കൃതസംധ്യാസ്തടാകേ തു മഹേശാദ്യാസ്തു കൃത്സ്നശഃ । അഥോത്തരമുഖഃ ശംഭുര്ന്യാസം കൃത്വാ ജജാപ ഹ
തടാകത്തിൽ സന്ധ്യാവന്ദനം പൂർത്തിയാക്കി, മഹേശ്വരനും മറ്റു ദേവന്മാരും എല്ലാം കഴിച്ചു. പിന്നെ ശംഭു വടക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് ന്യാസം ചെയ്ത് ജപം തുടങ്ങി.
അഥവിഷ്ണുര്മഹാതേജാ മഹേശമിദമബ്രവീത് । സര്വൈര്നമസ്യതേ യസ്തു സര്വൈരേവ സമര്ച്യതേ
അപ്പോൾ മഹാതേജസ്സുള്ള വിഷ്ണു മഹേശ്വരനോട് പറഞ്ഞു: 'എവർക്കും വന്ദ്യനും ആരാധ്യനും ആകുന്നവൻ—'
ഹൂയതേ സര്വയജ്ഞേഷു സ ഭവാന്കിം ജപിഷ്യതി । രചിതാംജലയഃ സര്വേ ത്വാമേവൈകമുപാസതേ
'എല്ലാ യജ്ഞങ്ങളിലും ആഹ്വാനിക്കപ്പെടുന്നവൻ, നീ എന്താണ് ജപിക്കാൻ പോകുന്നത്? എല്ലാവരും കയ്യുകൂപ്പി നിന്നു നിന്റെ മാത്രം ആരാധന ചെയ്യുന്നു.'
സ ഭവാന്ദേവദേവേശ കസ്മൈ വാ രചിതാംജലി । നമസ്കാരാദി പുണ്യാനാം ഫലദസ്ത്വം മഹേശ്വര
'ദേവതകളുടെ നാഥാ, നീ ആരെ കയ്യുകൂപ്പി വന്ദിക്കും? നമസ്കാരാദി പുണ്യങ്ങളുടെ ഫലം നൽകുന്നവൻ നീ തന്നെയല്ലേ മഹേശ്വരാ?'
തവ കഃ ഫലദോ വംദ്യഃ കോ വാ ത്വത്തോധികോ വദ । ശംകര ഉവാച- ധ്യായേ ന കിംചിദ്ഗോവിംദ ന നമസ്യേഹ കിംചന
'നിനക്കു ഫലം നൽകാൻ യോഗ്യനാരാണ്? നിന്നേക്കാൾ മേലുള്ളവൻ ആരാണ്? പറയൂ.' ശങ്കരൻ പറഞ്ഞു: 'ഗോവിന്ദാ, ഞാൻ ഒന്നിനെയും ധ്യാനിക്കാറില്ല, ഒന്നിനെയും ഇവിടെ വന്ദിക്കാറുമില്ല.'
നോപാസ്യേ കംചന ഹരേ ന ജപിഷ്യേഹ കിംചന । കിംതു നാസ്തികജംതൂനാം പ്രവൃത്ത്യര്ഥമിദം മയാ
'ഹരേ, ഞാൻ ആരെയും ആരാധിക്കാറില്ല, ഒന്നും ജപിക്കാറുമില്ല. പക്ഷേ, ആസ്തികതയില്ലാത്തവർക്കു മാതൃകയാകാൻ ഞാൻ ഇതെല്ലാം ചെയ്യുന്നു.'
ദര്ശനീയം ഹരേ തേ സ്യുരന്യഥാ പാപകാരിണഃ । തസ്മാല്ലോകോപകാരാര്ഥമിദം സര്വം കൃതം മയാ
'ഹരേ, അല്ലെങ്കിൽ പാപം ചെയ്യുന്നവർ നിന്നെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കില്ലായിരുന്നു. അതിനാൽ ലോകത്തിനൊട്ടുമുള്ള ഉപകാരത്തിനായി ഞാൻ ഇതെല്ലാം ചെയ്തു.'
