പൂര്വപത്രേ സമാപ്തിഃ സ്യാച്ഛ്ലോകസ്യ യദി രാഘവ । പരപത്രേ പഠേച്ഛ്ലോകം വിവിച്യാര്ഥമുദീരയേത്
രാഘവാ, ആദ്യ ഇലയിൽ ശ്ലോകം അവസാനിച്ചാൽ അതു സമാപ്തിയാണു; മറുവശത്താണെങ്കിൽ, ആ ശ്ലോകം വായിച്ച് അതിന്റെ അർത്ഥം വിശദീകരിക്കണം.
ശനൈഃശനൈഃ പഠേത്പ്രാജ്ഞോ വ്യാഖ്യാസേച്ച ശനൈഃശനൈഃ । ത്വരേഹ ന ഹി കര്തവ്യാ കുപ്യതി ത്വരയാ തു ഗീഃ
പണ്ഡിതൻ ശാന്തമായി വായിക്കുകയും, ശാന്തമായി വിശദീകരിക്കുകയും വേണം; ഇവിടെ വേഗം കാണിക്കരുത്, കാരണം വേഗത്തിൽ സംസാരിച്ചാൽ വാക്കുകൾ കുഴപ്പമാകും.
ഘടികായാസ്തു പാദഃ സ്യാദത്വരാസ്യാത്തതോധികാ । ത്വരയേന്ന ച വക്താരം ജ്ഞാതവ്യാംശമനുദ്വിജമ്
ഒരു ഘടികയുടെ നാലിലൊന്ന് മാത്രം വേഗത്തിന് അനുവദിക്കാം; അതിലധികം വേണ്ട, വായിക്കുന്നവനെ ഉന്തിക്കളയരുത്, അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ മനസ്സിൽ കലഹം ഉണ്ടാകരുത്.
വിവിച്യ പാഠം ശ്ലോകസ്യ നിശ്ചിത്യാര്ഥം ച മാനസേ । പ്രതീപം തന്ന വക്തവ്യം വിവിച്യ രഘുനംദന
ശ്ലോകം ശ്രദ്ധയോടെ വായിച്ച് അർത്ഥം മനസ്സിൽ ഉറപ്പാക്കിയ ശേഷം, അതിന്റെ വിരുദ്ധമായി ഒന്നും പറയരുത്, രഘുനന്ദനാ.
യദി യുക്തമയുക്തം വാ ശ്ലോകമന്യം പഠേദസൌ । പുസ്തകസ്ഥം ച ഹിത്വൈവ പൂജകഃ സ ദ്വിജോ യദി
ആരാധകൻ, ദ്വിജൻ ആണെങ്കിൽ, പുസ്തകത്തിലുള്ളത് ഉപേക്ഷിച്ച് മറ്റൊരു ശ്ലോകം, യുക്തമായാലോ അല്ലയോ, വായിച്ചാൽ,
തത്തഥൈവ ഹി വിജ്ഞേയം വിസംവാദോ ന ശസ്യതേ । ദൈവാഗതോ ഹി സ ശ്ലോകോ ദൈവം ഹി ബലവത്തരമ്
അത് അതുപോലെയേ മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്; വിരുദ്ധത അനുകൂല്യമല്ല, ആ ശ്ലോകം ദൈവത്തിന്റെ ഇച്ഛയാൽ വന്നതാണ്, ദൈവം ശക്തമാണ്.
ഉപശ്രുതിഷു യദ്വച്ച നാപരാധോ ദ്വിജസ്യ തു । വിസ്മയോ ന ച കര്തവ്യോ ദൈവസ്യ കുടിലാ ഗതിഃ
ശകുനങ്ങളിൽപോലെ, ദ്വിജനു പാപമില്ല; അതുപോലെ ദൈവത്തിന്റെ വഴികൾ വളഞ്ഞതാണെന്ന് അറിഞ്ഞ് അതിൽ അത്ഭുതപ്പെടേണ്ടതില്ല.
യത്തത്പദവിപര്യാസേ പത്രേ ചോപരിവാരിണി । തമാദേശം തിരസ്കൃത്യ ദ്വിതീയം തു പഠേദതഃ
വാക്കുകളുടെ ക്രമം മാറി ശ്ലോകം മുകളിൽ ഉള്ള ഇലയിൽ വന്നാൽ, ആ സൂചന ഉപേക്ഷിച്ച് രണ്ടാമത്തെത് വായിക്കണം.
