രാമ ലക്ഷ്മണ ശത്രുഘ്ന ഭരതാഖ്യാ സമന്വിതഃ । കര്താസ്മി രാവണോദ്ധാരം സമൂല ബലവാഹനമ്
രാമൻ, ലക്ഷ്മണൻ, ശത്രുഘ്നൻ, ഭാരതൻ എന്നിങ്ങനെ ഞാൻ, രാവണനും അവന്റെ സൈന്യവും പൂർണ്ണമായി നശിപ്പിക്കും.
ഭവംതോഽപി സ്വകൈരംശൈരവതീര്യ ചരംത്വിഹ । ഋക്ഷവാനരരൂപേണ സര്വത്ര പൃഥിവീതലേ
നിങ്ങളും നിങ്ങളുടെ ഭാഗങ്ങളാൽ ഭൂമിയിൽ കരടികളും വാനരന്മാരും ആയി അവതരിച്ച് എല്ലായിടത്തും പ്രവർത്തിക്കണം.
ഇത്യുക്ത്വാ വിരരാമാശു നഭസീരിതവാങ്മുനേ । ദേവാഃ ശ്രുത്വാ മഹദ്വാക്യം സര്വേ സംഹൃഷ്ടമാനസാഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവൻ മിണ്ടൽ നിർത്തി; അവന്റെ വാക്കുകൾ ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു. ഈ മഹത്തായ വാക്കുകൾ കേട്ട് എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും മനസ്സ് സന്തോഷം നിറഞ്ഞു.
തേ ചക്രുര്ഗദിതം യാദൃഗ്ദേവദേവേന ധീമതാ । സ്വൈഃസ്വൈരംശൈര്മഹീ പൂര്ണാ ഋക്ഷവാനരരൂപിഭിഃ
ദേവദേവന്റെ ജ്ഞാനമുള്ള വാക്കുകൾക്കനുസരിച്ച് അവർ ചെയ്തുവന്നു; അവരുടെ ഭാഗങ്ങൾ കരടികളും വാനരന്മാരും ആയി ഭൂമി നിറഞ്ഞു.
യോഽസൌ വിഷ്ണുര്മഹാദേവോ ദേവാനാം ദുഃഖനാശകഃ । സത്വമേവ മഹാരാജ ഭഗവാന്കൃതവിഗ്രഹഃ
ദേവന്മാരുടെ ദുഃഖം നീക്കുന്ന വിഷ്ണുവും മഹാദേവനും ഭഗവാനായി രൂപം ധരിച്ചവനാണ്.
ഭരതോഽയം ലക്ഷ്മണശ്ച ശത്രുഘ്നശ്ച മഹാമതേ । താവകാംശാദ്ദശഗ്രീവോ ജനിതശ്ച സുരാര്ദ്ദനഃ
ഇവരാണ് ഭാരതൻ, ലക്ഷ്മണൻ, ശത്രുഘ്നൻ, മഹാമതിയുള്ളവനേ; ദശഗ്രീവൻ, ദേവന്മാരെ പീഡിപ്പിച്ചവൻ, നിങ്ങളുടെ ഭാഗത്തിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്.
പൂര്വവൈരാനുബംധേന ജാനകീം ഹൃതവാന്പുനഃ । സ ത്വയാ നിഹതോ ദൈത്യോ ബ്രഹ്മരാക്ഷസജാതിമാന്
പഴയ വൈരത്തിന്റെ ഫലമായി അവൻ വീണ്ടും സീതയെ അപഹരിച്ചു; ബ്രഹ്മരാക്ഷസ വംശത്തിൽ പെട്ട ആ ദാനവനെ നീ കൊല്ലുകയുണ്ടായി.
പുലസ്ത്യപുത്രോ ദൈത്യേംദ്ര സര്വലോകൈകകംടകഃ । പാതിതഃ പൃഥിവീ സര്വാ സുഖമാപമഹേശ്വര
പുലസ്ത്യന്റെ മകനായ ദാനവരാജാവും എല്ലാ ലോകത്തിന്റെയും ശല്യമായവനും വീണു; മഹേശ്വരാ, ഭൂമി മുഴുവൻ സന്തോഷം അനുഭവിക്കുന്നു.
