ശേഷ ഉവാച। ഇത്യുക്തവംതം തം രാമം ജഗാദ സ തപോനിധിഃ । സുരാസുരനമന്മൌലി മണിനീരാജിതാംഘ്രികമ്
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ രാമനോട്, ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും മുടിയിൽ മണികൾകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട പാദങ്ങൾ ഉള്ള മഹാതപസ്വി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ശൃണു രാമ മഹാവീര ലോകാനുഗ്രഹകാരക । വിപ്രഹത്യാപനോദായ തവ യദ്വചനം ബ്രുവേ
ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ രാമാ, മഹാവീരനേ, ലോകങ്ങൾക്ക് അനുഗ്രഹം നൽകുന്നവനേ, നിന്റെ ബ്രാഹ്മണഹത്യപാപം മാറ്റാൻ ഞാൻ പറയുന്ന മാർഗം.
സര്വം സ പാപം തരതി യോഽശ്വമേധം യജേത വൈ । തസ്മാത്ത്വം യജ വിശ്വാത്മന്വാജിമേധേന ശോഭിനാ
ആശ്വമേധയജ്ഞം ചെയ്യുന്നവൻ എല്ലാ പാപവും കടന്ന് പോകുന്നു; അതുകൊണ്ട്, വിശ്വാത്മാവേ, നീ ഈ മഹത്തായ ആശ്വമേധയജ്ഞം നടത്തണം.
സപ്തതംതുര്മഹീഭര്ത്രാ ത്വയാ സാധ്യോ മനീഷിണാ । മഹാസമൃദ്ധിയുക്തേന മഹാബലസുശാലിനാ
ഏഴ്പത് തന്തുക്കളുള്ള യജ്ഞം, മഹാബലവും സമൃദ്ധിയും ഉള്ള ഭൂഭർത്താവായ നീ, ജ്ഞാനികൾ നിർദ്ദേശിച്ചതുപോലെ നിർവഹിക്കണം.
സ വാജിമേധോ വിപ്രാണാം ഹത്യായാഃ പാപനോദനഃ । കൃതവാന്യം മഹാരാജോ ദിലീപസ്തവ പൂര്വജഃ
ബ്രാഹ്മണന്മാരെ കൊല്ലുന്നതിന്റെ പാപം അകറ്റുന്ന അശ്വമേധ യജ്ഞം, മഹാരാജാവായ ദിലീപൻ, നിന്റെ പുരോഗതൻ, നിർവഹിച്ചിരുന്നു.
ശതക്രതുഃ ശതം കൃത്വാ ക്രതൂനാം പുരുഷര്ഷഭഃ । പദമാപാമരാവത്യാം ദേവദൈത്യസുസേവിതമ്
മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഇന്ദ്രൻ, നൂറ് യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തി, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും സേവിക്കുന്ന അമരാവതിയിലെ സ്ഥാനം നേടി.
മനുശ്ച സഗരോ രാജാ മരുത്തോ നഹുഷാത്മജഃ । ഏതേ തേ പൂര്വജാഃ സര്വേ യജ്ഞം കൃത്വാ പദം ഗതാഃ
മനു, സഗരൻ രാജാവ്, നഹുഷന്റെ മകനായ മരുത്തൻ—ഇവരൊക്കെയും, നിന്റെ പുരോഗതാക്കൾ, യജ്ഞം നടത്തി ആ സ്ഥാനം പ്രാപിച്ചു.
തസ്മാത്ത്വം കുരു രാജേംദ്ര സമര്ഥോഽസി സമംതതഃ । ഭ്രാതരോ ലോകപാലാഭാ വര്തംതേ തവ ഭാവുകാഃ
അതുകൊണ്ട് രാജാധിരാജാ, നീയും അങ്ങനെ ചെയ്യണം; നീക്ക് എല്ലാം കഴിവുണ്ട്. ലോകപാലന്മാരെപ്പോലെ നിന്റെ സഹോദരന്മാർ മനസ്സിൽ ഉന്നതരായി നിന്നെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു.
