കര്ദമം കാഷ്ഠദംഡം ച ഭുക്ത്വാ പ്രീത്യാഥ ഹര്ഷിതഃ । ഏതാദൃശോ മുനിരസൌ ചംഡാലസദൃശാകൃതിഃ
അവൻ മണ്ണും മരക്കൊലും സന്തോഷത്തോടെ കഴിച്ചു; അങ്ങനെയായിരുന്നു ആ മുനി, രൂപത്തിൽ ചണ്ഡാളനെപ്പോലെയായിരുന്നു.
സുജീര്ണോപാനഹൌ ഹസ്തേ ഗൃഹീത്വാ തു തഥാ കരേ । അംത്യജോചിതഭാഷാഭിര്വൃഷപര്വാണമഭ്യഗാത്
നന്നായി പഴകിയ ചെരിപ്പ് കൈയിൽ എടുത്ത്, ചൂണ്ടുകാര്യങ്ങൾ സംസാരിച്ചവരുപോലെ അവൻ വൃഷപർവ്വാനെ സമീപിച്ചു.
വൃഷപര്വേശയോര്മധ്യേ ദിഗ്വാസാഃ സമതിഷ്ഠത । വൃഷപര്വാ തമജ്ഞാത്വാ പീഡയിത്വാ ശിരോഽച്ഛിനത്
വൃഷപർവ്വാനും അവന്റെ ജനങ്ങളും തമ്മിൽ നഗ്നനായി അവൻ നിന്നു; വൃഷപർവ്വൻ അവനെ തിരിച്ചറിയാതെ തല വെട്ടി കളഞ്ഞു.
ഹതേ തസ്മിന്ദ്വിജശ്രേഷ്ഠേ ജഗദേതച്ചരാചരമ് । അതീവ കലുഷമഭവത്തത്രസ്ഥാ മുനയസ്തഥാ
ആ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠൻ കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഈ ലോകം മുഴുവൻ—ചലനശീലികളായവരും അചലങ്ങളായവരും—വളരെ അശുദ്ധമായി; അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന മുനിമാരും അങ്ങനെ തന്നെ അശുദ്ധരായി.
ഗൌതമസ്യ മഹാശോകഃ സംജാതഃ സുമഹാത്മനഃ । നിര്യയൌ ചക്ഷുഷോര്വാരി ശോകം സംദര്ശയന്നിവ
മഹാത്മാവായ ഗൗതമനിൽ വലിയ ദുഃഖം ജനിച്ചു; കണ്ണുകളിൽ നിന്നു കണ്ണുനീർ ഒഴുകി, അവന്റെ ദുഃഖം വ്യക്തമാക്കി.
ഗൌതമഃ സര്വദൈത്യാനാം സംനിധൌ വാക്യമുക്തവാന് । കിമനേന കൃതം പാപം യേന ച്ഛിന്നമിദം ശിരഃ
എല്ലാ ദൈത്യന്മാരുടെയും സന്നിധിയിൽ ഗൗതമൻ പറഞ്ഞു: 'അവൻ എന്ത് പാപം ചെയ്തു, അതിനാൽ തല വെട്ടി കളയേണ്ടി വന്നു?'
മമ പ്രാണാധികസ്യേഹ സര്വദാ ശിവയോഗിനഃ । മമാപി മരണം സത്യം ശിഷ്യരൂപീ യതോ ഗുരുഃ
'അവൻ എനിക്ക് ജീവനെക്കാൾ പ്രിയനായിരുന്നു, എല്ലായ്പ്പോഴും ശിവഭക്തനായിരുന്നു; ശിഷ്യൻ ഗുരുവിനെപ്പോലെ ആകയാൽ, എന്റെ മരണവും ഉറപ്പാണ്.'
ശൈവാനാം ധര്മയുക്താനാം സര്വദാ ശിവവര്തിനാമ് । മരണം യത്ര ദൃഷ്ടം സ്യാത്തത്ര നോ മരണം ധ്രുവമ്
'ശിവഭക്തരും ധർമ്മപഥത്തിൽ നില്ക്കുന്നവരും എവിടെയോ മരണമടയുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, അവിടെ നമ്മുടേത് മരണം ഉറപ്പാണ്.'
