മാതഃ ക്ഷമസ്വ യദഘം മയാ കൃതമബുദ്ധിനാ । ത്വത്സദൃശ്യഃ പതിപരാഃ സര്വേഷാം സാധുകാരികാഃ
'അമ്മേ, ഞാൻ അജ്ഞാനത്തിൽ ചെയ്ത പാപം ക്ഷമിക്കണം; നിന്നെപ്പോലെ ഭർത്താവിൽ ഭക്തിയുള്ളവരൊക്കെയും നല്ലവഴിയിലാണ്.'
ജാനക്യാപി മഹാഭാഗാ ദേവരം വീക്ഷ്യ സാദരമ് । ആശീര്ഭിരഭിയുജ്യാഥ സമപൃച്ഛദനാമയമ്
മഹാഭാഗയായ ജാനകി, സഹോദരഭർത്താവിനെ ആദരവോടെ കണ്ടു, അനുഗ്രഹങ്ങൾ നൽകി, അവന്റെ ക്ഷേമം ചോദിച്ചു.
വിമാനവരമാരൂഢാസ്തേ സര്വേ നഭസോംഽഗണേ । ക്ഷണാദാലോകയാംചക്രേ നികടേ സ്വപിതുഃ പുരീമ്
അവരൊക്കെയും മനോഹരമായ ആകാശരഥങ്ങളിൽ കയറി, ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് തന്നെ, ആകാശത്തിലൂടെ യാത്രചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കെ, അച്ഛന്റെ നഗരത്തെ അടുത്ത് കാണാൻ സാധിച്ചു.
ശേഷ ഉവാച। ദൃഷ്ട്വാ രാമോ രാജധാനീം നിജലോകനിവാസിനീമ് । ജഹര്ഷ മതിമാന്വീരശ്ചിരദര്ശനലാലസഃ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: തന്റെ ജനങ്ങളുടെ താമസസ്ഥലമായ സ്വന്തം രാജധാനി കണ്ടപ്പോൾ, ബുദ്ധിമാനും ധൈര്യശാലിയുമായ രാമൻ, ഏറെക്കാലമായി ആ കാഴ്ചക്കായി ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നതിനാൽ, ഹർഷത്തോടെ നിറഞ്ഞു.
ഭരതോഽപി സ്വകം മിത്രം സുമുഖം നഗരം പ്രതി । പ്രേഷയാമാസ സചിവം നഗരോത്സവസിദ്ധയേ
ഭരതനും തന്റെ പ്രിയമായ നഗരത്തിലേക്ക് വിശ്വസ്തനായ മന്ത്രിയെ മുൻകൂട്ടി അയച്ചു, നഗരത്തിൽ ഉത്സവം ഒരുക്കാൻ.
ഭരത ഉവാച। കുര്വംതു ലോകാസ്ത്വരിതം രഘുനാഥാഗമോത്സവമ് । മംദിരേ മംദിരേ രമ്യം കൃതകൌതുകചിത്രകമ്
ഭരതൻ പറഞ്ഞു: എല്ലാവരും വേഗത്തിൽ രഘുനാഥന്റെ വരവിനായി ഉത്സവം ഒരുക്കട്ടെ. ഓരോ വീടും സന്തോഷകരമായ അലങ്കാരങ്ങളാൽ മനോഹരമായി അലങ്കരിക്കപ്പെടണം.
വിപാംസുകാ രാജമാര്ഗാശ്ചംദനദ്രവസിംചിതാഃ । പ്രസൂനഭരസംകൢപ്താ ഹൃഷ്ടപുഷ്ടജനാവൃതാഃ
രാജപഥങ്ങൾ ചന്ദനജലത്തിൽ തളിച്ച്, സുഗന്ധമുള്ള പൊടിയാൽ മൂടി, പൂക്കളുടെ കൂമ്പാരങ്ങൾകൊണ്ടും സന്തോഷവും സമൃദ്ധിയുമുള്ള ജനങ്ങളാൽ നിറയട്ടെ.
