അഗസ്ത്യ ഉവാച। ഹയമേധക്രതൌ യോഗ്യാന്വാഹാംസ്തേ ബഹുശഃ ശുഭാന് । പശ്യതോ നേത്രയോര്മേഽദ്യ തൃപ്തിര്നാസ്തി രഘൂത്തമ
അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: രഘുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠാ, ഈ യാഗത്തിന് അനുയോജ്യമായ അനേകം ഉത്തമ കുതിരകളെ ഞാൻ ഇന്ന് കാണുമ്പോഴും എന്റെ കണ്ണുകൾക്ക് തൃപ്തിയില്ല.
രാമചംദ്ര മഹാഭാഗ സുരാസുരനമസ്കൃത । യജ്ഞം കുരു മഹാരാജ ഹയമേധം സുവിസ്തരമ്
മഹാഭാഗനായ രാമചന്ദ്രാ, ദേവതകളും അസുരന്മാരും വണങ്ങുന്നവനേ, മഹാരാജാവേ, നീ വിശാലമായ ഹയമേധയാഗം നടത്തുക.
സുരപതിരിവ സര്വാന്യജ്ഞസംഘാന്കരിഷ്യംസ്തപന ഇവ സുപര്വാരാതിതോയം വിശോഷ്യന് । ഹതരിപുഗണമുഖ്യം സാംപരായം വിജിത്യ ക്ഷിതിതലസുഖഭോഗം കുര്വിദം ഭൂരിഭാഗ
ദേവേന്ദ്രൻപോലെ എല്ലാ യാഗങ്ങളും നടത്തുകയും, കാലാവസാനത്തിൽ സൂര്യൻ ജലം ഉണക്കുന്നതുപോലെ, ശത്രുസേനകളെ യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ച്, ഭൂമിയിലെ സുഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, മഹാഭാഗ്യശാലിയായ രാജാവേ, നീ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കണം.
ഇത്യേവം വാക്യവാദേന പരിതുഷ്ടാഖിലേംദ്രിയഃ । സര്വാന്വൈ യജ്ഞസംഭാരാനാജഹാര മനോഹരാന്
ഇങ്ങനെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അവന്റെ എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും സന്തോഷംകൊണ്ടു നിറഞ്ഞു; അവൻ യാഗത്തിന് വേണ്ട മനോഹരമായ എല്ലാ സാമഗ്രികളും ശേഖരിച്ചു.
മുന്യന്വിതോ മഹാരാജഃ സരയൂതീരമാഗതഃ । സുവര്ണലാംഗലൈര്ഭൂമിം വിചകര്ഷ മഹീയസീമ്
മഹർഷിമാരോടൊപ്പം മഹാരാജാവ് ശരയൂ നദിയുടെ തീരത്ത് എത്തി; അവിടെ സ്വർണ്ണം കൊണ്ടുള്ള ഉഴുവുകൾ കൊണ്ട് ഭൂമി ഉഴുതു.
വിലിഖ്യ ഭൂമിം ബഹുശശ്ചതുര്യോജനസംമിതാമ് । മംഡപാന്രചയാമാസ യജ്ഞാര്ഥം സ നരോത്തമഃ
നാനാവിധമായി നാലു യോജന ദൈർഘ്യമുള്ള ഭൂമി അളന്ന്, ആ ശ്രേഷ്ഠപുരുഷൻ യാഗത്തിനായി വലിയ മണ്ഡപങ്ങൾ പണിതു.
കുംഡം തു വിധിവത്കൃത്വാ യോനിമേഖലയാന്വിതമ് । അനേകരത്നരചിതം സര്വശോഭാസമന്വിതമ്
നിയമാനുസൃതമായി, യോനി, മേഖല എന്നിവയോടെ, അനേകം രത്നങ്ങൾ കൊണ്ടും എല്ലാ ഭംഗിയോടെയും അലങ്കരിച്ച യാഗകുണ്ടം നിർമ്മിച്ചു.
മുനീശ്വരോ മഹാഭാഗോ വസിഷ്ഠഃ സുമഹാതപാഃ । സര്വം തത്കാരയാമാസ വേദശാസ്ത്രവിധിശ്രിതമ്
മഹാഭാഗിയും മഹാതപസ്സുള്ള വസിഷ്ഠമഹർഷി, വേദശാസ്ത്രവിധി അനുസരിച്ച് എല്ലാം നടത്തിച്ചു.