ശുക്ര ഉവാച- ഏനം സംജീവയിഷ്യാമി മമ ഗോത്രം ശിവപ്രിയമ് । കിമസൌ മ്രിയതേ ബ്രഹ്മന്പശ്യ മേ തപസോ ബലമ്
ശുക്രൻ പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ അവനെ ജീവിപ്പിക്കും, എന്റെ വംശം ശിവനു പ്രിയമാണ്. അവൻ മരിക്കേണ്ടതെന്തിന്, ബ്രാഹ്മണാ? എന്റെ തപസ്സിന്റെ ശക്തി കാണൂ.'
ഇതി വാദിനി വിപ്രേംദ്രേ ഗൌതമോഽപി മമാര ഹ । തസ്മിന്മൃതേഽഥ ശുക്രോഽപി പ്രാണാംസ്തത്യാജ യോഗതഃ
അങ്ങനെ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠൻ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, ഗൗതമനും മരിച്ചു; അവൻ മരിച്ചപ്പോൾ ശുക്രനും യോഗശക്തിയാൽ ജീവൻ വിട്ടു.
തസ്യാപി ഹതമാജ്ഞായ പ്രഹ്ലാദാ ദ്ദാനവേശ്വരാഃ । സര്വേ മൃതാഃ ക്ഷണേനൈവ തദദ്ഭുതമിവാഭവത്
അവനും കൊല്ലപ്പെട്ട വിവരം അറിഞ്ഞപ്പോൾ, പ്രഹ്ലാദനും ദാനവാധിപതികളും എല്ലാവരും ഉടൻ മരിച്ചു; അതൊരു അത്ഭുതംപോലെയായിരുന്നു.
മൃതമാസീദഥ ബലം തസ്യ ബാണസ്യ ധീമതഃ । അഹല്യാ ശോകസംതപ്താ രുരോദോച്ചൈഃ പുനഃ പുനഃ
അപ്പോൾ ധീരനായ ബാലന്റെ ശക്തിയും മരിച്ചുപോയി; അഹല്യ ദുഃഖത്തിൽ കത്തിയുകൊണ്ട് വീണ്ടും വീണ്ടും ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു.
ഗൌതമേന മഹേശസ്യ പൂജയാ പൂജിതോ വിഭുഃ । വീരഭദ്രോ മഹായോഗീ സര്വം ദൃഷ്ട്വാ ചുകോപ ഹ
ഗൗതമൻ മഹേശ്വരനെ ആരാധിച്ച് ആദരിച്ചപ്പോൾ, മഹായോഗിയായ വീരഭദ്രൻ ഇതെല്ലാം കണ്ടു കോപിച്ചു.
അഹോ കഷ്ടമഹോകഷ്ടം മാഹേശാ ബഹവോ മൃതാഃ । ശിവം വിജ്ഞാപയിഷ്യാമി തേനോക്തം കരവാണ്യഹമ്
'അയ്യോ, എത്ര വലിയ ദുർഘടം! മഹേശ്വരഭക്തരിൽ പലരും മരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഞാൻ ശിവനോട് ഈ വിവരം അറിയിക്കും, അവൻ പറയുന്നതുപോലെ ഞാൻ ചെയ്യും.'
ഇതി നിശ്ചിത്യ ഗതവാന്മംദരാചലമവ്യയമ് । നമസ്കൃത്വാ വിരൂപാക്ഷമിദം സര്വമഥോക്തവാന്
അങ്ങനെ തീരുമാനിച്ച്, അവൻ അക്ഷയമായ മന്ദരപർവതത്തിലേക്ക് പോയി, മൂന്നു കണ്ണുള്ളവനോട് നമസ്കരിച്ചു, എല്ലാം വിവരിച്ചു പറഞ്ഞു.
ബ്രഹ്മ ഹരീ സ്ഥിതൌ തത്ര ദൃഷ്ട്വാ പ്രാഹ ശിവോ വചഃ । മദ്ഭക്തൈഃ സാഹസം കര്മ കൃതം ദൃഷ്ട്വാ വരപ്രദഃ
അവിടെ ബ്രഹ്മാവിനെയും ഹരിയെയും കണ്ടശേഷം ശിവൻ പറഞ്ഞു: 'എന്റെ ഭക്തന്മാർ ചെയ്ത ഈ ഭയങ്കരമായ പ്രവൃത്തി കണ്ടപ്പോൾ, ഞാൻ, വരദായകൻ...'