ഓമിത്യുക്ത്വാ ഹരിരഥ തം നത്വാ സമതിഷ്ഠത । അഥ തേ ഗൌതമഗൃഹം പ്രാപ്താ ദേവഗണര്ഷയഃ
അപ്പോൾ ഹരി 'ഓം' എന്ന് പറഞ്ഞ് ശിവനെ വന്ദിച്ചു പിന്മാറി നിന്നു. പിന്നെ ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും ഗൗതമന്റെ വീട്ടിൽ എത്തി.
സര്വേ പൂജാമഥോ ചക്രുര്ദേവദേവേ പിനാകിനേ । ദേവോ ഹനൂമതാ സാര്ദ്ധം ഗായന്നാസ്തേ രഘൂത്തമ
അവിടെ എല്ലാവരും ദേവതകളുടെ ദൈവമായ പിനാകിയെ ആരാധിച്ചു. ദൈവം ഹനുമാനോടൊപ്പം ഇരുന്നു പാടിത്തുടങ്ങി, രഘുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠാ.
പഞ്ചാക്ഷരീം മഹാവിദ്യാം സര്വ ഏവ തദാ ജപന് । ഹനൂമത്കരമാലംബ്യ ദേവ്യഭ്യാശം ഗതോ ഹരഃ
അപ്പോൾ എല്ലാവരും അന്നത്തെ മഹാമന്ത്രമായ അഞ്ചക്ഷരജപം നടത്തി. ഹരൻ ഹനുമാന്റെ കൈ പിടിച്ച് ദേവിയുടെ അടുത്തേക്ക് പോയി.
ഏകശയ്യാസമാസീനൌ താവുഭൌ ദേവദംപതീ । ഗായന്നാസ്തേ സ ഹനുമാംസ്തുംബുരുര്നാരദസ്തഥാ
ദൈവദമ്പതികൾ ഒരേ കിടക്കയിൽ ഇരുന്നു. ഹനുമാനും തുംബുരുവും നാരദനും പാടിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
നാനാവിധിവിലാസാംശ്ച ചകാര പരമേശ്വരഃ । ആഹൂയ പാര്വതീമീശ ഇദം വാക്യമുവാച ഹ
പരമേശ്വരൻ പലവിധ വിനോദങ്ങൾ ചെയ്തു. പിന്നെ ഈശ്വരൻ പാർവതിയെ വിളിച്ച് അവളോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ശ്രീസദാശിവ ഉവാച- രചയിഷ്യാമി ധമ്മില്ലമേഹി മത്പുരതഃ ശുഭേ । ദേവ്യാഹ ന ച യുക്തം തദ്ഭര്ത്രാശുശ്രൂഷണം സ്ത്രിയഃ
ശ്രീസദാശിവൻ പറഞ്ഞു: 'ശുഭേ, ഞാൻ നിന്റെ മുടി എന്റെ മുമ്പിൽ ചുരുളാക്കി കെട്ടാം.' എന്നാൽ ദേവി മറുപടി പറഞ്ഞു: 'ഭർത്താവ് ഭാര്യക്ക് ഇങ്ങനെ സേവനം ചെയ്യുന്നത് ശരിയല്ല.'
കേശപ്രസാധനകൃതാവനര്ഥാംതരമാപതേത് । കേശപ്രസാധനേ ദേവ തത്വം സര്വം ന ചേപ്സിതമ്
മുടി ചുരുളാക്കുമ്പോൾ മറ്റൊരു വെറുതെ കാര്യം ഉണ്ടാകും; ദേവാ, മുടി ചുരുളാക്കുന്നതിൽ യഥാർത്ഥം ഒന്നും ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.
അഥ ബംധേ കൃതേ പശ്ചാദംസപ്രാംതപ്രമാര്ജനമ് । തനോശ്ചരമസംലഗ്ന കേശപുഷ്പാദിമാര്ജനമ്
പിന്നീട് മുടി ചുരുളാക്കിയശേഷം, തോളിന്റെ അറ്റങ്ങളിൽ കിടക്കുന്ന പൊടി തുടച്ചു കളയണം; ശരീരത്തിലും മുടിയിലും ഒട്ടിയിരിക്കുന്ന പൂക്കളും മറ്റും നീക്കം ചെയ്യണം.