പ്രേഷിതാസ്തേന മുനിനാ ശിഷ്യാ മുനിവരാശ്രമാന് । കഥയാമാസുരുദ്യുക്തം ഹയമേധേ രഘൂത്തമമ്
ആ മഹർഷി തന്റെ ശിഷ്യന്മാരെ മഹർഷിമാരുടെ ആശ്രമങ്ങളിലേക്ക് അയച്ചു; അവർ രഘുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനോട് ഹയമേധയാഗം ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നതായി അറിയിച്ചു.
ആകാരിതാസ്തദാ സര്വേ ഋഷയസ്തപതാം വരാഃ । ആജഗ്മുഃ പരമേശസ്യ ദര്ശനേ ത്വതിലാലസാഃ
അപ്പോൾ തപസ്സിൽ ശ്രേഷ്ഠരായ എല്ലാ ഋഷിമാരെയും ക്ഷണിച്ചു; അവർ പരമേശ്വരന്റെ ദർശനത്തിനായി അത്യന്തം ആഗ്രഹത്തോടെ എത്തി.
നാരദോസിതനാമാ ച പര്വതഃ കപിലോ മുനിഃ । ജാതൂകര്ണ്യോംഽഗിരാ വ്യാസ ആര്ഷ്ടിഷേണോഽത്രിരാസുരിഃ
നാരദൻ, ഓസിതൻ, നാമൻ, പർവതൻ, കപിലമുനി, ജാതൂകർണ്യൻ, അങ്കിരാസ്, വ്യാസൻ, ആർഷ്ടിഷേണൻ, അത്രി, ആസുരി ഇവരും അങ്ങോട്ട് എത്തിയിരുന്നു.
ഹാരീതോ യാജ്ഞവല്ക്യശ്ച സംവര്തഃ ശുകസംജ്ഞിതഃ । ഇത്യേവമാദയോ രാമ ഹയമേധവരം യയുഃ
ഹാരീതൻ, യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ, സംവർത്തൻ, ശുകൻ എന്ന പേരിലുള്ളവൻ ഇവരും മറ്റു മഹർഷികളും, രാമാ, ആ മഹാശ്വമെധയാഗത്തിലേക്ക് വന്നു.
താന്സര്വാന്പൂജയാമാസ രഘുരാജോ മഹാമനാഃ । പ്രത്യുത്ഥാനാഭിവാദാഭ്യാമര്ഘ്യവിഷ്ടരകാദിഭിഃ
രഘുവംശത്തിലെ മഹാത്മാവായ രാജാവ് അവരെല്ലാവരെയും ആദരപൂർവ്വം വരവേറ്റു, എഴുന്നേറ്റു സ്വീകരിച്ചു, നമസ്കരിച്ചു, അർഘ്യം നൽകി, ഇരിപ്പിടം ഒരുക്കി, മറ്റു ആചാരങ്ങൾ പാലിച്ചു.
ഗാം ഹിരണ്യം ദദൌ തേഭ്യഃ പ്രായശോ ദൃഷ്ടവിക്രമഃ । മഹദ്ഭാഗ്യം ത്വദ്യമേഽസ്തി യദ്യൂയം ദര്ശനം ഗതാഃ
അവർക്കു രാജാവ് പശുക്കളും പൊന്നും യുക്തമായ വിധത്തിൽ നൽകി, 'ഇന്ന് നിങ്ങൾ ഇവിടെ വന്ന് ദർശനം നൽകിയതിൽ വലിയ ഭാഗ്യമാണ്' എന്ന് പറഞ്ഞു.
ശേഷ ഉവാച। ഏവം സമാകുലേ ബ്രഹ്മന്നൃഷിവര്യ സമാഗമേ । ധര്മവാര്താ ബഭൂവാഹോ വര്ണാശ്രമസുസംമതാ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണനേ, മഹർഷിമാരുടെ ആ വലിയ സംഗമത്തിൽ, എല്ലാ വർണ്ണാശ്രമങ്ങൾക്കും അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട ധർമ്മവിഷയമായ സംവാദം അവിടെ ഉദിച്ചു.
വാത്സ്യായന ഉവാച। കാ ധര്മവാര്താ തത്രാസീത്കിം വാ കഥിതമദ്ഭുതമ് । സാധവഃ സര്വലോകാനാം കാരുണ്യാത്കിമുതാബ്രുവന്
വാത്സ്യായനൻ ചോദിച്ചു: അവിടെ നടന്ന ധർമ്മചർച്ച എന്തായിരുന്നു? അതിൽ എന്ത് അത്ഭുതങ്ങൾ പറഞ്ഞു? എല്ലാ ലോകങ്ങളിലുമുള്ള ജീവികൾക്കായി, ആ സദ്ഗുണികൾ എന്താണ് കരുണയോടെ പറഞ്ഞത്?
