യസ്യാപി യാദൃശം യോഗ്യം വിചാര്യ താദൃശം ബുധൈഃ । സ്തുതിവൈരാഗ്യയോഃ കാര്യം വിലയഃ പരികീര്തിതഃ
ഓരോരുത്തർക്കും യോജിച്ചതു ബുദ്ധിമാന്മാർ ആലോചിക്കണം. പ്രശംസയിലും വൈരാഗ്യത്തിലും, പ്രവർത്തിയുടെ ലയമാണ് പറയുന്നത്.
കാര്യാല്പസിദ്ധിഃ സ്ഖലിതേന ച നിര്വാഹമൃച്ഛതി । തസ്യാന്യാര്ഥസ്യാന്യഭാവോ രാമ ശാംതിവിചാരണേ
പ്രവർത്തിയിൽ ചെറിയ വിജയമേ ഉണ്ടാകുകയാണെങ്കിൽ, തെറ്റിലൂടെ പൂർത്തിയാക്കാം. മറ്റൊരു അർത്ഥത്തിനായി വേറിട്ടതൊന്നുമില്ല, രാമാ, ശാന്തിയുടെ ആലോചനയിൽ.
വിസര്ഗാംതശ്ച പൂര്വാര്ദ്ധ വിപര്യാസോ ഭവിഷ്യതഃ । സംകല്പിതാന്യഥാഭാവോ ഹ്യധ്യായസ്യ സമാപനേ
ആദ്യപാദം വിശർഗ്ഗത്തിൽ അവസാനിച്ചാൽ, അവിടെ വിപരീതഫലം ഉണ്ടാകും. അദ്ധ്യായം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, കരുതിയതിന്റെ എതിർ അർത്ഥം സംഭവിക്കും.
കാംഡാദേസ്തു സമാപ്തൌ തു സ്യാത്തത്കാര്യവിനാശനമ് । തസ്മാദേതാദൃശേ ദോഷേ ശകുനസ്യ വിപര്യയഃ
കാണ്ഡം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, ആ പ്രവർത്തി നശിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ഇത്തരമൊരു ദോഷത്തിൽ പക്ഷിയുടെ ഫലം മറുപുറം ആകുന്നു.
ക്ഷുതേ പുസ്തകപാതേ ച ത്വാഹതേ മസ്തകാദിഷു । വക്താ വൈമാനനം യാതി തതഃ ശകുനനാശനമ്
തുമ്മൽ, പുസ്തകം വീഴുക, തല മുതലായവിടങ്ങളിൽ അടിയേറ്റാൽ, സംസാരിക്കുന്നവൻ മനസ്സിൽ ആശയക്കുഴപ്പമാകുന്നു, പിന്നെ പക്ഷിഫലം നശിക്കുന്നു.
തസ്മാദേതാദൃശേ ദോഷേ ശകുനം പരിവര്ജയേത് । ഉപമായാം ഭവേദ്രാമ കാര്യാഭാസോ ന വസ്തുതഃ
അതിനാൽ ഇത്തരമൊരു ദോഷം ഉണ്ടായാൽ പക്ഷിഫലം ഒഴിവാക്കണം. ഉപമയിൽ, രാമാ, പ്രവർത്തിയുടെ ഭാവം മാത്രമേയുള്ളൂ, യാഥാർത്ഥ്യമല്ല.
സംതാനം ഭോന്യത്ര ചോക്താ സൃഷ്ടിര്മധ്യഫലപ്രദാ । സ്തുതിഃ പ്രശസ്താ കുത്രാപി ഗുണവത്കാര്യനിര്ണയേ
ഇവിടെ തുടർച്ചയാണു പറയുന്നത്, സൃഷ്ടി മധ്യഫലം നൽകുന്നു. നല്ല പ്രവർത്തി നിർണയത്തിൽ, എവിടെയും പ്രശംസയാണ് ശ്രേഷ്ഠം.
വിവാഹേ ചൌഷധേ ദാനേ വ്യവഹാരേ കൃഷൌ തഥാ । യഥാര്ഥാ ച സ്തുതീ രാമ നിര്വാഹേഽപി ന ദൂഷണമ്
വിവാഹം, ഔഷധം, ദാനം, വ്യവഹാരം, കൃഷി എന്നിവയിലും, യഥാർത്ഥമായ പ്രശംസ, രാമാ, പൂർത്തിയിലും ദോഷമല്ല.