ബ്രാഹ്മണാനാം സുഖം ത്വദ്യ മുനീനാം താപസം ബലമ് । ശിവാനി സര്വതീര്ഥാനി സര്വേ യജ്ഞാഃ സുസംഹിതാഃ
ഇന്ന് ബ്രാഹ്മണരുടെ സന്തോഷവും, മുനികളുടെ തപസ്സിന്റെ ശക്തിയും, എല്ലാ തിരുത്തുകളുടെയും മംഗളവും, എല്ലാ യജ്ഞങ്ങളും ഒരുമിച്ച് സാന്നിധ്യവുമാണ്.
ത്വയി രാജ്ഞി ജഗത്സര്വം സദേവാസുരമാനുഷമ് । സുഖം പ്രപേദേ വിശ്വാത്മഞ്ജഗദ്യോനേ നരോത്തമ
നിന്റെ ഭരണത്തിൽ, മഹാരാജാവേ, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരും ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഈ ലോകം മുഴുവൻ സന്തോഷം അനുഭവിക്കുന്നു, സകലത്തിന്റെയും ആത്മാവും സൃഷ്ടിയുടെ ആദിയും ആയവനേ.
ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം യത്പൃഷ്ടോഽഹം ത്വയാനഘ । ഉത്പത്തിശ്ച വിപത്തിശ്ച മയാ മത്യനുസാരതഃ
നീ ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ പറഞ്ഞുതന്നു, പാപരഹിതനേ. ജനനവും നാശവും, മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ പ്രവാഹത്തിൽ എങ്ങനെയാണെന്നതും ഞാൻ വിശദീകരിച്ചു.
ഇത്ഥം നിശമ്യ ദിതിജേംദ്ര കുലാനുകാരിവാര്താം മഹാപുരുഷ ഈശ്വരഈശിതാ ച । സംരുദ്ധബാഷ്പഗലദശ്രുമുഖാരവിംദോ ഭൂമൌ പപാത സദസി പ്രഥിതപ്രഭാവഃ
അസുരരാജാവിന്റെ വംശചരിത്രവും മഹാപുരുഷന്റെ മഹത്വവും കേട്ടപ്പോൾ, തന്റെ മഹത്വം അറിയപ്പെടുന്നവൻ കണ്ണുനിറയെ കണ്ണീരോടെ, നിയന്ത്രിതമായ ദുഃഖത്തിൽ, സഭയിൽ നിലത്തു വീണു.
ശേഷ ഉവാച। വാത്സ്യായനമുനിശ്രേഷ്ഠ കഥാ പാപപ്രണാശിനീ । ബ്രഹ്മണ്യദേവദേവസ്യ സര്വധര്മൈകരക്ഷിതുഃ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: വാത്സ്യായനമുനിശ്രേഷ്ഠനേ, പാപം നീക്കുന്ന ഈ കഥ സകലധർമ്മങ്ങൾക്കും രക്ഷകനായ ദേവദേവന്റെ കഥയാണു.
രാജാനം മൂര്ച്ഛിതം ദൃഷ്ട്വാ കുംഭജന്മാ തപോനിധിഃ । ശനൈഃശനൈഃ കരേണാശു പസ്പര്ശാശ്രു ജഗാദ ച
രാജാവിനെ അന്ധനായത് കണ്ടു, കുമ്പത്തിൽ ജനിച്ച തപസ്സിൽ സമ്പന്നനായ മുനി, പതിയെ കൈകൊണ്ട് സ്പർശിച്ചു, കണ്ണുനിറയെ കണ്ണീരോടെ സംസാരിച്ചു.
ഭോ രാമാശ്വസിഹി ക്ഷിപ്രം കിമര്ഥമവസീദസി । ഭവാന്ദൈത്യകുലച്ഛേത്താ മഹാവിഷ്ണുഃ സനാതനഃ
രാമാ, ഉടൻ മനസ്സുറപ്പിക്കൂ! എന്തിനാണ് നീ വിഷണ്ണനായിരിക്കുന്നത്? നീ ദൈത്യവംശത്തെ നശിപ്പിച്ച, ശാശ്വതനായ മഹാവിഷ്ണുവാണ്.