ഏതസ്മിന്വര്തമാനേ തു മഹാത്മാനോ യദാഗമന് । തദാ കിമുത്തരം വാച്യം തവ ദേവാദിവംദിനഃ
ഇത് നടക്കുമ്പോൾ മഹാത്മാക്കൾ എത്തിയാൽ, ദൈവസേവകരോട് എന്ത് ഉത്തരം പറയണം?
നായാംതി ചേദഥ വിഭോ ഭീതിര്നാശമുപേഷ്യതി । ഏവം ഹി ഭാഷമാണാം താം കരേണാകൃഷ്യ ശംകരഃ
അവർ വരാതിരുന്നാൽ, ഭയത്താൽ അവർ നശിക്കും, ഭഗവാനേ. ഇങ്ങനെ ദേവി സംസാരിക്കുമ്പോൾ ശങ്കരൻ അവളെ കൈകൊണ്ട് അടുത്തേക്ക് ആകർഷിച്ചു.
സ്വോര്വോസ്താം സ്ഥാപയിത്വൈവ വിസ്രസ്യ കചബംധനമ് । വിഭജ്യ ച കരാഭ്യാം സ പ്രസസാര നഖൈരപി
അവളെ തന്റെ മടിയിൽ ഇരുത്തി, മുടിയുടെ ചുരുള് അഴിച്ച്, കൈകൊണ്ട് വിഭജിച്ച്, നഖങ്ങൾ കൊണ്ട് സുതാര്യമാക്കി.
വിഷ്ണുദത്താം പാരിജാതസ്രജം കചഗതാമപി । കൃത്വാ ധമ്മില്ലമകരോദഥ മാലാം കരാഗതാമ്
വിഷ്ണു നൽകിയ പാരിജാതപൂമാല അവളുടെ മുടിയിൽ നിന്ന് എടുത്ത്, മുടി ചുരുളാക്കി, പിന്നെ ആ മാല അവളുടെ കൈയിൽ വെച്ചു.
മല്ലികാസ്രജമാദായ ബബംധ കചബംധനേ । കല്പപ്രസൂനമാലാം ച ബ്രഹ്മദത്താം മഹേശ്വരഃ
മല്ലികപൂമാല എടുത്ത് മുടിയിൽ ചുരുളിൽ കെട്ടി; ബ്രഹ്മാ നൽകിയ കല്പവൃക്ഷപൂമാലയും മഹേശ്വരൻ അവളിൽ അണിയിച്ചു.
പാര്വതീവസനേ ഗൂഢഗംധാഢ്യേ ച സമാദധാത് । അഥാംസപൃഷ്ഠസംലഗ്നമാര്ജനം കൃതവാന്വിഭുഃ
പാർവതിയുടെ സുഗന്ധമുള്ള വസ്ത്രങ്ങൾ ക്രമീകരിച്ചു; പിന്നെ, ഭഗവാൻ അവളുടെ തോളിന്റെ പുറകിൽ ഒട്ടിയിരുന്നതും തുടച്ചു നീക്കി.
ശ്ലഥനീവേരധോ ദേവ്യാ വസ്ത്രവേഷ്ടേരധോഗതഃ । ദേവഃ കിമിദമിത്യുക്ത്വാ നീവീബംധം ചകാര ഹ
ദേവിയുടെ താഴത്തെ വസ്ത്രം അഴിഞ്ഞ് താഴേക്ക് പോകുന്നത് കണ്ട ദൈവം, 'ഇത് എന്താണ്?' എന്ന് പറഞ്ഞു, അവളുടെ കച്ച കെട്ടി.