രാമ ഉവാച- ക ഏഷ ദൃശ്യതേ വ്യോമ്നി സര്വാഭരണഭൂഷിതഃ । വിമാനസ്ഥോ മഹാദീപ്ത മധ്യാഹ്നാര്ക ഇവാപരഃ
രാമൻ ചോദിച്ചു: ആകാശത്ത് എല്ലാ ആഭരണങ്ങളും ധരിച്ച്, ദിവ്യവിമാനത്തിൽ നിൽക്കുന്ന, ഉച്ചവെയിലിലെ സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന ഈ മഹാത്മാവ് ആരാണ്?
ദുഷ്പ്രേക്ഷ്യഃ സര്വമര്ത്യാനാം തസ്യാംകേ ചാരുഹാസിനീ । അപരാ ശ്രീരിവ ബ്രഹ്മംസ്തഥാ പംചസുയോഷിതഃ
അവനെ എല്ലാ മനുഷ്യർക്കും കാണാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. അവന്റെ മടിയിൽ മനോഹരമായ ഒരു സ്ത്രീ ഇരിക്കുന്നു, മറ്റൊരു മഹാലക്ഷ്മിയെപ്പോലെ, ബ്രഹ്മനേ, കൂടെ അഞ്ചു സ്ത്രീകളും ഉണ്ട്.
ഗായംതി മധുരാം ഗീതിം സുഭ്രൂഭംഗനിരീക്ഷണൈഃ । മംദസ്മിതൈഃ കരതലശബ്ദാസ്ഫോടികയാ തഥാ
അവിടെ അവർ മധുരമായ ഗാനങ്ങൾ പാടുന്നു, വളഞ്ഞ ക眉കളിലൂടെ സ്നേഹപൂർവ്വം നോക്കുന്നു, മൃദുലമായ പുഞ്ചിരികളോടെ, കൈയടികൾകൊണ്ടും സംഗീതം കൂട്ടുന്നു.
ക്വചിദ്ഗലകൃതൈര്ഗീതൈരന്യോന്യ കരതാഡനൈഃ । അന്യോന്യ മുഖമാലോക്യ പ്രലോഭൈര്ഗീതപൂര്വകൈഃ
ഒരിടങ്ങളിൽ അവർ കംഠത്തിൽനിന്ന് ഉയരുന്ന ഗാനങ്ങൾ പാടുകയും, പരസ്പരം കൈയടികൾകൊണ്ട് താളം കൂട്ടുകയും, തമ്മിൽ മുഖം നോക്കി പാട്ടിലൂടെ കളിയിലേക്കുള്ള ആകർഷണം സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ക്രീഡന്നാസ്തേ മഹായോഗീ പദ്മകിംജല്കസന്നിഭഃ । ഏവം ചരിതപുണ്യേന കേന വാ തദ്വദസ്വ മേ
പദ്മത്തിന്റെ കേശരത്തിനെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ള മഹായോഗി അങ്ങനെ കളിച്ചുകൊണ്ട് ഇരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഭാഗ്യം ലഭിക്കാൻ ആരാണ് എന്ത് പുണ്യം ചെയ്തതെന്ന് എനിക്ക് പറയൂ.
ശംഭുരുവാച- ഏഷ വിപ്രഃ പുരാ രാമ സര്വസംപത്സമന്വിതഃ । നാനാവിധസുഖോപേതോ ഭാര്യ്യാപോഷണതത്പരഃ
ശംഭു പറഞ്ഞു: രാമാ, ഈ ബ്രാഹ്മണൻ ഒരിക്കൽ എല്ലാ ഐശ്വര്യങ്ങളോടും സമ്പന്നനായി, വിവിധ സുഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, ഭാര്യയെ പോഷിപ്പിക്കാൻ സമർപ്പിതനായിരുന്നു.