ഭൂതം ഭവ്യം ഭവച്ചൈവ ജഗത്സ്ഥാസ്നു ചരിഷ്ണു ച । ത്വദൃതേ നാസ്തി സംചാരീ കിമര്ഥമിഹ മൂര്ച്ഛിതഃ
ഭൂതകാലവും ഭാവിയും ഇപ്പോഴുള്ളതും, നിലനിൽക്കുന്നതും സഞ്ചരിക്കുന്നതുമായ ലോകം — നിന്നെ ഒഴികെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ ആരുമില്ല. നീ ഇവിടെ അന്ധനായത് എന്തിനാണ്?
ശ്രുത്വാ വാക്യം മഹാരാജഃ കുംഭജന്മസമീരിതമ് । ഉത്തസ്ഥൌ വിഗലന്നേത്ര ബാഷ്പപൂരിതസന്മുഖഃ
കുമ്പത്തിൽ ജനിച്ച മുനി പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ്, കണ്ണുനിറയെ കണ്ണീരോടെ, മുഖം കണ്ണീരാൽ നിറഞ്ഞ് എഴുന്നേറ്റു.
ഉവാച ദീനദീനം ച വിസ്പഷ്ടാക്ഷരവിസ്തരമ് । ത്രപാഭര നമന്മൂര്തിര്ബ്രഹ്മദ്രോഹപരാങ്മുഖഃ
അവൻ ദുർബലമായ, ദു:ഖഭരിതമായ ശബ്ദത്തിൽ, വ്യക്തമായ വാക്കുകളിൽ, ലജ്ജയിൽ തലകുനിഞ്ഞ്, ബ്രാഹ്മണദ്രോഹത്തിൽ നിന്ന് മാറിനിന്ന് സംസാരിച്ചു.
ശ്രീരാമ ഉവാച। അഹോ മേ പശ്യതാ ജ്ഞാനം വിമൂഢസ്യ ദുരാത്മനഃ । യദ്ബ്രാഹ്മണകുലേ രൂഢം ഹതവാന്കാമലോലുപഃ
ശ്രീരാമൻ പറഞ്ഞു: അയ്യോ, എന്റെ ജ്ഞാനം കാണൂ — എത്ര വലിയ മോഷ്ടാവും ദുഷ്ടനുമാണ് ഞാൻ! ബ്രാഹ്മണകുലത്തിൽ ജനിച്ചിട്ടും, കാമത്തിൽ ആകൃഷ്ടനായി ഞാൻ കൊല്ലപണി നടത്തി.
മഹിലാര്ഥേ ത്വഹം വിപ്രം വേദശാസ്ത്രവിവേകവാന് । ഹതവാന്വാഡവകുലം ബുദ്ധിഹീനോതി ദുര്മതിഃ
ഒരു സ്ത്രീക്കായി, വേദശാസ്ത്രത്തിൽ പാണ്ഡിത്യമുള്ള ബ്രാഹ്മണനെ ഞാൻ കൊന്നു; ബുദ്ധിയില്ലാതെ, വാഡവകുലത്തെയും ഞാൻ നശിപ്പിച്ചു.
ഇക്ഷ്വാകൂണാം കുലേ ജാതു ബ്രാഹ്മണോ ന ദുരുക്തിഭാക് । ഈദൃശം കുര്വതാ കര്മ മയൈതത്സുകലംകിതമ്
ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിൽ ഒരിക്കലും ബ്രാഹ്മണൻ ദുഷ്ടവാക്കുകൾ പറഞ്ഞിട്ടില്ല; ഇങ്ങനെയൊരു പ്രവൃത്തി ചെയ്തതിലൂടെ ഞാൻ തന്നെ കറുത്തു.
യേ ബ്രാഹ്മണാസ്തു പൂജാര്ഹാ ദാനസമ്മാനഭോജനൈഃ । തേ മയാ നിഹതാ വിപ്രാഃ ശരസംഘാതസംഹിതൈഃ
പൂജയും, ദാനവും, ആദരവും, ഭക്ഷണവും അർഹിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഞാൻ അമ്പുകളുടെ കൂട്ടത്തോടെ കൊല്ലുകയുണ്ടായി.
കാഁല്ലോകാന്നു ഗമിഷ്യാമി കുംഭീപാകോഽപി ദുഃസഹഃ । ന താദൃശം തീര്ഥമസ്തി യന്മാം പാവയിതും ക്ഷമമ്
എന്ത് ലോകങ്ങളിലേക്കാണ് ഞാൻ പോകേണ്ടത്? അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ കുംഭീപാകനരകവും സഹിക്കാൻ കഴിയില്ല. എന്നെ ശുദ്ധീകരിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു തിരുത്തും ഇല്ല.