ഇത്യുക്തമാകര്ണ്യ മുനേഃ സ ഭാഗ്യവാന് രഘൂത്തമോ ബ്രാഹ്മണഘാതഭീതഃ । പപ്രച്ഛ യാഗേ സുമതിം ചികീര്ഷന്വിധിം പുരാവിത്പരിഗീയമാനഃ
മുനിയുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ഭാഗ്യശാലിയായ രഘുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠൻ, ബ്രാഹ്മണഹത്യയുടെ പാപം ഭയപ്പെട്ട്, പുരാതനകാലത്ത് പ്രശംസിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ യജ്ഞം നടത്താനുള്ള വിധി അറിയാൻ ചോദിച്ചു.
ശ്രീരാമ ഉവാച। കീദൃശോഽശ്വസ്തത്ര ഭാവ്യഃ കോ വിധിസ്തത്ര പൂജനേ । കഥം വാ ശക്യതേ കര്തും കേ ജേയാസ്തത്ര വൈരിണഃ
ശ്രീരാമൻ പറഞ്ഞു: അവിടെ എങ്ങനെയുള്ള കുതിര വേണം? അതിന്റെ പൂജയ്ക്ക് എന്താണ് വിധി? എങ്ങനെ അത് നടത്താം? അവിടെ ജയിക്കേണ്ട ശത്രുക്കൾ ആരെല്ലാം?
അഗസ്ത്യ ഉവാച। ഗംഗാജലസമാനേന വര്ണേന വപുഷാ ശുഭഃ । കര്ണേ ശ്യാമോ മുഖേ രക്തഃ പീതഃ പുച്ഛേ സുലക്ഷിതഃ
അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: ഗംഗാജലത്തിന്റെ നിറംപോലെയുള്ള, മനോഹരമായ രൂപം, ചെവിയിൽ കറുപ്പ്, വായിൽ ചുവപ്പ്, വാലിൽ മഞ്ഞ നിറം, വ്യക്തമായ അടയാളങ്ങളുള്ള കുതിര വേണം.
മനോവേഗഃ സര്വഗതിരുച്ചൈഃശ്രവസ്സമപ്രഭഃ । വാജിമേധേ ഹയഃ പ്രോക്തഃ ശുഭലക്ഷണലക്ഷിതഃ
മനസ്സിന്റെ വേഗത്തിൽ ഓടാൻ കഴിയുന്ന, എല്ലായിടത്തും എത്താൻ കഴിയുന്ന, ഉച്ചൈശ്രവസ്സിനെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ള, നല്ല ലക്ഷണങ്ങളുള്ള കുതിരയാണ് അശ്വമേധയോജ്യമായത്.
വൈശാഖപൂര്ണമാസ്യാം തു പൂജയിത്വാ യഥാവിധി । പത്രം ലിഖിത്വാ ഭാലേ തു സ്വനാമബലചിഹ്നിതമ്
വൈശാഖ മാസത്തിലെ പൗർണമി ദിവസം, വിധിപ്രകാരം പൂജ ചെയ്ത്, നിന്റെ പേര്, ചിഹ്നം എന്നിവ എഴുതിയ ഒരു കത്ത് കുതിരയുടെ നെറ്റിയിൽ വയ്ക്കണം.
മോചനീയഃ പ്രയത്നേന രക്ഷകൈഃ പരിരക്ഷിതഃ । യത്ര ഗച്ഛതി യജ്ഞാശ്വസ്തത്ര ഗച്ഛേത്സുരക്ഷകഃ
കുതിരയെ സൂക്ഷ്മതയോടെ വിട്ടയക്കണം; രക്ഷകർ അതിനെ കാത്തിരിക്കണം. യജ്ഞകുതിര എവിടേക്ക് പോകുന്നുവോ, അവിടെ രക്ഷകർ കൂടെ പോകണം.
യസ്തംബലാന്നിബധ്നാതി സ്വവീര്യബലദര്പിതഃ । തസ്മാത്പ്രസഭമാനേയഃ പരിരക്ഷാകരൈര്ഹയഃ
തന്റെ ശക്തിയിലും ബലത്തിലും അഹങ്കരിച്ച് ആരെങ്കിലും കുതിരയെ പിടിച്ചാൽ, രക്ഷകർ അതിനെ തിരിച്ചുപിടിക്കണം.
കര്ത്രാ താവത്സുവിധിനാ സ്ഥാതവ്യം നിയമാദിഹ । മൃഗശൃംഗധരോ ഭൂത്വാ ബ്രഹ്മചര്യസമന്വിതഃ
യജ്ഞം നടത്തുന്നവൻ, എല്ലാ വിധികളും പാലിച്ച്, കാട്ടുമൃഗത്തിന്റെ കൊമ്പ് കൈവശം വച്ചും, ബ്രഹ്മചര്യത്തിൽ ഉറച്ചും നിലകൊള്ളണം.