അപുത്രോ ദാനഹീനശ്ച ദേവതാര്ചനവര്ജിതഃ । പംചയജ്ഞവിഹീനശ്ച സ്വാധ്യായപരിവര്ജിതഃ
അവൻക്ക് മക്കളില്ലായിരുന്നു, ദാനം ചെയ്യാറില്ലായിരുന്നു, ദേവതാരാധനയിൽ അനാസക്തനായിരുന്നു, അഞ്ചു യജ്ഞങ്ങൾ ചെയ്യാറില്ലായിരുന്നു, സ്വാധ്യായം ഒഴിവാക്കിയവനുമായിരുന്നു.
പ്രാതര്മ്മധ്യാഹ്നസായാഹ്നഭോജനപ്രവണോഽശുചിഃ । കദാചിദഗമദ്ഗേഹം ഗൌതമസ്യ മഹാത്മനഃ
പ്രഭാതം, ഉച്ച, സായാഹ്നം—എല്ലാ സമയത്തും ഭക്ഷണം ഇഷ്ടപ്പെട്ട്, ശുദ്ധിയില്ലാതെ, ഒരിക്കൽ മഹാത്മാവായ ഗൗതമന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി.
ത്ര്യംബകസ്യ ഗിരൌ പുണ്യേ നാനാമുനിഗണാശ്രിതേ । തത്രാപി ശോഭിതഗൃഹം സ്ഫടികസ്തംഭകല്പിതമ്
ത്രയമ്പകന്റെ പുണ്യപർവ്വതത്തിൽ, അനേകം മുനികൾ വസിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത്, അവിടെ സ്ഫടികസ്തംഭങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച മനോഹരമായ ഒരു വീട് ഉണ്ടായിരുന്നു.
അഗുരുദ്രവകസ്തൂരീചംദ്ര കുംകുമചര്ചിതാ । ഭിത്തിര്യസ്യ ച സംതാനകുസുമാമോദസൌഷ്ഠവമ്
അവിടെ അഗുരു, കർപ്പൂരം, കസ്തൂരി, കുങ്കുമം എന്നിവയാൽ ചുരണ്ടിയ മതിലുകളും, സന്താനകുസുമങ്ങളുടെ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞ അന്തരീക്ഷവും ഉണ്ടായിരുന്നു.
കസ്തൂരികാ പുഷ്പരസ സമുത്സേചിതഭൂതലമ് । സൂക്ഷ്മ സുശ്വേതവിവിധവിതാനപരിശോഭിതമ്
കസ്തൂരി, പുഷ്പരസം എന്നിവ കൊണ്ട് നിലം തളിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിന്മേൽ സുതാര്യവും ശുദ്ധവുമായ വിവിധ തൂവൽമരങ്ങൾ അലങ്കാരമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
അംഗണം ശോഭിത മഹാകദലീപൂഗശോഭിതമ് । സമീപസരസീജാത മംജുകൂജന്മധുവ്രതമ്
അവിടെയുള്ള അങ്കണം വലിയ വാഴമരങ്ങളും പാകുമരങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; സമീപത്തെ താമരക്കുളങ്ങളിൽ തേൻചീറ്റികൾ മധുരമായി ഗാനം പാടുന്നു.
പാടീരതരുസംഭൂത ഗംധപൂരിതദിങ്മുഖമ് । ശിക്ഷാഗീതകൃതാല്ഹാദ ഗീതപൂരിതദിങ്മുഖമ്
പാടീരമരങ്ങളുടെ സുഗന്ധം എല്ലാ ദിക്കുകളിലും പടർന്നിരിക്കുന്നു; സംഗീതപാഠങ്ങളുടെ ആനന്ദം കൊണ്ടും പാട്ടിന്റെ മുഴക്കം കൊണ്ടും അന്തരീക്ഷം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
നിദാഘജനിതാതാപ നാശയംത്രവിനിര്മിതമ് । കദലീദലസംച്ഛാദി പാവകാകല്പിതച്ഛദമ്
വെയിലിന്റെ ചൂട് അകറ്റാൻ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്ന ആ വീടിന് വാഴയിലകളാൽ മേൽക്കൂരയും, തീയിൽ കത്താത്ത തൂവൽകൊണ്ട് മറയുമുണ്ട്.