തതസ്തൃതീയം പാഠ്യം സ്യാത്തതഃ കാര്യം വിവേചനമ് । അവിസര്ഗാംതപൂര്വാസ്തേ പവര്ഗേതരപംചമാഃ
അതിനുശേഷം മൂന്നാമത്തേത് വായിച്ച് അർത്ഥം പരിശോധിക്കണം; വിഷർഗ്ഗം ഇല്ലാത്തവയും മറ്റു വ്യഞ്ജനവർഗ്ഗങ്ങളുടെ അഞ്ചാമത്തേയും.
സ്തുതിലിഡ്വര്ജിതഃ ശ്ലോകഃ ശകുനേഷു പ്രശസ്യതേ । അധ്യായാദിഃ സമാപ്തിശ്ച വൃഥാ പത്രം വൃഥാ ലിപിഃ
സ്തുതി അല്ലെങ്കിൽ ലിറ്റ് രൂപം ഇല്ലാത്ത ശ്ലോകം ശകുനങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠമാണ്; അധ്യായാരംഭം, സമാപ്തി, ഉപയോഗം ഇല്ലാത്ത ഇല, ഉപയോഗം ഇല്ലാത്ത എഴുത്ത്,
ഉക്താനുവചനം ചൈവ ദ്വ്യുപസ്തുതമഥൈവ ച । ദഗ്ധപത്രം നഷ്ടലിപിഃ സംദിഗ്ധാക്ഷരമേവ ച
മുന്പ് പറഞ്ഞത് ആവർത്തിക്കൽ, ഇരട്ടസ്തുതി, കത്തിയ ഇല, നഷ്ടമായ എഴുത്ത്, സംശയമുള്ള അക്ഷരങ്ങൾ—
ഏതാനി ശകുനേ നിത്യം വര്ജനീയാനി പംഡിതൈഃ । പ്രശ്നോ ഹി ദ്വിവിധോ ജ്ഞേയോ ദീപ്തശാംത പ്രഭേദതഃ
ഇവയെല്ലാം ശകുനത്തിൽ പണ്ഡിതന്മാർ എപ്പോഴും ഒഴിവാക്കണം; കാരണം ചോദ്യം രണ്ടു തരമെന്നു തിരിച്ചറിയണം—ദഹിക്കുന്നതും ശാന്തമായതും.
ശാംതം ച ദ്വിവിധം ജ്ഞേയമുത്പത്തിസ്ഥിതിവൃദ്ധിതഃ । തത്ര ശാംതം പ്രശസ്തം സ്യാല്ലക്ഷിതം പൂര്വലക്ഷണൈഃ
ശാന്തി രണ്ടുതരമാണ്, ഉദ്ഭവം, നിലനിൽപ്പ്, വളർച്ച എന്നിവകൊണ്ടാണ് അവയെ തിരിച്ചറിയുന്നത്. ഇതിൽ ആദ്യം പറഞ്ഞ ലക്ഷണങ്ങൾ ഉള്ള ശാന്തിയെയാണ് നല്ലതെന്ന് പറയുന്നത്.
കാര്യഭേദാസ്തു വര്ണ്യംതേ കേചിന്മര്ത്യോപയോഗിനഃ । കസ്യചിത്കാര്യമാദായ കശ്ചിത്പ്രഷ്ടാ ഭവത്യപി
വിവിധ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കുള്ള വ്യത്യാസങ്ങൾ പറയുന്നു, ചിലത് മനുഷ്യർക്കു ഉപകാരപ്പെടുന്നതാണ്. ഒരാൾ ഒരു കാര്യത്തിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ, മറ്റൊരാൾ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നവനാകുന്നു.
സ കരോതി തദാ പ്രശ്നം സമേത്യ സ്മരതേഽത്ര കിമ് । സ പുനര്ധാര്യ പത്രം തത്തസ്മിന്പത്രം പ്രശസ്യതേ
അവൻ അപ്പോൾ ചോദ്യം ഉന്നയിച്ച്, ചേർന്ന് അതിനുള്ളത് ഓർക്കുന്നു. പിന്നെ, അവൻ ഇല കൈവശം വയ്ക്കുന്നു, ആ പ്രത്യേക ഇലയെയാണ് ഇവിടെ പ്രശംസിക്കുന്നത്.
