ശേഷ ഉവാച। ഇതി വാക്യം സമാകര്ണ്യ ജനനീ രോഷവിക്ലവാ । ഉവാച പുത്രം വിമനാഃ കിംചിന്നേത്രവികാരിണീ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട അമ്മ, കോപത്തിൽ അലമുറയോടെ, മനസ്സു കലങ്ങിയവളായി, കണ്ണുകളിൽ മാറ്റം തോന്നിച്ച് മകനോട് പറഞ്ഞു.
രേ പുത്ര ശൃണു മദ്വാക്യം ബഹുശിക്ഷാസമന്വിതമ് । ഏതസ്യ ജന്മകര്മാദി വിചാരചതുരാധികമ്
'മകനേ, എന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധിക്കണം. ഇതിൽ ധാരാളം പാഠങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവന്റെ ജനനം, പ്രവൃത്തികൾ എന്നിവ വളരെ ശ്രദ്ധയോടെ പരിശോധിക്കേണ്ടതാണ്.'
സപത്ന്യാ മമ കുക്ഷിസ്ഥം വിധാനം സമുപസ്ഥിതമ് । യേന സ്വമാതുര്വിമലം കുലമുജ്ജ്വലിതം മഹത്
'എന്റെ സഹപത്നി ഗർഭവതിയായിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ വിധി നിശ്ചയിച്ചു. അതിനാൽ അവന്റെ അമ്മയുടെ വംശം വളരെ പ്രശസ്തമായി.'
ത്വം തു മത്കുക്ഷിജഃ കീടഃ പാപഃ സ്വോദരപൂരകഃ । യഥാ ഖരഃ സ്വകം ഭാരം ജാനാതി ന ച തദ്ഗുണമ്
'പക്ഷേ നീ എന്റെ ഗർഭത്തിൽ നിന്നുള്ളവൻ, ഒരു കീടം പോലെയും, പാപിയായവനും, സ്വന്തം വയർ നിറയ്ക്കുന്നവനും. കുതിരയ്ക്ക് താനേറ്റ ഭാരത്തിന്റെ മൂല്യം അറിയാത്തതുപോലെയാണ് നീയും.'
തഥാ ത്വം ലക്ഷ്യസേഽജ്ഞാനീ ശയനാസനഭോഗവാന് । സുപ്തോ ഗതഃ ക്വചിദ്ഭ്രഷ്ട ഇത്യേവ തവ സംഭവഃ
'അങ്ങനെ നീ അജ്ഞാനിയായവനായി കിടക്കയും ഇരിക്കയും ചെയ്യുന്നവനാണ്. ഉറങ്ങിയിരിക്കുമ്പോൾ എവിടെയോ വീണുപോയവനാണ് നീ. അതാണ് നിന്റെ ജന്മം.'
അനേന തപസാ ലബ്ധം ശിവസംതോഷകാരിണാ । ലംകാവാസോ മനോവേഗം വിമാനം രാജ്യസംപദഃ
'അവൻ ശിവനെ സന്തോഷിപ്പിച്ച തപസ്സിനാൽ ലങ്കയിൽ താമസവും, മനസ്സുപോലെ വേഗമുള്ള വിമാനം, രാജസമ്പത്തും നേടി.'
സുധന്യാ ജനനീ ത്വസ്യ സുഭാഗ്യാ സുമഹോദയാ । യസ്യാഃ പുത്രോ നിജഗുണൈര്ലബ്ധവാന്മഹതാം പദമ്
'അവന്റെ അമ്മയാണു സത്യത്തിൽ ഭാഗ്യവതിയും, മഹോന്നതിയുമാണ്. അവളുടെ മകൻ തന്റെ ഗുണങ്ങളാൽ വലിയ സ്ഥാനത്തെത്തിയിരിക്കുന്നു.'
ഇതി ക്രുധാ ഭാഷിതമാര്തയാ തയാ മാത്രാ സ്വയാഽകര്ണ്യ ദുരാത്മസത്തമഃ । രോഷം വിധായാത്മഗതം പുനര്വചോ ജഗാദ താം നിശ്ചയഭൃത്തപഃ പ്രതി
അമ്മയുടെ ഈ കോപത്തോടെ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ദുഷ്ടനും പ്രശസ്തനുമായവൻ ഉള്ളിൽ കോപം നിറച്ച്, തപസ്സിനെ കുറിച്ച് ഉറച്ച മനസ്സോടെ വീണ്ടും അമ്മയോട് പറഞ്ഞു.