പാടീരതരുസുസ്നിഗ്ധ സാംദ്ര ദ്വാരകപാടകമ് । സൌഗംധികമഹാമോദി കല്പിതാംതര ഭിത്തികമ്
പാടീരമരത്തിന്റെ മൃദുവും കട്ടിയുമുള്ള വാതിലുകൾ, അതിന്റെ അകത്തളഭിത്തികൾ മഹാസുഗന്ധവും സുഖകരമായ സുഗന്ധവുമുള്ളവയായിരുന്നു.
ഈശാനഭാഗസുഭഗ രതികല്പിത വേദികമ് । ഹാടികാകല്പിതപദം വിചിത്രവേദികായുതമ്
ഈശാനഭാഗത്ത് മനോഹരമായ രതിവേദി ഉണ്ടായിരുന്നു; അതിന്മേൽ കച്ചവടക്കാർ നിർമ്മിച്ച നിലവും, വിവിധ വേദികളാൽ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.
സുസ്നിഗ്ധനി ബിഡച്ഛായം വടമൂലോപകല്പിതമ് । പ്രസൂനകദലീഖംഡ സരോഭിഃ പ്രാംതശോഭിതമ്
വളരെ നിഴലുള്ള വടമരക്കീഴിൽ, വാഴപ്പൂക്കളുടെയും കുളങ്ങളുടെയും കൂട്ടങ്ങൾ അറ്റങ്ങളിൽ ഭംഗിയായി നിലകൊള്ളുന്നു.
മഹാവടാഗ്രസംലഗ്ന തുഷാരിതപയോധരമ് । നാകോപവനസംപന്ന വിചിത്രാരാമ ശോഭിതമ്
പ്രമേഹ വടമരയുടെ മുകളിലേക്ക് ചേർന്ന്, മേഘങ്ങൾ തണുപ്പിച്ചു; ആ സ്ഥലത്ത് സ്വർഗ്ഗത്തിലെ തോട്ടങ്ങൾപോലുള്ള മനോഹരമായ പൂന്തോട്ടങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.
വാപീകൂപതഡാഗാദ്യമനേകവനശോഭിതമ് । മംദം മംദം വവൌ വായുര്യത്ര ഗേഹേ സുഖപ്രദഃ
വെള്ളക്കിണറുകളും കുളങ്ങളും അനേകം വനങ്ങളും കൊണ്ട് ആ സ്ഥലം അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; അവിടെ വീടിനകത്ത് സുഖകരമായ മൃദുലമായ കാറ്റ് എപ്പോഴും വീശിയിരുന്നു.
വാദിന്യശ്ചാരുസര്വാംഗ്യോ വാദ്യാനി സ്മരസംപദഃ । വീണാം വേണും ത്രിവേണും ച വാദയംതി വരാംഗനാഃ
അവിടെ മനോഹരമായ ശരീരമുള്ള സ്ത്രീകൾ സംഗീതോപകരണങ്ങൾ വായിച്ചു; അവർ വീണ, കുഴൽ, ത്രിവേണു എന്നിവയിൽ സംഗീതം പാടുന്നു.
തൌര്യ്യത്രികകൃതോ നാര്യ്യശ്ചതുര്ദിക്ഷു തഥോര്ദ്ധ്വതഃ । സുവര്ണാദികപാത്രേഷു വടകാ ഭസ്മനഃ ശുഭാഃ
നൃത്തഗാനകലയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള സ്ത്രീകൾ നാലു ദിക്കിലും മുകളിലും നിലകൊണ്ടിരുന്നു; പൊന്നും മറ്റു ലോഹങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച പാത്രങ്ങളിൽ ശുഭമായ ചാരഗോളങ്ങൾ വച്ചിരുന്നു.
വാസിതാഃ സര്വഗംധൈശ്ച സുധൂപൈരപി ധൂപിതാഃ । കുശഗ്രഥിതസംഘാശ്ച അക്ഷമാലാശ്ച കോടിശഃ
ആ ചാരഗോളങ്ങൾ എല്ലാ സുഗന്ധങ്ങളാലും സുധൂപങ്ങളാലും പരിമളിപ്പിച്ചു; കുശത്താൽ കെട്ടിയ കൂമ്പാരങ്ങളും അനേകം അക്ഷമാലകളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.