നാസാഭൂഷണമേതത്തേ പശ്യാമി സ മദാത്തതഃ । ഇത്യുക്ത്വാ സ്വയമാദായ വിച്ഛായം മൌക്തികം സതീ
'ഇത് നിന്റെ മൂക്കണിയല്ലെന്ന് ഞാൻ കാണുന്നു,' എന്നു പറഞ്ഞു. പിന്നെ സതീ സ്വയം മുത്ത് എടുത്ത് നോക്കി.
ഹരിദ്രായാഃ സമായോഗേ മുക്താഫലമദീപ്തിമത് । ഇദം ഹി ധ്രിയതാം മുക്താഫലം മമ തവ പ്രിയമ്
മഞ്ഞൾ പുരട്ടിയതുകൊണ്ട് മുത്ത് പ്രകാശം നിറഞ്ഞതായി. 'ഈ മുത്ത്, പ്രിയേ, ഞാനും നീയും സൂക്ഷിക്കണം,' എന്നു പറഞ്ഞു.
പാര്വത്യുവാച- അഹോ ത്വന്മംദിരം ശംഭോ സര്വവസ്തുസമൃദ്ധിമത് । പൂര്വമേവ മയാ സര്വം വസ്തുജ്ഞാതം വിഭൂഷണൈഃ
പാർവതി പറഞ്ഞു: 'ശംഭോ, നിന്റെ മന്ദിരം എല്ലാം സമൃദ്ധിയോടെ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. എല്ലാ വസ്തുക്കളും ആഭരണങ്ങളും ഞാൻ മുമ്പേ അറിഞ്ഞിരുന്നു.'
അഹോ ദ്രവിണസംപത്തിര്ഭൂഷണൈരവഗമ്യതേ । ശിരോവിഭൂഷിതം ദേവ ബ്രഹ്മശീര്ഷസ്യ മാലയാ
'സത്യത്തിൽ സമ്പത്ത് ആഭരണങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ദേവാ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ തലമാല നിന്റെ തലയിൽ അണിയിച്ചിരിക്കുന്നു.'
നരകസ്യ തഥാ മാലാ വക്ഷഃസ്ഥലവിഭൂഷണമ് । ശേഷശ്ച വാസുകിശ്ചൈവ സവിഷൌ തവ കംകണേ
'നരകന്റെ മാല നിന്റെ നെഞ്ചിൽ അണിയിച്ചിരിക്കുന്നു. വിഷമുള്ള ശേഷനും വാസുകിയും നിന്റെ കൈവളയങ്ങളാണ്.'
ദിശോംഽബരേ ജടാ കേശാ ഭസിതം ചാംഗരാഗകമ് । മഹോക്ഷോ വാഹനം ഗോത്രം കുലം ചാജ്ഞാതമേവ ച
'ദിശകളും ആകാശവും നിന്റെ ജടയും മുടിയുമാണ്; ചാരമാണ് നിന്റെ ശരീരത്തിലെ അലങ്കാരം. വലിയ കാളയാണ് നിന്റെ വാഹനവും, നിന്റെ വംശവും ആരും അറിയുന്നില്ല.'
ജ്ഞായേതേ പിതരൌ നൈവ വിരൂപാക്ഷം തഥാ വപുഃ । ഏവം വദംതീം ഗിരിജാം വിഷ്ണുഃ പ്രാഹാതി കോപനഃ
'നിന്റെ മാതാപിതാക്കൾ ആരാണെന്നറിയില്ല, നിന്റെ രൂപവും അജ്ഞാതമാണ്, തിരിയുള്ളവനേ.' ഇങ്ങനെ ഗിരിജ പറഞ്ഞു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ വിഷ്ണു കോപത്തോടെ പറഞ്ഞു:
കിമര്ഥം നിംദസേ ദേവി ദേവദേവം ജഗത്പതിമ് । ത്യക്ഷ്യേ പ്രാണാന്പ്രിയാന്ഭദ്രേ തവ നൂനമസംയമമ്
'ദേവദേവനെയും ലോകപതിയെയും നീ എന്തിനാണ് അപമാനിക്കുന്നത്, ദേവി? പ്രിയേ, നിനക്ക് നിയന്ത്രണം ഇല്ലാത്തതിനാൽ ഞാൻ ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കും.'