ഇത്ഥം കൃത്വാ ഭൂതശുദ്ധിം ക്രിയാര്ഹോ മര്ത്യഃ ശുദ്ധോ ജായതേ ഏവ ശുദ്ധഃ । പൂജാം കര്തും ജാപ്യകര്മ്മാപി പശ്ചാദ്ദേവധ്യാനേ ബ്രഹ്മഹത്യാദി ഹാനിഃ
ഇങ്ങനെ ഭൂതശുദ്ധി നടത്തി, മനുഷ്യന് കര്മ്മങ്ങള്ക്കായി യോഗ്യനാകുന്നു; അപ്പോഴാണ് അവന് യഥാര്ത്ഥത്തില് ശുദ്ധനായതും. ഈ ശുദ്ധി നേടിയശേഷം മാത്രമേ അവന് പൂജയോ ജപമോ ചെയ്യാന് കഴിയൂ. ദേവതയെ ധ്യാനിച്ചാല് ബ്രഹ്മഹത്യ പോലെയുള്ള പാപങ്ങള് അകറ്റപ്പെടും.
ഏവം ധ്യാത്വാ ചംദ്രദീപ്തിപ്രകാശം ധ്യാനേനാരോപ്യാശു ലിംഗേ ശിവസ്യ । സദാശിവം ദീപമധ്യേ വിചിംത്യ പംചാക്ഷരേണാര്ചനമവ്യയം തു
ഇങ്ങനെ ചന്ദ്രപ്രകാശം മനസ്സില് ധ്യാനിച്ച്, അതിനെ ശിവലിംഗത്തില് വേഗത്തില് സ്ഥാപിച്ച്, പ്രകാശത്തിന്റെ നടുവില് സദാശിവനെ ചിന്തിച്ച്, അക്ഷരമായ അഞ്ചക്ഷരമന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് ആരാധിക്കണം.
ആവാഹനാദീനുപചാരാംസ്തഥാപി കൃത്വാ സ്നാനം പൂര്വവച്ഛംകരസ്യ । ഉദുംബരം രാജതം സ്വര്ണപീഠം വസ്ത്രാദിഛന്നം സര്വമേവേഹ പീഠമ്
അവാഹനമുതലായ ഉപചാരങ്ങള് ചെയ്തശേഷം, മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ ശങ്കരനെ സ്നാനമാടിക്കണം. ഇരിപ്പിടം ഉദുംബരമരം, വെള്ളി, അല്ലെങ്കില് പൊന്നുകൊണ്ടുള്ളതും, വസ്ത്രം മുതലായവകൊണ്ട് മൂടിയതുമാകണം.
അംതേ കൃത്വാ ബുദ്ബുദാനാം ച വൃഷ്ടിം പീഠേ പീഠേ നാഗമേകം പുരസ്താത് । കുര്യാത്പീഠേ ചോര്ധ്വകേ നാഗയുഗ്മം ദേവാഭ്യാശേ ദക്ഷിണേ വാമതശ്ച
അവസാനത്തില് ഓരോ ഇരിപ്പിടത്തിലും ബുബ്ബുദങ്ങള് ചിതറിച്ച്, ഓരോ പീഠത്തിനുമുമ്പില് ഒരു പാമ്പ് വെക്കണം. മുകളിലുള്ള പീഠത്തില് രണ്ട് പാമ്പുകള് വലതുവശത്തും ഇടതുവശത്തും, ദേവതകള്ക്കു സമീപം വെക്കണം.
ജപാപുഷ്പം നാഗമധ്യേ നിധായ മധ്യേ വസ്ത്രം ദ്വാദശ പ്രാതിഗുണ്യേ । സുശ്വേതേന തസ്യ മധ്യേ മഹേശം ലിംഗാകാരം പീഠയുക്തം പ്രപൂജ്യമ്
പാമ്പുകളുടെ ഇടയില് ചമ്പപ്പൂവ് വെച്ച്, നടുവില് വസ്ത്രം ഇരുപത്തിരണ്ടു തവണ അളവനുസരിച്ച് വച്ച്, അതിന്റെ നടുവില് വെളുത്ത വസ്ത്രം വെച്ച്, പീഠത്തില് സ്ഥാപിച്ച ലിംഗരൂപിയായ മഹേശനെ ആരാധിക്കണം.