വ്രതം പാലയമാനസ്യ യാവദ്വര്ഷമതിക്രമേത് । താവദ്ദീനാംധകൃപണാഃ പരിതോഷ്യാ ധനാദിഭിഃ
വ്രതം ഒരു വർഷം പാലിക്കുന്ന കാലത്ത്, ദരിദ്രരും കുരുടരും ദു:ഖിതരും ധനം മുതലായവ നൽകി സന്തോഷിപ്പിക്കണം.
അന്നം തു ബഹുശോ ദേയം ധനം വാ ഭൂരി മാരിഷ । യദ്യത്പ്രാര്ഥയതേ ധീമാംസ്തത്തദേവ ദദാതി ഹി
അന്നം ധാരാളം നൽകണം, ധനം ഉദ്ധാരമായി നൽകണം; ജ്ഞാനികൾ എന്ത് ചോദിച്ചാലും അതു തന്നേ നൽകണം.
ഏവം പ്രകുര്വതഃ കര്മ യജ്ഞഃ സംപൂര്ണതാം ഗതഃ । കരോതി സര്വപാപാനാം നാശനം രിപുനാശന
ഇങ്ങനെ കൃത്യമായി യജ്ഞം ചെയ്താൽ, യജ്ഞം പൂർണ്ണമാകും; അതു എല്ലാ പാപങ്ങളും ശത്രുക്കളെയും നശിപ്പിക്കും.
തസ്മാദ്ഭവാന്സമര്ഥോഽസ്തി കരണേ പാലനേഽര്ചനേ । കൃത്വാ കീര്തിം സുവിമലാം പാവയാന്യാഞ്ജനാന്നൃപ
അതുകൊണ്ട്, നീക്ക് യജ്ഞം നടത്താനും, കാത്തുസൂക്ഷിക്കാനും, പൂജിക്കാനും കഴിവുണ്ട്; ശുദ്ധമായ കീർത്തി നേടിയ ശേഷം, രാജാവേ, മറ്റുള്ളവരെയും ശുദ്ധീകരിക്കണം.
ശ്രീരാമ ഉവാച। വിലോകയ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ വാജിശാലാം മമാധുനാ । താദൃശാഃ സംതി നോ വാശ്വാഃ ശുഭലക്ഷണലക്ഷിതാഃ
ശ്രീരാമൻ പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, ഇപ്പോൾ എന്റെ കുതിരശാല നോക്കൂ; അങ്ങനെയുള്ള നല്ല ലക്ഷണങ്ങളുള്ള കുതിരകൾ അവിടെ ഉണ്ടോ ഇല്ലയോ?
ഇതി ശ്രുത്വാ തു തദ്വാക്യമഗസ്ത്യഃ കരുണാകരഃ । ഉത്തസ്ഥൌ വീക്ഷമാണോഽയം യാഗാര്ഹാന്വാജിനഃ ശുഭാന്
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, കരുണയുള്ള അഗസ്ത്യൻ എഴുന്നേറ്റ്, യജ്ഞത്തിന് യോഗ്യമായ നല്ല കുതിരകൾ അവലോകനം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി.
ഗത്വാഥ തത്ര ശാലായാം രാമചംദ്രസമന്വിതഃ । ദദര്ശാശ്വാന്വിചിത്രാംഗാന്മനോവേഗാന്മഹാബലാന്
അവിടെ രാമചന്ദ്രനോടൊപ്പം ചെന്നപ്പോൾ, അവൻ മനസ്സിന്റെ വേഗത്തിൽ ഓടുന്ന, അതീവ ശക്തിയുള്ള, വിവിധ വർണ്ണങ്ങളിലുള്ള കുതിരകളെ കണ്ടു.
അവനിതലഗതാഃ കിം വാജിരാജസ്യ വംശ്യാഃ കിമഥ രഘുപതീനാമേകതഃ കീര്തിപിംഡാഃ । കിമിദമമൃതരാശിര്വാഹരൂപേണ സിംധോര്മുനിരിതി മനസോംതര്വിസ്മയം പ്രാപ പശ്യന്
ഭൂമിയിൽ നിൽക്കുന്ന ഇവർ വാജിരാജാവിന്റെ വംശജന്മാരാണോ? അല്ലെങ്കിൽ രഘുപതിമാരുടെ മഹത്വം രൂപംകൊണ്ടതാണോ? ഇതോ സമുദ്രത്തിൽ നിന്നുള്ള അമൃതം കുതിരകളുടെ രൂപത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നതാണോ? ഇങ്ങനെ ആ മഹർഷി അത്ഭുതത്തോടെ അവരെ നോക്കി മനസ്സിൽ വിചാരിച്ചു.