ന യജ്ഞോ ന തപോ ദാനം ന വാ ചൈവ വ്രതാദികമ് । യത്തു വൈ ബ്രാഹ്മണദ്രോഗ്ധുര്മമപാവനതാരകമ്
യജ്ഞം, തപസ്, ദാനം, വ്രതം എന്നിവയൊന്നും ബ്രാഹ്മണദ്രോഹത്തിന്റെ പാപത്തിൽ നിന്നെ എന്നെ ശുദ്ധീകരിക്കാൻ കഴിയില്ല.
യൈഃ കോപിതം ബ്രഹ്മകുലം നരൈര്നിരയഗാമിഭിഃ । തേ നരാ ബഹുശോ ദുഃഖം ഭോക്ഷ്യംതി നിരയം ഗതാഃ
ബ്രാഹ്മണകുലത്തെ കോപിപ്പിച്ച് നരകത്തിലേക്കു പോകുന്ന മനുഷ്യർ, അവിടെ വീണ്ടും വീണ്ടും വലിയ ദു:ഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കും.
വേദാ മൂലം തു ധര്മാണാം വര്ണാശ്രമവിവേകിനാമ് । തന്മൂലം ബ്രാഹ്മണകുലം സര്വവേദൈകശാഖിനഃ
വർണ്ണാശ്രമധർമ്മം മനസ്സിലാക്കുന്നവർക്കു വേദങ്ങൾ ആണ് ധർമ്മത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനവും, അതിന്റെ അടിത്തറ ബ്രാഹ്മണകുലമാണ്, എല്ലാ വേദങ്ങൾക്കും ഒരേ ശാഖ.
മൂലച്ഛേത്തുര്മമൌദ്ധത്യാത്കോ ലോകോനു ഭവിഷ്യതി । കിമദ്യകരണീയം വൈ യേന മേ ഹി ശിവം ഭവേത്
എന്റെ അഹങ്കാരത്താൽ എന്റെ അടിസ്ഥാനം നശിപ്പിക്കാൻ ലോകത്ത് ആരെങ്കിലും ഉണ്ടാകുമോ? ഇന്ന് ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം എന്നെ ശാന്തിയിലേക്ക് നയിക്കാൻ?
ശേഷ ഉവാച। വിലപംതം ഭൃശം രാമം രാജേംദ്രം രഘുപുംഗവമ് । മായാമനുഷ്യവപുഷം കുംഭജന്മാബ്രവീദ്വചഃ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: രഘുവംശത്തിൽ ജനിച്ച രാജാവ് രാമൻ ദു:ഖത്തോടെ വിലപിച്ചു നിൽക്കുമ്പോൾ, കുമ്പത്തിൽ ജനിച്ചവൻ, മാനുഷരൂപം ധരിച്ച്, അവനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അഗസ്ത്യ ഉവാച। മാ വിഷാദം മഹാധീര കുരു രാജന്മഹാമതേ । ന തേ ബ്രാഹ്മണഹത്യാ സ്യാദ്ദുഷ്ടാനാം നാശമിച്ഛതഃ
അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: മഹാബുദ്ധിയുള്ള രാജാവേ, നീ ദു:ഖിക്കേണ്ട; നീ ദുഷ്ടന്മാരെ നശിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചതിനാൽ, ബ്രാഹ്മണഹത്യയുടെ പാപം നിന്നിൽ ഉണ്ടാകില്ല.
ത്വം പുരാണഃ പുമാന്സാക്ഷാദീശ്വരഃ പ്രകൃതേഃ പരഃ । കര്താ ഹര്താഽവിതാ സാക്ഷീ നിര്ഗുണഃ സ്വേച്ഛയാ ഗുണീ
നീ സാക്ഷാൽ പ്രാചീനപുരുഷൻ, പ്രകൃതിയെ അതിക്രമിച്ചിരിക്കുന്ന ഈശ്വരൻ, സൃഷ്ടാവും സംഹാരകനും രക്ഷകനും സാക്ഷിയും, ഗുണങ്ങൾക്കപ്പുറം നിന്നാലും, സ്വേച്ഛയാൽ ഗുണങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നവനുമാണ്.