വിചിത്രവര്ണധ്വജഭാ ചിത്രിതാഖിലസ്വാംഗണാഃ । മേഘാഗമേ ധനുരിവ പശ്യംത്വേവ വലീമുഖാഃ
ഓരോ വീടിന്റെയും അങ്കണവും നിറങ്ങളുള്ള പതാകകളും കൊടികളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെടണം. മേഘകാലത്ത് കാണുന്ന ഇന്ദ്രധനുസ്സുപോലെ അതിന്മേൽ പ്രകാശം വീശട്ടെ. ജനങ്ങളുടെ മുഖങ്ങളിൽ സന്തോഷത്തിന്റെ പ്രകാശം തെളിയട്ടെ.
പ്രതിഗേഹം തു ലോകാനാം കാരയംത്വഗരൂക്ഷണമ് । യദ്ധൂമം വീക്ഷ്യ ശിഖിനോ നൃത്യം കുര്വംതു ലീലയാ
എല്ലാ വീടുകളിലും ശുഭമായ അഗ്നിഹോത്രങ്ങൾ ഒരുക്കണം. അതിൽ നിന്നുള്ള പുക കണ്ടു അഗ്നിപൂജകർ സന്തോഷത്തോടെ നൃത്തം ചെയ്യട്ടെ.
ഹസ്തിനോ മമ ശൈലാഭാനാധോരണസുയംത്രിതാന് । വിചിത്രയംതു ബഹുശോ ഗൈരികാദ്യുപധാതുഭിഃ
പർവതങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള എന്റെ ആനകളെ മനോഹരമായ തോരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച്, പലവിധം ഗൈരികം മുതലായ ഖനിജങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ഭംഗിയായി ചായം പൂശണം.
വാജിനശ്ചിത്രിതാ ഭൂയഃ സുശോഭംതു മനോജവാഃ । യദ്വേഗവീക്ഷണാദേവ ഗര്വം ത്യജതി സ്വര്ഹയഃ
വേഗതയിലും ഭംഗിയിലും അതുല്യമായ കുതിരകൾ മനോഹരമായി അലങ്കരിക്കപ്പെടണം. അവയുടെ വേഗം കണ്ടാൽ അവയിൽ ഏറ്റവും അഭിമാനമുള്ളവരും അഭിമാനം ഉപേക്ഷിക്കും.
കന്യാഃ സഹസ്രശോ രമ്യാഃ സര്വാഭരണഭൂഷിതാഃ । ഗജോപരി സമാരൂഢാ മുക്താഭിര്വികിരംതു ച
ആയിരക്കണക്കിന് സുന്ദരികളായ യുവതികൾ എല്ലാ ആഭരണങ്ങൾ ധരിച്ച് ആനപ്പുറത്ത് കയറി, മുത്തുകൾ വിതറിയിടണം.
ബ്രാഹ്മണ്യഃ പാത്രഹസ്താശ്ച ദൂര്വാഹാരിദ്രസംയുതാഃ । സുവാസിന്യോ മഹാരാജം രാമം നീരാജയംതു താഃ
ബ്രാഹ്മണസ്ത്രികൾ ദർഭയും മഞ്ഞളും നിറച്ച പാത്രങ്ങൾ കൈവശം വച്ച്, മഹാരാജാവായ രാമനെ നമസ്കരിച്ച് നീരാജനം നടത്തട്ടെ.
കൌസല്യാപുത്രസംയോഗസംദേശ വിധുരാ സതീ । ഹര്ഷം പ്രാപ്നോതു സുകൃശാ തദീക്ഷണസുലാലസാ
കൗസല്യയുടെ മകന്റെ വേർപാടിന്റെ വാർത്തയിൽ ദുഃഖിതയായിരുന്ന ദീർഘനാരിയായ സതീകൂടി, ഇപ്പോൾ അവനെ കാണുന്നതിൽ ആനന്ദം പ്രാപിക്കട്ടെ.