ഏവം കൃത്വാ ബാണമുഖ്യാ ദിതീശാ ദത്ത്വാ ദത്ത്വാ പംചഗംധാഷ്ടഗംധമ് । പുഷ്പൈഃ പത്രൈഃ ശ്രീ തിലൈരക്ഷതൈശ്ച തിലോന്മിശ്രൈഃ കേവലൈശ്ച പ്രപൂജ്യ
ഇങ്ങനെ ചെയ്തശേഷം, പ്രധാനമായ ബാണം ദിതീദേവിക്ക് അര്പ്പിച്ച്, അഞ്ചുവിധവും എട്ടുവിധവും സുഗന്ധങ്ങള് നല്കി, പൂക്കളും ഇലകളും ശുഭമായ എള്ളും അക്ഷതയും, എള്ള് കലര്ത്തിയതും ശുദ്ധമായതും ഉപയോഗിച്ച് ആരാധിക്കണം.
ധൂപം ദത്ത്വാ വിധിവത്സംപ്രയുക്തം ദീപം ദത്ത്വാ ചോക്തമേവോപഹാരമ് । പൂജാശേഷം തേ സമാപ്യാഥ സര്വേ ഗീതം നൃത്യം തത്രതത്രാപി ചക്രുഃ
ശുദ്ധമായ വിധിയില് ധൂപം അര്പ്പിച്ച്, ദീപവും മറ്റുള്ള ഉപഹാരങ്ങളും നല്കി, പൂജയുടെ ശേഷമുള്ള കാര്യങ്ങള് പൂര്ത്തിയാക്കി, അവര് എല്ലാവരും വിവിധിടങ്ങളില് പാട്ടും നൃത്തവും നടത്തി.
അഥാസ്മിന്നംതരേ ഗൌതമസ്യപ്രാപ്തഃ ശിഷ്യഃ ശംകരാത്മേതി നാമ്നാ
അപ്പോള് അതിനിടയില് ഗൗതമന്റെ ശിഷ്യനായ ശങ്കരാത്മാവ് എന്ന പേര് ഉള്ളവന് അവിടെ എത്തി.
ഉന്മത്തവേശോ ദിഗ്വാസാ അനേകാവൃതിമാശ്രിതഃ । ക്വചിദ്ദ്വിജാതിപ്രവരഃ ക്വചിച്ചംഡാലസന്നിഭഃ
അവന് ഭ്രാന്തന് പോലെയുള്ള വേഷത്തില്, ദിശകളെ മാത്രം വസ്ത്രമാക്കി, പലതവണ ചുറ്റിപ്പിടിച്ച്, ചിലപ്പോള് ദ്വിജന്മാരില് ശ്രേഷ്ഠനായി, ചിലപ്പോള് ചണ്ഡാളനെപ്പോലെയും കണ്ടു.
ക്വചിച്ഛൂദ്ര സമോ യോഗീ താപസഃ ക്വചിദപ്യുത । ഗര്ജത്യുത്പതതേ ചൈവ നൃത്യതി സ്തൌതി ഗായതി
ചിലപ്പോള് ശൂദ്രനായി, ചിലപ്പോള് യോഗിയോ തപസ്സുകാരനോ ആയി; അവന് ഗര്ജിച്ചു, ചാടുകയും, നൃത്തം ചെയ്യുകയും, സ്തുതി പാടുകയും, പാടുകയും ചെയ്തു.
രോദിതി ശൃണുതേ വ്യക്തം പതത്യുത്തിഷ്ഠതി ക്വചിത് । ശിവജ്ഞാനൈകസംപന്നഃ പരമാനംദനിര്ഭരഃ
അവന് ചിലപ്പോള് കരയുകയും, ശ്രദ്ധയോടെ കേള്ക്കുകയും, ചിലപ്പോള് വീണു കിടക്കുകയും, എഴുന്നേല്ക്കുകയും ചെയ്തു; ശിവജ്ഞാനത്തില് മാത്രം നിറഞ്ഞ് പരമാനന്ദത്തില് മുഴുകിയവനായിരുന്നു.
സംപ്രാപ്തോ ഭോജ്യവേലായാം ഗൌതമസ്യാംതികം യയൌ । ബുഭുജേ ഗുരുണാ സാകം ക്വചിദുച്ഛിഷ്ടമേവ ച
ഭക്ഷണസമയത്ത് എത്തിയ അവന് ഗൗതമന്റെ അടുത്തേക്ക് പോയി; ചിലപ്പോള് ഗുരുവിനൊപ്പം ഭക്ഷണം കഴിച്ചു, ചിലപ്പോള് ശേഷിച്ച ഭക്ഷണം മാത്രം കഴിച്ചു.