അഥവാ തത്ക്ഷമോപേതം വൈരാഗ്യം പരമേവ ച । യതഃ കുതശ്ചിദ്ദൃഷ്ടസ്തു സ്തുതിപാദകമേവ ച
അല്ലെങ്കിൽ, അതിന് ക്ഷമയും ഉന്നത വൈരാഗ്യവും ഉണ്ടാകാം. അല്ലെങ്കിൽ, ഏതെങ്കിലും ദൃഷ്ടികോണത്തിൽ നിന്ന് നോക്കുമ്പോൾ, അത് പ്രശംസയ്ക്ക് ആധാരമാകുന്നു.
പരിഹൃത്യ പരം ചാപി തസ്മിന്നര്ഥേ ശുഭാവഹമ് । മൃതോ ഗൃഹ്ണാതി വാഗര്ഥമിതി പ്രശ്നോഽശുഭപ്രദഃ
ഊന്നിയതും അതിലുമുള്ളതും വിട്ടുവച്ചിട്ടും, ആ കാര്യത്തിൽ ശുഭഫലമുണ്ടെങ്കിൽ, മരിച്ചവൻ വാക്കിന്റെ അർത്ഥം സ്വീകരിച്ചാൽ, ആ ചോദ്യം അശുഭം നൽകുന്നു.
വിവാദേ വിജയപ്രശ്നേ ജയദ്യോതകമിഷ്യതേ । സൃഷ്ടിരപ്യത്ര ശസ്താ സ്യാത്ക്രൂരായാം ക്ലേശതോ ജയഃ
വാദത്തിൽ വിജയത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കുമ്പോൾ, വിജയത്തിന്റെ ലക്ഷണം ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഇവിടെ സൃഷ്ടിയും നല്ലതാണെങ്കിലും, ക്രൂരതയുണ്ടെങ്കിൽ വിജയം കഷ്ടതയോടെ ലഭിക്കും.
പ്രശാംതായാമുപായൈസ്തു മിശ്രായാം വിഡ്വരോ ഭവേത് । പുരാദിവര്ണനം യത്തു മധ്യമം യദി ചോത്തമമ്
ശാന്തി ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, ശരിയായ മാർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച്, മിശ്രമായ സാഹചര്യത്തിൽ മികച്ച പക്ഷിയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ആദിയിൽ പറഞ്ഞ വിവരണം മധ്യസ്ഥമോ ഉന്നതമോ ആണെങ്കിൽ അതാണ്.
കലിസംഭാവനായാസ്തു ശൃംഗാരസ്യോപവര്ണനേ । രാജ്യനിര്വാഹചിംതായാം രാജ്യലിംഗംശുഭാവഹമ്
കലിയുഗത്തെക്കുറിച്ചോ, പ്രേമത്തിന്റെ വിവരണത്തിലും, രാജകാര്യചിന്തകളിലും, രാജലക്ഷണം ശുഭം നൽകുന്നതാണ്.
യസ്യാപി യാദൃശം യോഗ്യം വിചാര്യ താദൃശം ബുധൈഃ । സ്തുതിവൈരാഗ്യയോഃ കാര്യം വിലയഃ പരികീര്തിതഃ
ഓരോരുത്തർക്കും യോജിച്ചതു ബുദ്ധിമാന്മാർ ആലോചിക്കണം. പ്രശംസയിലും വൈരാഗ്യത്തിലും, പ്രവർത്തിയുടെ ലയമാണ് പറയുന്നത്.
കാര്യാല്പസിദ്ധിഃ സ്ഖലിതേന ച നിര്വാഹമൃച്ഛതി । തസ്യാന്യാര്ഥസ്യാന്യഭാവോ രാമ ശാംതിവിചാരണേ
പ്രവർത്തിയിൽ ചെറിയ വിജയമേ ഉണ്ടാകുകയാണെങ്കിൽ, തെറ്റിലൂടെ പൂർത്തിയാക്കാം. മറ്റൊരു അർത്ഥത്തിനായി വേറിട്ടതൊന്നുമില്ല, രാമാ, ശാന്തിയുടെ ആലോചനയിൽ.