രാവണ ഉവാച। ജനന്യാകര്ണയ വചോ മമ ഗര്വസമന്വിതമ് । രത്നഗര്ഭാ ത്വമേവാസി യസ്യാഃ പുത്രാസ്ത്രയോ വയമ്
രാവണൻ പറഞ്ഞു: 'അമ്മേ, എന്റെ അഭിമാനപൂർവമായ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ. മൂന്നു മക്കളായ ഞങ്ങൾ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്. അതിനാൽ നീയാണു രത്നംപോലുള്ള അമ്മ.'
കോഽസൌ കീടഃ സ ധനദഃ ക്വ തപഃ സ്വല്പകം പുനഃ । കാലം കാ കിംതു തദ്രാജ്യം സ്വല്പസേവകസംയുതമ്
'ആ കീടം ആരാണ്, ആ ധനദൻ ആരാണ്? അവന്റെ തപസ്സിന് എന്താണ് മൂല്യം? അവന്റെ കാലം എന്താണ്? പക്ഷേ, ആ രാജ്യം കുറച്ച് സേവകരോടുകൂടിയതല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമല്ല.'
മാതഃ ശൃണു മമോത്സാഹാത്പ്രതിജ്ഞാം കരുണാന്വിതേ । ന കേനാപി കൃതാം കര്ത്രാ മഹാഭാഗ്യേ ഹി കൈകസി
'അമ്മേ, എന്റെ ഉത്സാഹത്തോടെ ഞാൻ ചെയ്യുന്ന പ്രതിജ്ഞ കേൾക്കൂ, കരുണയുള്ളവളേ. മഹാഭാഗ്യവതിയായ കൈകസിയെപ്പോലുള്ളവരിൽ ആരും ഇതുപോലൊരു വാഗ്ദാനം ചെയ്തിട്ടില്ല.'
യദ്യഹം ഭുവനം സര്വം വശേന സ്ഥാപയാമി വൈ । തപോഭിര്ദുഷ്കൃതൈഃ കൃത്വാ ബ്രഹ്മസംതോഷകാരകൈഃ
'ഞാൻ ഈ ലോകം മുഴുവൻ എന്റെ അധികാരത്തിൽ കൊണ്ടുവരുമെങ്കിൽ, കഠിനമായ തപസ്സുകൊണ്ടും ബ്രഹ്മാവിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്ന പ്രവൃത്തികളാലും—'
അന്നോദകേ സദാ ത്യക്ത്വാ നിദ്രാം ക്രീഡാം തഥാ പുനഃ । ചേത്തദാ പിതൃലോകസ്യ ഘാതാത്പാപം ഭവേന്മമ
അന്നവും വെള്ളവും ഉണ്ടാകുമ്പോഴും ഞാൻ ഉറക്കം അല്ലെങ്കിൽ കളി ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, അപ്പോൾ പിതൃലോകം നശിപ്പിക്കുന്ന പാപം എന്നെ ബാധിക്കട്ടെ.
കുംഭകര്ണോഽപി കൃതവാന്വിഭീഷണസമന്വിതഃ । രാവണേന സഹഭ്രാത്രേത്യുക്ത്വാഗാദ്ഗിരികാനനമ്
കുംഭകർണ്ണനും വിഭീഷണനുമൊപ്പം അങ്ങനെ തന്നെ ചെയ്തു; സഹോദരനായ രാവണനോട് വിട പറഞ്ഞ്, അവൻ മലക്കാടിലേക്ക് പോയി.
അഗസ്ത്യ ഉവാച। അഥോഗ്രം സ തപോ ദൈത്യോ ദശവര്ഷസഹസ്രകമ് । ചകാര ഭാനുമക്ഷ്ണാ ച പശ്യന്നൂര്ധ്വപദേ സ്ഥിതഃ
അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: അതിനുശേഷം ആ ഭയങ്കരനായ അസുരൻ പത്ത് ആയിരം വർഷം കടുത്ത തപസ് ചെയ്തു; അവൻ നേരെ സൂര്യനെ നോക്കി, കാലിന്റെ അറ്റത്ത് നിൽക്കുകയായിരുന്നു.