ഗത്വാ പശ്യാമഹേ വിഷ്ണോ യുവാമപ്യാഗമിഷ്യഥ । അഥേശോ വൃഷമാരുഹ്യ വായുനാ ധൂതചാമരഃ
നമുക്ക് വിഷ്ണുവിനെ കാണാൻ പോകാം; നിങ്ങളും കൂടെ വരണം. അപ്പോൾ ഭഗവാൻ കാളയെ കയറി, കാറ്റിൽ ചാമരം വീശുമ്പോൾ പുറപ്പെട്ടു.
നംദികേന സുവേഷേണ ധൃതേ ഛത്രേതി ശോഭനേ । സുശ്വേതഹേമദംഡേ ച നാന്യയോഗേ ധൃതേ വിഭോഃ
നന്ദികേശ്വരൻ മനോഹരമായി അലങ്കരിച്ച്, വെള്ളപൊലിവുള്ള പൊൻകൈയുള്ള കുട ഭഗവാന്റെ മുകളിൽ പിടിച്ചു നിന്നു.
മഹേശാനുമതിം ലബ്ധ്വാ ഹരിര്നാഗാംതകേ സ്ഥിതഃ । ആരക്തനീലഛത്രാഭ്യാം ശുശുഭേ ലക്ഷ്യകൌസ്തുഭഃ
ശിവന്റെ അനുമതിയോടെ ഹരി പാമ്പിന്റെ അറ്റത്തുള്ള സ്ഥലത്ത് നിന്നു; ചുവപ്പും നീലയും നിറമുള്ള കുടകൾ കൊണ്ടു അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട് ലക്ഷ്മിയുടെ കൗസ്തുഭം രത്നം പ്രകാശിച്ചു.
ശിവാനുമത്യാ ബ്രഹ്മാപി ഹംസാരൂഢോഽഭവത്തദാ । ഇംദ്രഗോപപ്രഭാകാരച്ഛത്രാഭ്യാം ശുശുഭേ വിധിഃ
ശിവന്റെ അനുമതിയോടെ ബ്രഹ്മാവും അന്നവാഹനമായ ഹംസയെ കയറി; ഇന്ദ്രഗോപം എന്ന കീടത്തിന്റെ പ്രകാശംപോലെയുള്ള കുടകൾ കൊണ്ട് ബ്രഹ്മാവിന് ഭംഗി കൂട്ടി.
ഇംദ്രാദിസര്വദേവാശ്ച സ്വസ്വവാഹനസംയുതാഃ । അഥ തേ നിര്യയുഃ സര്വേ നാനാവാദ്യാനുമോദിതാഃ
ഇന്ദ്രനും മറ്റു ദേവന്മാരും ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ വാഹനങ്ങളോടൊപ്പം, വിവിധ വാദ്യങ്ങൾ മുഴങ്ങുമ്പോൾ അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
കോടികോടിഗണാകീര്ണാ ഗൌതമസ്യാശ്രമം ഗതാഃ । ബ്രഹ്മവിഷ്ണുമഹേശാനാ ദൃഷ്ട്വാ തത്പരമാദ്ഭുതമ്
അനവധി കോടികൾ ചേർന്ന് അവർ ഗൗതമന്റെ ആശ്രമത്തിലെത്തി; ബ്രഹ്മാവിനെയും വിഷ്ണുവിനെയും മഹേശ്വരനെയും കണ്ടപ്പോൾ അത്ഭുതകരമായ ദൃശ്യങ്ങൾ അവിടെ കണ്ടു.
സ്വഭക്തം ജീവയാമാസ വാമകോണനിരീക്ഷണാത് । ശംകരോ ഗൌതമം പ്രാഹ തുഷ്ടോഽഹം തേ വരം വൃണു
വലതുവശം നോക്കിയതുകൊണ്ട് മാത്രം ശിവൻ തന്റെ ഭക്തനെ ജീവിപ്പിച്ചു; സന്തോഷത്തോടെ ശംകരൻ ഗൗതമനോടു പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ തൃപ്തനാണ്, നീ വേണമെന്ന വരം ചോദിക്കൂ.'