ഏകതഃ ശോണദേഹാനാം വാജിനാം പംക്തിരുത്തമാ । ഏകതഃ ശ്യാമകര്ണാശ്ച കസ്തൂരീകാംതിസപ്രഭാഃ
ഒരു വശത്ത് ചുവന്ന ശരീരമുള്ള ഉത്തമ കുതിരകളുടെ നിരയും, മറ്റൊരു വശത്ത് കറുത്ത ചെവി, കസ്തൂരിയുടെ തിളക്കംപോലെയുള്ള കുതിരകളും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഏകതഃ കനകാഭാശ്ച ത്വന്യതോ നീലവര്ണിനഃ । ഏകതഃ ശബലൈര്വര്ണൈര്വിശിഷ്ടൈര്വാജിഭിര്വൃതാഃ
ഒരു വശത്ത് പൊന്നിന്റെ നിറമുള്ളവരും, മറ്റിടത്ത് നീല നിറമുള്ളവരും, വേറൊരു വശത്ത് വിവിധ നിറങ്ങളിൽ മനോഹരമായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട കുതിരകളും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഏവം പശ്യന്മുനിഃ സര്വാന്കൌതുകാവിഷ്ടമാനസഃ । യയാവന്യത്ര താന്ദ്രഷ്ടും യാഗയോഗ്യാന്ഹയാന്മുനിഃ
ഇങ്ങനെ എല്ലാം കണ്ട്, അത്ഭുതം നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ ആ മഹർഷി യാഗത്തിന് യോഗ്യമായ കുതിരകളെ കാണാൻ മറ്റിടത്തേക്ക് നടന്നു.
ദദര്ശ തത്ര ശതശോ ബദ്ധാംസ്താദൃശവര്ണകാന് । ദൃഷ്ട്വാ വിസ്മയമാപേദേ സ മുനിര്ഹര്ഷിതാംഗകഃ
അവിടെ അത്തരം വർണ്ണങ്ങളിലുള്ള നൂറുകണക്കിന് കുതിരകൾ കെട്ടിയിരിക്കുന്നതും കണ്ടു; അവയെ കണ്ടപ്പോൾ ആ മഹർഷിയുടെ ശരീരം ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു, അത്ഭുതംകൊണ്ടു വിസ്മയിച്ചു.
ഏകതഃ ശ്യാമകര്ണാംശ്ച സര്വാംഗൈഃ ക്ഷീരസന്നിഭാന് । പീതപുച്ഛാന്മുഖേ രക്താഞ്ഛുഭലക്ഷണലക്ഷിതാന്
ഒരു വശത്ത് കറുത്ത ചെവിയുള്ള, ശരീരം പാൽപോല വെളുത്ത, മഞ്ഞ വാൽ, ചുവന്ന മുഖം, ശുഭലക്ഷണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച കുതിരകളുണ്ടായിരുന്നു.
നിരീക്ഷ്യ പരിതോഽനഘാന്വിമലനീരധാരാനിഭാന്മനോജവനശോഭിതാന്വിമലകീര്തിപുംജപ്രഭാന് । പയോനിധിവിശോഷകോ മുനിരുവാചസീതാപതിം വിചിത്രഹയദര്ശനാദ്ധൃഷിതനേത്രവക്ത്രപ്രഭഃ
ചുറ്റും പാപരഹിതരായ, ശുദ്ധജലധാരപോല തിളങ്ങുന്ന, മനസ്സിന്റെ വേഗംപോല ഭംഗിയുള്ള, നിർമലകീർത്തിയുടെ പ്രകാശമുള്ള കുതിരകളെ കണ്ടപ്പോൾ, അത്ഭുതംകൊണ്ടു കണ്ണും മുഖവും പ്രകാശിച്ച മഹർഷി, സമുദ്രജലം ഉണക്കുന്ന സീതാപതിയെ അഭിമുഖം നോക്കി പറഞ്ഞു.