കുംഭകര്ണോഽപി കൃതവാംസ്തപഃ പരമദുശ്ചരമ് । വിഭീഷണസ്തു ധര്മാത്മാ ചചാര പരമം തപഃ
കുംഭകർണ്ണനും അത്യന്തം കഠിനമായ തപസ് ചെയ്തു; ധാർമ്മികസ്വഭാവമുള്ള വിഭീഷണൻ ഉത്തമമായ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു.
തദാ പ്രസന്നോ ഭഗവാന്ദേവദേവഃ പ്രജാപതിഃ । ദേവദാനവയക്ഷാദി മുകുടൈഃ പരിസേവിതഃ
അപ്പോൾ ദേവന്മാരുടെയും പ്രജാപതിമാരുടെയും ഇഷ്ടദൈവമായ ഭഗവാൻ, മുടിയിലുമണികൾ ധരിച്ച ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ, യക്ഷന്മാർ തുടങ്ങിയവരാൽ വലയം ചെയ്യപ്പെട്ട്, സന്തുഷ്ടനായി.
ദദൌ രാജ്യം ച സുമഹദ്ഭുവനത്രയഭാസ്വരമ് । വപുശ്ച കൃതവാന്രമ്യം ദേവദാനവസേവിതമ്
അവൻ മൂന്നു ലോകത്തെയും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന വലിയ ഒരു രാജ്യം സമ്മാനിച്ചു; ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും സേവിക്കുന്ന മനോഹരമായ രൂപവും നൽകി.
തദാ സംതാപിതോ ഭ്രാതാ ധനദോ ധര്മബുദ്ധിമാന് । വിമാനം തു തതോ നീതം ലംകാ ച നഗരീ ഹഠാത്
അപ്പോൾ ധനദനായ സഹോദരൻ, ധാർമ്മികബുദ്ധിയോടെ, ദുഃഖിതനായി; അവന്റെ വിമാനംയും ലങ്കാനഗരിയും ബലമായി പിടിച്ചെടുത്തു.
ഭുവനം താപിതം സര്വം ദേവാശ്ചൈവ ദിവോ ഗതാഃ । ഹതവാന്ബ്രാഹ്മണകുലം മുനീനാം മൂലകൃംതനഃ
സകല ലോകവും പീഡിപ്പിക്കപ്പെട്ടു; ദേവന്മാർ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി; ബ്രാഹ്മണകുലങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുകയും, മുനിമാരെ വേരോടെ അകറ്റുകയും ചെയ്തു.
തദാതിദുഃഖിതാ ദേവാഃ സേംദ്രാ ബ്രഹ്മാണമായയുഃ । സ്തുതിം ചക്രുര്മഹാത്മാനോ ദംഡവത്പ്രണതിം ഗതാഃ
അപ്പോൾ ദേവന്മാർ, ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം, അത്യന്തം ദുഃഖിതരായി ബ്രഹ്മാവിന്റെ അടുക്കൽ എത്തി; അവർ മഹാത്മാക്കളായി, വന്ദനം ചെയ്ത് സ്തുതി അർപ്പിച്ചു.
തേ തുഷ്ടുവുഃ സുരാഃ സര്വേ വാഗ്ഭിരര്ഥ്യാഭിരാദൃതാഃ । തതഃ പ്രസന്നോ ഭഗവാന്കിംകരോമീതി ചാബ്രവീത്
അവർ എല്ലാവരും ആദരപൂർവ്വം അഭ്യർത്ഥനയോടെ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് ഭഗവാനെ സ്തുതിച്ചു; അപ്പോൾ സന്തുഷ്ടനായ ഭഗവാൻ ചോദിച്ചു: 'എന്ത് ചെയ്യണം?'