ക്വചില്ലേഹതി തത്പാത്രം തൂഷ്ണീമേവാഭ്യഗാത്ക്വചിത് । ഹസ്തം ഗൃഹീത്വൈവ ഗുരോഃ സ്വയമേവാഭുനക്ക്വചിത്
ചിലപ്പോള് ആ പാത്രം നക്കിക്കഴിച്ചു, ചിലപ്പോള് മിണ്ടാതെയെത്തി; ചിലപ്പോള് ഗുരുവിന്റെ കൈ പിടിച്ച് സ്വയം ഭക്ഷണം കഴിച്ചു.
ക്വചിദ്ഗൃഹാംതരേ മൂത്രം ക്വചിത്കര്ദമലേപനമ് । സര്വദാ തം ഗുരുര്ദൃഷ്ട്വാ കരമാലംബ്യ മംദിരമ്
ചിലപ്പോള് വീട്ടിനകത്ത് മൂത്രം ചെയ്തു, ചിലപ്പോള് ചളി പുരട്ടി; എപ്പോഴും ഗുരു അവനെ കണ്ടു കൈ പിടിച്ച് അകത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.
പ്രവേശ്യ സ്വീയപീഠേ തമുപവേശ്യാഭ്യഭോജയത് । സ്വയം തദസ്യ പാത്രേണ ബുഭുജേ ഗൌതമോ മുനിഃ
അവനെ സ്വന്തം ഇരിപ്പിടത്തില് ഇരുത്തി ഭക്ഷണം നല്കി; ഗൗതമമുനി സ്വയം അവന്റെ പാത്രം ഉപയോഗിച്ച് ഭക്ഷണം കഴിച്ചു.
തസ്യ ചിത്തം പരിജ്ഞാതും കദാചിദഥ സുംദരീ । അഹല്യാ ശിഷ്യമാഹൂയ ഭുംക്ഷ്വേത്യുക്ത്വാഥ സാ ശുഭാ
അവന്റെ മനസ്സ് അറിയാന് ഒരിക്കല് സുന്ദരിയായ അഹല്യാ ശിഷ്യനെ വിളിച്ച് 'ഭക്ഷിക്കൂ' എന്നു പറഞ്ഞു.
സൌവര്ണേ ഭാജനേ ചാന്നം നിധായ ചഷകാംതരേ । പാനാദികമഥോ ദത്വാ ഏകസ്മിന്പാവകം പുനഃ
പൊന്നിന്റെ പാത്രത്തില് അന്നം വെച്ച്, മറ്റൊരു പാത്രത്തില് പാനീയവും, പിന്നെ അതില് തീയും വെച്ചു.
നിധായാംഗാരനിചയം കംടകാനാം ചയം പരേ । നിധായ ഭുംക്ഷ്വ ഭുംക്ഷ്വേതി സ ചാപി ബുഭുജേ മുനിഃ
മറ്റൊരു പാത്രത്തില് ചൂടുള്ള കല്ലുകളും മുള്ളുകളും വെച്ച്, 'ഭക്ഷിക്കൂ, ഭക്ഷിക്കൂ' എന്നു പറഞ്ഞപ്പോള് ആ മുനി അതും ഭക്ഷിച്ചു.
യഥാ പപൌ ഹി പാനീയം തഥാ വഹ്നിമപി ദ്വിജഃ । കംടകാനപി ഭുക്ത്വാ സ യഥാപൂര്വമതിഷ്ഠത
അവൻ വെള്ളം കുടിച്ചതുപോലെ തന്നെ, അഗ്നിയും കുടിച്ചു; മുള്ളുകൾ കഴിച്ചിട്ടും അവൻ മുൻപുപോലെ തന്നെ നില്ക്കുന്നു.
പുരാ ഹി മുനികന്യാഭിരാഹൂതോ ഭോജനായ ച । ദിനേദിനേ തത്പ്രദത്തം ലോഷ്ഠമംബു ച ഗോമയമ്
പണ്ടു, ഒരു മുനിയുടെ പുത്രിമാർ അവനെ ഭക്ഷണത്തിന് വിളിച്ചു; ദിവസേന അവൾകൾ അവനു മണ്ണ്, വെള്ളം, പശുവിന്റെ ചാണകം എന്നിവ തന്നു.
കര്ദമം കാഷ്ഠദംഡം ച ഭുക്ത്വാ പ്രീത്യാഥ ഹര്ഷിതഃ । ഏതാദൃശോ മുനിരസൌ ചംഡാലസദൃശാകൃതിഃ
അവൻ മണ്ണും മരക്കൊലും സന്തോഷത്തോടെ കഴിച്ചു; അങ്ങനെയായിരുന്നു ആ മുനി, രൂപത്തിൽ ചണ്ഡാളനെപ്പോലെയായിരുന്നു.