ഇത്യേവമാദിരചനാഃ പുരശോഭാവിധായികാഃ । കരോതു ജനതാ ഹൃഷ്ടാ രാമസ്യാഗമനം പ്രതി
ഇങ്ങനെ നഗരശോഭയ്ക്ക് വേണ്ടിയുള്ള എല്ലാ ഒരുക്കങ്ങളും ജനങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടെ രാമന്റെ വരവിനായി നടത്തട്ടെ.
ശേഷ ഉവാച। ഇതി ശ്രുത്വാ തതോ വാക്യം സുമുഖോ മംത്രവിത്തമഃ । പ്രയയൌ നഗരീം കര്തും കൃതകൌതുകതോരണാമ്
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, മന്ത്രജ്ഞനായ സുമുഖൻ നഗരത്തിലേക്ക് പോയി ഉത്സവത്തിനായി മനോഹരമായ തോരണങ്ങൾ ഒരുക്കാൻ തുടങ്ങി.
ഗത്വാഥ നഗരീം താം വൈ മംത്രീ തു സുമുഖാഭിധഃ । ഖ്യാപയാമാസ ലോകാനാം രാമാഗമമഹോത്സവമ്
അതിനുശേഷം സുമുഖൻ എന്ന മന്ത്രിയ് നഗരം എത്തി, രാമന്റെ വരവിനുള്ള മഹോത്സവം ജനങ്ങളിൽ അറിയിച്ചു.
ലോകാഃ ശ്രുത്വാ പുരീം പ്രാപ്തം രഘുനാഥം സുഹര്ഷിതാഃ । പൂര്വം തദീയ വിരഹത്യക്തഭോഗസുഖാദയഃ
രഘുനാഥൻ നഗരത്തിലെത്തിയെന്ന വാർത്ത കേട്ടപ്പോൾ, അവന്റെ വേർപാടിൽ ആനന്ദവും സൗഖ്യവും ഉപേക്ഷിച്ചിരുന്ന ജനങ്ങൾ അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു.
ബ്രാഹ്മണാ വേദസംപന്നാഃ പവിത്രാ ദര്ഭപാണയഃ । ധൌതോത്തരീയവലിതാ ജഗ്മുഃ ശ്രീരഘുനായകമ്
വേദപാരായണവും ശുദ്ധിയുമുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാർ, ദർഭ കൈവശം വച്ച്, കഴുകിയ ഉത്തരീയവും ധരിച്ച്, മഹത്വമുള്ള രഘുനായകനെ സ്വീകരിക്കാൻ പോയി.
ക്ഷത്രിയാ യേ ശൂരതമാ ധനുര്ബാണധരാ വരാഃ । സംഗ്രാമേ ബഹുശോ വീരാ ജേതാരോ യയുരപ്യമുമ്
വീര്യശാലികളായ ക്ഷത്രിയർ, ധനുസ്സും അമ്പും കൈവശം വച്ചവരും, യുദ്ധത്തിൽ പലതവണ ജയിച്ചവരും, അവനെ കാണാൻ പോയി.
വൈശ്യാ ധനസമൃദ്ധാശ്ച മുദ്രാശോഭിതപാണയഃ । ശുഭ്രവസ്ത്രപരീധാനാ അഭിജഗ്മുര്നരേശ്വരമ്
സമ്പന്നരായ വ്യാപാരികൾ, കൈകളിൽ നാണയങ്ങൾ അണിഞ്ഞ്, വെളിച്ചമുള്ള വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ച്, രാജാവിനെ സമീപിച്ചു.
ശൂദ്രാ ദ്വിജേഷു യേ ഭക്താഃ സ്വീയാചാരസുനിഷ്ഠിതാഃ । വേദാചാരരതാ യേ വൈ തേഽപിജഗ്മുഃ പുരീപതിമ്
സ്വകാര്യ ആചാരങ്ങളിൽ ഉറച്ചും, ദ്വിജന്മാരോടു ഭക്തിയോടെയും, വേദാചാരങ്ങളിൽ ആസ്വാദനത്തോടെയും ജീവിച്ചിരുന്ന ശൂദ്രന്മാരും നഗരാധിപതിയെ സമീപിച്ചു.