ശേഷ ഉവാച। താന്സമേതാന്മുനീന്ദൃഷ്ട്വാ രാമോ ദാശരഥിര്മഹാന് । പപ്രച്ഛ സര്വധര്മാംശ്ച സര്വവര്ണാശ്രമോചിതാന്
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: ആ മഹർഷിമാർ ഒത്തുചേർന്നത് കണ്ടു ദശരഥപുത്രനായ രാമൻ, എല്ലാ വർണ്ണാശ്രമങ്ങൾക്കും അനുയോജ്യമായ ധർമ്മങ്ങൾക്കുറിച്ച് അവരോടു ചോദിച്ചു.
തേ തു പൃഷ്ടാ ഹി രാമേണ ധര്മാന്പ്രോചുര്മഹാഗുണാന് । താന്പ്രവക്ഷ്യാമി തേ സര്വാന്യഥാവിധി ശൃണുഷ്വ താന്
രാമൻ ചോദിച്ചതിനുശേഷം, ആ മഹർഷിമാർ മഹത്തായ ധർമ്മഗുണങ്ങളെപ്പറ്റി പറഞ്ഞു. അവയെല്ലാം ഞാൻ നിനക്കു ക്രമത്തിൽ പറയുന്നു, ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കു.
ഋഷയ ഊചുഃ। ബ്രാഹ്മണേന സദാ കാര്യം യജനാധ്യയനാദികമ് । വേദാന്പഠിത്വാ വിരജോ നൈവ ഗാര്ഹസ്ഥ്യമാവിശേത്
മഹർഷിമാർ പറഞ്ഞു: ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ എപ്പോഴും യാഗം ചെയ്യുകയും, വേദം പഠിക്കുകയും, ഇങ്ങനെ കർമ്മങ്ങൾ നടത്തുകയും വേണം. വേദങ്ങൾ പഠിച്ച് പാവം വിട്ടാൽ, അവൻ ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തിലേക്ക് കടക്കരുത്.
ബ്രാഹ്മണേന സദാ ത്യാജ്യം നീചസേവാനുജീവനമ് । ആപദ്ഗതോഽപി ജീവേത ന ശ്വവൃത്ത്യാ കദാചന
ബ്രാഹ്മണൻ എപ്പോഴും താഴ്ന്നവരെ സേവിച്ച് ഉപജീവനം ചെയ്യുന്നത് വിട്ടു കളയണം. വലിയ കഷ്ടതയിലായാലും, ഒരിക്കലും നായയുടെ പോലെ ജീവിക്കരുത്.
ഋതുകാലാഭിഗമനം ധര്മോഽയം ഗൃഹിണഃ പരഃ । സ്ത്രീണാം വരമനുസ്മൃത്യാഽപത്യകാമോഥവാ ഭവേത്
ഗൃഹസ്ഥന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ധർമ്മം, ശരിയായ കാലത്ത് ഭാര്യയെ സമീപിക്കുകയാണ്; സ്ത്രീകൾക്കുള്ള നിയമം ഓർത്തു, സന്താനാഗ്രഹത്താലോ അല്ലെങ്കിൽ ഇഷ്ടംപോലെയോ ആകാം.
ദിവാഭിഗമനം പുംസാമനായുഷ്യകരം മതമ് । ശ്രാദ്ധാഹഃ സര്വപര്വാണി യതസ്ത്യാജ്യാനി ധീമതാ
പകൽ സമയത്ത് ബന്ധം പുലർത്തുന്നത്, പുരുഷന്റെ ആയുസ്സ് കുറയ്ക്കുന്നു എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ശ്രാദ്ധദിനം, ഉത്സവദിനങ്ങൾ തുടങ്ങിയ വിലക്കിയ ദിവസങ്ങൾ, ധീരനായവൻ എപ്പോഴും ഒഴിവാക്കണം.
തത്ര ഗച്ഛേത്സ്ത്രിയം മോഹാദ്ധര്മാത്പ്രച്യവതേ പരാത് । ഋതുകാലാഭിഗാമീ യഃ സ്വദാരനിരതശ്ച യഃ
മോഹത്തിൽപ്പെട്ട് അന്യായമായ സമയത്ത് സ്ത്രീയെ സമീപിച്ചാൽ, ധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് തെറ്റിപ്പോകും; എന്നാൽ ശരിയായ കാലത്ത് സ്വന്തം ഭാര്യയോടു മാത്രം ചേർന്നാൽ, അവൻ പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു.