തതോ നിവേദയാംചക്രുര്ബ്രഹ്മണേ വിബുധാഃ പുരഃ । ദശഗ്രീവാച്ച സംകഷ്ടം തഥാ നിജപരാഭവമ്
അപ്പോൾ ദേവന്മാർ, പത്തു തലയുള്ളവനാൽ ഉണ്ടാകുന്ന കഷ്ടതയും, തങ്ങളുടേതായ പരാജയവും ബ്രഹ്മാവിന്റെ മുമ്പിൽ അവതരിപ്പിച്ചു.
ക്ഷണം ധ്യാത്വാ യയൌ ബ്രഹ്മാ കൈലാസം ത്രിദശൈഃ സഹ । തസ്യ ശൈലസ്യ പാര്ശ്വേ തു വൈചിത്ര്യേണ സമാകുലാഃ
ഒരു നിമിഷം ധ്യാനം ചെയ്ത ശേഷം, ബ്രഹ്മാവ് ദേവന്മാരോടൊപ്പം കൈലാസിലേക്ക് പോയി; ആ പർവ്വതത്തിന്റെ അരികിൽ അവർ അത്ഭുതത്തോടെ നിറഞ്ഞു.
സ്ഥിതാഃ സംതുഷ്ടുവുര്ദേവാഃ ശംഭും ശക്രപുരോഗമാഃ । നമോ ഭവായ ശര്വായ നീലഗ്രീവായ തേ നമഃ
അവിടെ നിന്ന് ഇന്ദ്രൻ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന ദേവന്മാർ ശംഭുവിനെ സ്തുതിച്ചു: 'ഭവനേ, ശർവനേ, നീലകണ്ഠനേ, നിനക്ക് വന്ദനം.'
നമഃ സ്ഥൂലായ സൂക്ഷ്മായ ബഹുരൂപായ തേ നമഃ । ഇതി സര്വമുഖേനോക്താം വാണീമാകര്ണ്യ ശംകരഃ
'സ്ഥൂലനും സൂക്ഷ്മനും, അനേകം രൂപങ്ങളുള്ളവനേ, നിനക്ക് വന്ദനം.' ഇങ്ങനെ എല്ലാവരും ഒരുമിച്ച് പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ ശങ്കരൻ കേട്ടു.
പ്രോവാച നംദിനം ദേവാ നാനയേതി മമാംതികമ് । ഏതസ്മിന്നംതരേ ദേവാ ആഹൂതാ നംദിനാ ച തേ
ശങ്കരൻ നന്ദിയോട് പറഞ്ഞു: 'ദേവന്മാരെ എന്റെ അടുത്ത് വരാൻ അനുവദിക്കരുത്.' അതിനിടയിൽ, നന്ദി ദേവന്മാരെ വിളിച്ചു.
പ്രവിശ്യാംതഃപുരേ ദേവാ ദദൃശുര്വിസ്മിതേക്ഷണാഃ । ബ്രഹ്മാഗത്യ ദദര്ശാഥ ശംകരം ലോകശംകരമ്
അവരുടെ അകത്തളത്തിൽ കടന്ന ദേവന്മാർ അത്ഭുതഭരിതരായി നോക്കി; ബ്രഹ്മാവ് എത്തി ലോകങ്ങൾക്ക് അനുഗ്രഹം നൽകുന്ന ശംഭുവിനെ കണ്ടു.
ഗണകോടിസഹസ്രൈസ്തു സേവിതം മോദശാലിഭിഃ । നഗ്നൈര്വിരൂപൈഃ കുടിലൈര്ധൂസരൈര്വികടൈസ്തഥാ
ആയിരക്കണക്കിന് ഗണങ്ങൾ, ആനന്ദത്തോടെ, നഗ്നരായി, വിചിത്രരൂപത്തിൽ, വളഞ്ഞു, ചാരപൂശി, ഭയങ്കരമായ രൂപത്തിൽ, ശിവനെ സേവിച്ചു.
പ്രണിപത്യാഗ്രതഃ സ്ഥിത്വാ സഹ ദേവൈഃ പിതാമഹഃ । ഉവാച ദേവദേവേശം പശ്യാവസ്ഥാം ദിവൌകസാമ്
ദേവന്മാരോടൊപ്പം മുൻപിൽ നമസ്കരിച്ച് നിന്ന ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: 'ദേവദേവനേ, സ്വർഗവാസികളുടെ സ്ഥിതി നോക്കൂ.'