നരോ നിര്ദ്ധൂയ തത്തൂര്ണം പ്രീതഃ സ്വര്ഗതിമാന്ഭവേത് । അശ്വമേധസഹസ്രാണി രാജസൂയശതാനി ച
ആ പാപം വേഗത്തിൽ തള്ളിപ്പറഞ്ഞ് ആൾ സന്തോഷത്തോടെ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കും. ആയിരം അശ്വമേധ യാഗങ്ങളും നൂറ് രാജസൂയ യാഗങ്ങളും പോലും —
ഏകാദശ്യുപവാസസ്യ കലാം നാര്ഹംതി ഷോഡശീമ് । ഏകതഃ ക്രതവഃ സര്വേ സര്വതീര്ഥതപാംസി ച
ഏകാദശി ഉപവാസത്തിന്റെ പുണ്യത്തിന്റെ പത്തിരണ്ടിലൊന്നിനും തുല്യമല്ല. ഒരു ഭാഗത്ത് എല്ലായാഗങ്ങളും എല്ലാ തീർത്ഥതപസ്സുകളും —
മഹാദാനാദിദാനാനി വ്രതം വൈഷ്ണവമേകതഃ । വൈഷ്ണവവ്രതജോ ധര്മോ ധര്മോ യജ്ഞാദിസംഭവഃ
ഒരു ഭാഗത്ത് മഹാദാനങ്ങളും മറ്റു ദാനങ്ങളും, മറുവശത്ത് വൈഷ്ണവ വ്രതം. വൈഷ്ണവ വ്രതത്തിