യശ്ചാദിശന്മഹാന്
അന്നദാനം, പാല്ദാനം, ഭയമില്ലായ്മയുടെ ദാനം, ഉത്തമമായ ദാനങ്ങള്, എല്ലാ രത്നങ്ങളും ബ്രാഹ്മണന്മാര്ക്ക് നല്കാന് അദ്ദേഹം കല്പിച്ചു.
ദേഹി ദേഹി ധനം ദേഹി മാനേതി ബ്രൂഹി കസ്യചിത് । ദദാത്വന്നം ദദാത്വന്നം സര്വഭോഗസമന്വിതമ്
നല്കൂ, നല്കൂ, ധനം നല്കൂ, മാനവും നല്കൂ—ഇത് ഏവരോടും പറയൂ; അവന് അന്നം നല്കട്ടെ, എല്ലാ സൗഖ്യങ്ങളോടും കൂടി അന്നം നല്കട്ടെ.
ഇത്ഥം പ്രാവര്തത മഖോ രഘുനാഥസ്യ ധീമതഃ । സദക്ഷിണോ ദ്വിജവരൈഃ പൂര്ണഃ സര്വശുഭക്രിയഃ
ഇങ്ങനെ രഘുനാഥന്റെ യജ്ഞം ആരംഭിച്ചു, ഉചിതമായSouth ദക്ഷിണകളും, ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണന്മാര് നിര്വഹിച്ച എല്ലാ ശുഭകര്മ്മങ്ങളോടും കൂടി.
അഥ രാമാനുജോ ഗത്വാ മാതരം പ്രണനാമ ഹ । ആജ്ഞാപയാശ്വരക്ഷാര്ഥമേഷ ഗച്ഛാമി ശോഭനേ
അതിനുശേഷം രാമന്റെ അനിയന് അമ്മയോടു ചെന്നു നമസ്കരിച്ചു: 'സുന്ദരിയേ, നിങ്ങളുടെ കല്പന പ്രകാരം കുതിരയെ കാത്തിരിക്കാന് ഞാന് പോകുന്നു.' എന്നു പറഞ്ഞു.
ത്വത്കൃപാതോ രിപുകുലം ജിത്വാ ശോഭാസമന്വിതഃ । ആയാസ്യാമി മഹാരാജൈര്ഹയവര്യസമന്വിതഃ
നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്തോടെ ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച്, മഹത്വത്തോടെ, മഹാരാജാക്കന്മാരെയും ഉത്തമ കുതിരകളെയും കൂട്ടി ഞാന് തിരികെ വരാം.
മാതോവാച । പുത്ര ഗച്ഛ മഹാവീര ശിവാഃ പംഥാന ഏവ തേ । സര്വാന്രിപുഗണാഞ്ജിത്വാ പുനരാഗച്ഛ സന്മതേ
അമ്മ പറഞ്ഞു: 'പുത്രാ, മഹാവീരാ, നീ പോകൂ, നിന്റെ വഴികള് ശുഭമായതാണ്; എല്ലാ ശത്രുക്കളെയും ജയിച്ച് വീണ്ടും തിരികെ വരൂ, ജ്ഞാനിയേ.'
പുഷ്കലം പാലയ നിജഭ്രാതൃജം ധര്മവിത്തമമ് । മഹാബലിനമദ്യാപി ബാലകം ലീലയായുതമ്
പുഷ്കലനെ, നിന്റെ സഹോദരന്റെ മകനായ ധര്മ്മജ്ഞനെയും മഹാബലശാലിയുമായ ബാലനെ, കളിയോടു നിറഞ്ഞവനെ, നീ സംരക്ഷിക്കണം.
പുത്രാഗച്ഛസി ചേദ്യുക്തഃ പുഷ്കലേന ശുഭാന്വിതഃ । തദാ മമ പ്രമോദഃ സ്യാദന്യഥാ ശോകഭാഗഹമ്
നീ പുഷ്കലനോടൊപ്പം വിജയത്തോടെ തിരികെ വരുമെങ്കില് എനിക്ക് സന്തോഷം; അല്ലെങ്കില് ദുഃഖം മാത്രം.
ഇതി സംഭാഷ്യമാണാം സ്വാം മാതരം പ്രത്യുവാച സഃ । ത്വദീയചരണദ്വംദ്വം സ്മരന്പ്രാപ്സ്യാമി ശോഭനമ്
ഇങ്ങനെ അമ്മ സംസാരിച്ചപ്പോള് അവന് മറുപടി പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങളുടെ കാല്പാദങ്ങള് ഓര്ക്കുമ്പോള് എനിക്ക് ശുഭം ലഭിക്കും.'
പുഷ്കലം പാലയിത്വാഹം നിജാംഗമിവ ശോഭനേ । സ്വനാമസദൃശം കൃത്വാ പുനരേഷ്യാമി മോദവാന്
പുഷ്കലനെ എന്റെ സ്വന്തം അവയവം പോലെ സംരക്ഷിച്ച്, അവനെ എന്റെ പേര് പോലെ മഹത്വവാനാക്കി, സന്തോഷത്തോടെ ഞാന് വീണ്ടും വരും, സുന്ദരിയേ.