സര്വദാ ബ്രഹ്മചാരീ ഹ വിജ്ഞേയഃ സ ഗൃഹാശ്രമീ । ഋതുഃ ഷോഡശയാമിന്യശ്ചതസ്രസ്താ സുഗര്ഹിതാഃ
എപ്പോഴും ആത്മനിയന്ത്രണം പാലിക്കുന്ന ഗൃഹസ്ഥൻ, യഥാർത്ഥ ബ്രഹ്മചാരിയായെന്ന് അറിയണം. ഒരു ഋതുവിൽ പതിനാറ് രാത്രികളുണ്ട്, അതിൽ നാലു രാത്രികൾ പ്രത്യേകമായി പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു.
പുത്രദാസ്താസു യാ യുഗ്മാ അയുഗ്മാഃ കന്യകാപ്രദാഃ । ത്യക്ത്വാ ചംദ്രമസം ദുഷ്ടം മഘാം മൂലം വിഹായ ച
അവയിൽ, ഇരട്ടയായ രാത്രികൾ പുത്രനെ നൽകുന്നു; ഒറ്റയായവയിൽ പെൺകുട്ടികൾ ജനിക്കും. മലിനമായ ചന്ദ്രനിരാത്രിയും, മഘയും മൂലയും ഒഴിവാക്കണം.
ശുചിഃ സന്നിര്വിശേത്പത്നീം പുംനാമര്ക്ഷേ വിശേഷതഃ । ശുചിം പുത്രം പ്രസൂയേത പുരുഷാര്ഥപ്രസാധനമ്
ശുദ്ധനായവൻ, പ്രത്യേകിച്ച് പുരുഷനക്ഷത്രത്തിൽ ഭാര്യയെ സമീപിക്കണം; അങ്ങനെ ശുദ്ധനായ പുത്രൻ ജനിക്കും, മനുഷ്യജീവിതത്തിലെ ലക്ഷ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നവൻ.
ആര്ഷേ വിവാഹേ ഗോദ്വംദ്വം യദുക്തം തത്പ്രശസ്യതേ । ശുല്കമണ്വപി കന്യായാഃ കന്യാക്രേതുസ്തു പാപകൃത്
ഋഷിവിവാഹത്തിൽ, ഒരു പശുദമ്പതിയെ നൽകുന്നത് ഏറ്റവും നല്ലത്. എന്നാൽ പെൺകുട്ടിക്ക് വില കൊടുത്ത് വാങ്ങുന്ന വിവാഹം പാപകരമാണ്, ചെറിയ തുകയാണെങ്കിലും.
വാണിജ്യം നൃപതേഃ സേവാ വേദാനധ്യയനം തഥാ । കുവിവാഹഃ ക്രിയാലോപഃ കുലപാതനഹേതവഃ
വ്യാപാരം, രാജാവിനെ സേവിക്കൽ, വേദപഠനം, അന്യായമായ വിവാഹം, കർമ്മങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കൽ — ഇവയെല്ലാം കുടുംബത്തിന്റെ നാശകാരണമാകുന്നു.
അന്നോദക പയോ മൂലഫലൈര്വാപി ഗൃഹാശ്രമീ । ഗോദാനേന തു യത്പുണ്യം പാത്രായ വിധിപൂര്വകമ്
ഒരു ഗൃഹസ്ഥൻ ഭക്ഷണം, വെള്ളം, പാൽ, കിഴങ്ങ്, പഴം എന്നിവയും, അല്ലെങ്കിൽ നിർദേശപ്രകാരം ഒരു പശുവും, യോഗ്യനായവർക്കു സമർപ്പിച്ചാൽ അതിനാൽ വലിയ പുണ്യം ലഭിക്കും.
അനര്ചിതോഽതിഥിര്ഗേഹാദ്ഭഗ്നാശോ യസ്യ ഗച്ഛതി । ആജന്മസംചിതാത്പുണ്യാത്ക്ഷണാത്സ ഹി ബഹിര്ഭവേത്
ഒരു അതിഥിയെ ആദരിക്കാതെ അയാൾ നിരാശയോടെ വീട്ടിൽ നിന്ന് പോകുന്നുവെങ്കിൽ, ഉടൻതന്നെ അവൻ ജന്മംതോറും സമ്പാദിച്ച പുണ്യം നഷ്ടമാകും.