സുജീര്ണോപാനഹൌ ഹസ്തേ ഗൃഹീത്വാ തു തഥാ കരേ । അംത്യജോചിതഭാഷാഭിര്വൃഷപര്വാണമഭ്യഗാത്
നന്നായി പഴകിയ ചെരിപ്പ് കൈയിൽ എടുത്ത്, ചൂണ്ടുകാര്യങ്ങൾ സംസാരിച്ചവരുപോലെ അവൻ വൃഷപർവ്വാനെ സമീപിച്ചു.
വൃഷപര്വേശയോര്മധ്യേ ദിഗ്വാസാഃ സമതിഷ്ഠത । വൃഷപര്വാ തമജ്ഞാത്വാ പീഡയിത്വാ ശിരോഽച്ഛിനത്
വൃഷപർവ്വാനും അവന്റെ ജനങ്ങളും തമ്മിൽ നഗ്നനായി അവൻ നിന്നു; വൃഷപർവ്വൻ അവനെ തിരിച്ചറിയാതെ തല വെട്ടി കളഞ്ഞു.
ഹതേ തസ്മിന്ദ്വിജശ്രേഷ്ഠേ ജഗദേതച്ചരാചരമ് । അതീവ കലുഷമഭവത്തത്രസ്ഥാ മുനയസ്തഥാ
ആ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠൻ കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഈ ലോകം മുഴുവൻ—ചലനശീലികളായവരും അചലങ്ങളായവരും—വളരെ അശുദ്ധമായി; അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന മുനിമാരും അങ്ങനെ തന്നെ അശുദ്ധരായി.
ഗൌതമസ്യ മഹാശോകഃ സംജാതഃ സുമഹാത്മനഃ । നിര്യയൌ ചക്ഷുഷോര്വാരി ശോകം സംദര്ശയന്നിവ
മഹാത്മാവായ ഗൗതമനിൽ വലിയ ദുഃഖം ജനിച്ചു; കണ്ണുകളിൽ നിന്നു കണ്ണുനീർ ഒഴുകി, അവന്റെ ദുഃഖം വ്യക്തമാക്കി.
ഗൌതമഃ സര്വദൈത്യാനാം സംനിധൌ വാക്യമുക്തവാന് । കിമനേന കൃതം പാപം യേന ച്ഛിന്നമിദം ശിരഃ
എല്ലാ ദൈത്യന്മാരുടെയും സന്നിധിയിൽ ഗൗതമൻ പറഞ്ഞു: 'അവൻ എന്ത് പാപം ചെയ്തു, അതിനാൽ തല വെട്ടി കളയേണ്ടി വന്നു?'
മമ പ്രാണാധികസ്യേഹ സര്വദാ ശിവയോഗിനഃ । മമാപി മരണം സത്യം ശിഷ്യരൂപീ യതോ ഗുരുഃ
'അവൻ എനിക്ക് ജീവനെക്കാൾ പ്രിയനായിരുന്നു, എല്ലായ്പ്പോഴും ശിവഭക്തനായിരുന്നു; ശിഷ്യൻ ഗുരുവിനെപ്പോലെ ആകയാൽ, എന്റെ മരണവും ഉറപ്പാണ്.'
ശൈവാനാം ധര്മയുക്താനാം സര്വദാ ശിവവര്തിനാമ് । മരണം യത്ര ദൃഷ്ടം സ്യാത്തത്ര നോ മരണം ധ്രുവമ്
'ശിവഭക്തരും ധർമ്മപഥത്തിൽ നില്ക്കുന്നവരും എവിടെയോ മരണമടയുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, അവിടെ നമ്മുടേത് മരണം ഉറപ്പാണ്.'
ശുക്ര ഉവാച- ഏനം സംജീവയിഷ്യാമി മമ ഗോത്രം ശിവപ്രിയമ് । കിമസൌ മ്രിയതേ ബ്രഹ്മന്പശ്യ മേ തപസോ ബലമ്
ശുക്രൻ പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ അവനെ ജീവിപ്പിക്കും, എന്റെ വംശം ശിവനു പ്രിയമാണ്. അവൻ മരിക്കേണ്ടതെന്തിന്, ബ്രാഹ്മണാ? എന്റെ തപസ്സിന്റെ ശക്തി കാണൂ.'
ഇതി വാദിനി വിപ്രേംദ്രേ ഗൌതമോഽപി മമാര ഹ । തസ്മിന്മൃതേഽഥ ശുക്രോഽപി പ്രാണാംസ്തത്യാജ യോഗതഃ
അങ്ങനെ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠൻ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, ഗൗതമനും മരിച്ചു; അവൻ മരിച്ചപ്പോൾ ശുക്രനും യോഗശക്തിയാൽ ജീവൻ വിട്ടു.