യേ യേ വൃത്തികരാ ലോകാഃ സ്വേ സ്വേ കര്മണ്യധിഷ്ഠിതാഃ । സ്വകം വസ്തു സമാദായ യയുഃ ശ്രീരാമഭൂപതിമ്
തങ്ങളുടെ തൊഴിലുകളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന എല്ലാവരും, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ വസ്തുക്കൾ എടുത്ത് ശ്രീരാമഭൂപതിയുടെ അടുക്കൽ എത്തി.
ഇത്ഥം ഭൂപതിസംദേശാത്പ്രമോദാപ്ലവസംയുതാഃ । നാനാ കൌതുകസംയുക്താ ആജഗ്മുര്മനുജേശ്വരമ്
രാജാവിന്റെ ആജ്ഞയാൽ, ആനന്ദത്തിൽ മുഴുകിയും,色色മായ വിനോദങ്ങളോടുകൂടിയും അവർ മനുഷ്യരാശിയുടെ അധിപതിയെ സമീപിച്ചു.
ശേഷ ഉവാച। രഘുനാഥോഽപി സകലൈര്ദൈവതൈഃ സ്വസ്വയാനഗൈഃ । പരീതഃ പ്രവിവേശോച്ചൈഃ പുരീം രചിതമോഹനാമ്
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: എല്ലാ ദേവതകളും തങ്ങളുടെ വാഹനങ്ങളുമായി ചുറ്റിപ്പറ്റിയപ്പോൾ രഘുനാഥൻ ആകർഷകമായ നഗരം ഉയർന്നോലമായി പ്രവേശിച്ചു.
പ്ലവംഗാഃ പ്ലവനൈര്യുക്താ ആകാശപഥചാരിണഃ । സ്വസ്വശോഭാപരീതാംഗാശ്ചാനുജഗ്മുഃ പുരോത്തമമ്
പാറി പറക്കാനും ആകാശമാർഗ്ഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കാനും കഴിവുള്ള വാനരന്മാർ, തങ്ങളുടെ ഭംഗിയോടെ, ആ മഹാനഗരത്തെ പിന്തുടർന്നു.
പുഷ്പകാദവരുഹ്യാശു നരയാനമഥാരുഹത് । സീതയാ സഹിതോ രാമഃ പരിവാരസമാവൃതഃ
പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ ഇറങ്ങി, സീതയോടൊപ്പം രാമൻ തന്റെ അനുചരങ്ങളുമായി മനുഷ്യരഥത്തിൽ കയറി.
അയോധ്യാം പ്രവിവേശാഥ കൃതകൌതുകതോരണാമ് । ഹൃഷ്ടപുഷ്ടജനാകീര്ണാമുത്സവൈഃ പരീഭൂഷിതാമ്
അപ്പോൾ അദ്ദേഹം ഉത്സവതോറണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, സന്തോഷത്തിലും സമൃദ്ധിയിലും നിറഞ്ഞ ജനങ്ങളാൽ കവിഞ്ഞ, ഉത്സവങ്ങളാൽ ഭസുരമായ അയോധ്യയിൽ പ്രവേശിച്ചു.
വീണാപണവഭേര്യാദിവാദിത്രൈരാഹതൈര്ഭൃശമ് । ശോഭമാനഃ സ്തൂയമാനഃ സൂതമാഗധബംദിഭിഃ
വീണ, പണവം, ഭേരി മുതലായ വാദ്യങ്ങളുടെ മുഴക്കത്തോടും, സുതന്മാരുടെയും മാഗധന്മാരുടെയും വന്ദനങ്ങളോടും കൂടി അദ്ദേഹം ഭംഗിയായി പ്രശംസിക്കപ്പെട്ടു.
ജയ രാഘവരാമേതി ജയ സൂര്യകുലാംഗദ । ജയ ദാശരഥേ ദേവ ജയതാല്ലോകനായകഃ
ജയം രാഘവരാമന്! ജയം സൂര്യവംശത്തിന്റെ മുത്ത്! ജയം ദശരഥപുത്ര ദേവന്! ജയം ലോകങ്ങളുടെ നായകനായവൻ!