ഗൌതമ ഉവാച- യദി പ്രസന്നോ ദേവേശ യദി ദേയോ വരോ മമ । ത്വല്ലിംഗാര്ചനസാമര്ഥ്യം നിത്യമസ്തു മഹേശ്വര
ഗൗതമൻ പറഞ്ഞു: 'ദേവേശാ, നിങ്ങൾ എനിക്ക് പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ, എനിക്ക് ഒരു വരം നൽകാൻ തയ്യാറാണെങ്കിൽ, ഞാൻ എപ്പോഴും നിങ്ങളുടെ ലിംഗത്തെ ആരാധിക്കാൻ കഴിവുള്ളവനാകട്ടെ, മഹേശ്വരാ.'
വൃതമേതന്മയാ ദേവ ശൃണുഷ്വൈതത്ത്രിലോചന । മമ ശിഷ്യോ മഹാഭാഗോ ഹേയാഹേയാദിവര്ജിതഃ
'ഈ വരം ഞാൻ തിരഞ്ഞെടുത്തിരിക്കുന്നു, മൂന്നു കണ്ണുള്ള പ്രഭോ, ഇനി കേൾക്കൂ: എന്റെ ശിഷ്യൻ, മഹാഭാഗ്യശാലി, സ്വീകരിക്കേണ്ടതും ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതുമായ എല്ലാം വിട്ടു കഴിഞ്ഞവനാണ്.'
പ്രേക്ഷണീയം മമത്വേന ന ച പശ്യതി ചക്ഷുഷാ । ന ച ഘ്രാണേന ഘ്രാതവ്യം ന ദാതവ്യം ന ചേതരത്
'അവൻ കാണേണ്ടത് തന്റെതെന്നു കരുതുന്നില്ല, കണ്ണുകൊണ്ട് നോക്കുന്നില്ല; മൂക്കുകൊണ്ട് വാസനയെടുക്കുന്നില്ല, നൽകുന്നില്ല, മറ്റൊന്നും ചെയ്യുന്നില്ല.'
ഇതി ബുദ്ഘ്വാ തഥാ കുര്വന്സ ഹി യോഗീ മഹായശാഃ । ഉന്മത്തവികൃതാകാരഃ ശംകരാത്മേതി കീര്തിതഃ
'ഇങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കി, അങ്ങനെ പ്രവർത്തിച്ച്, ആ മഹാശ്രേഷ്ഠനായ യോഗി, ഭ്രാന്തൻപോലെയും വ്യത്യസ്തമായ രൂപത്തിലും ശംകരനിൽ നിന്നവനെന്നു അറിയപ്പെടുന്നു.'
ന കശ്ചിത്തം പ്രതിദ്വിഷ്യാന്ന ച തം ഹിംസയേദിതി । ഏതന്മേ ദീയതാം ദേവ ഏതേഷാമമൃതിസ്തഥാ
'ആയതുകൊണ്ട്, ആരും അവനോട് വൈരാഗ്യം കാണിക്കരുത്, ആരും അവനെ ഹാനികരമാക്കരുത്; ദേവാ, ഇതും ഇവർക്കും അമൃതത്വവും എനിക്ക് ദയവായി നൽകണം.'
ശ്രീഭഗവാനുവാച-। ആകല്പമേതേ ജീവംതു തതോ മുക്തിം ഭജംതു ച । ത്വയാ കൃതമിദം വേശ്മ വിസ്തൃതം വികൃതം ശുഭമ്
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: 'ഇവരൊക്കെയും ഒരു കല്പം മുഴുവൻ ജീവിക്കട്ടെ, പിന്നെ മോക്ഷം ലഭിക്കട്ടെ. നീ നിർമ്മിച്ച ഈ ഭവനം വിശാലവും അത്ഭുതകരവും ശുഭകരവുമാണ്.'
തിഷ്ഠാമഃ ക്ഷണമാത്രം തു തതോ യാസ്യാമ മംദിരമ് । ഗൌതമ ഉവാച- അയോഗ്യം പ്രാര്ഥയാമീശ ഹ്യര്ഥീ ദോഷം ന പശ്യതി
'നാം ഒരു നിമിഷം മാത്രം ഇവിടെ തങ്ങും, പിന്നെ ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പോകാം.' ഗൗതമൻ പറഞ്ഞു: 'പ്രഭോ, ഞാൻ യോഗ്യമായതല്ലാത്തത് ചോദിക്കുന്നു, കാരണം അഭ്യർത്ഥകൻ ദോഷം കാണുന്നില്ല.'