വിസര്ഗാംതശ്ച പൂര്വാര്ദ്ധ വിപര്യാസോ ഭവിഷ്യതഃ । സംകല്പിതാന്യഥാഭാവോ ഹ്യധ്യായസ്യ സമാപനേ
ആദ്യപാദം വിശർഗ്ഗത്തിൽ അവസാനിച്ചാൽ, അവിടെ വിപരീതഫലം ഉണ്ടാകും. അദ്ധ്യായം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, കരുതിയതിന്റെ എതിർ അർത്ഥം സംഭവിക്കും.
കാംഡാദേസ്തു സമാപ്തൌ തു സ്യാത്തത്കാര്യവിനാശനമ് । തസ്മാദേതാദൃശേ ദോഷേ ശകുനസ്യ വിപര്യയഃ
കാണ്ഡം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, ആ പ്രവർത്തി നശിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ഇത്തരമൊരു ദോഷത്തിൽ പക്ഷിയുടെ ഫലം മറുപുറം ആകുന്നു.
ക്ഷുതേ പുസ്തകപാതേ ച ത്വാഹതേ മസ്തകാദിഷു । വക്താ വൈമാനനം യാതി തതഃ ശകുനനാശനമ്
തുമ്മൽ, പുസ്തകം വീഴുക, തല മുതലായവിടങ്ങളിൽ അടിയേറ്റാൽ, സംസാരിക്കുന്നവൻ മനസ്സിൽ ആശയക്കുഴപ്പമാകുന്നു, പിന്നെ പക്ഷിഫലം നശിക്കുന്നു.
തസ്മാദേതാദൃശേ ദോഷേ ശകുനം പരിവര്ജയേത് । ഉപമായാം ഭവേദ്രാമ കാര്യാഭാസോ ന വസ്തുതഃ
അതിനാൽ ഇത്തരമൊരു ദോഷം ഉണ്ടായാൽ പക്ഷിഫലം ഒഴിവാക്കണം. ഉപമയിൽ, രാമാ, പ്രവർത്തിയുടെ ഭാവം മാത്രമേയുള്ളൂ, യാഥാർത്ഥ്യമല്ല.
സംതാനം ഭോന്യത്ര ചോക്താ സൃഷ്ടിര്മധ്യഫലപ്രദാ । സ്തുതിഃ പ്രശസ്താ കുത്രാപി ഗുണവത്കാര്യനിര്ണയേ
ഇവിടെ തുടർച്ചയാണു പറയുന്നത്, സൃഷ്ടി മധ്യഫലം നൽകുന്നു. നല്ല പ്രവർത്തി നിർണയത്തിൽ, എവിടെയും പ്രശംസയാണ് ശ്രേഷ്ഠം.
വിവാഹേ ചൌഷധേ ദാനേ വ്യവഹാരേ കൃഷൌ തഥാ । യഥാര്ഥാ ച സ്തുതീ രാമ നിര്വാഹേഽപി ന ദൂഷണമ്
വിവാഹം, ഔഷധം, ദാനം, വ്യവഹാരം, കൃഷി എന്നിവയിലും, യഥാർത്ഥമായ പ്രശംസ, രാമാ, പൂർത്തിയിലും ദോഷമല്ല.
രാമ ഉവാച- ക ഏഷ ദൃശ്യതേ വ്യോമ്നി സര്വാഭരണഭൂഷിതഃ । വിമാനസ്ഥോ മഹാദീപ്ത മധ്യാഹ്നാര്ക ഇവാപരഃ
രാമൻ ചോദിച്ചു: ആകാശത്ത് എല്ലാ ആഭരണങ്ങളും ധരിച്ച്, ദിവ്യവിമാനത്തിൽ നിൽക്കുന്ന, ഉച്ചവെയിലിലെ സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന ഈ മഹാത്മാവ് ആരാണ്?
ദുഷ്പ്രേക്ഷ്യഃ സര്വമര്ത്യാനാം തസ്യാംകേ ചാരുഹാസിനീ । അപരാ ശ്രീരിവ ബ്രഹ്മംസ്തഥാ പംചസുയോഷിതഃ
അവനെ എല്ലാ മനുഷ്യർക്കും കാണാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. അവന്റെ മടിയിൽ മനോഹരമായ ഒരു സ്ത്രീ ഇരിക്കുന്നു, മറ്റൊരു മഹാലക്ഷ്മിയെപ്പോലെ, ബ്രഹ്മനേ, കൂടെ അഞ്ചു സ്ത്രീകളും ഉണ്ട്.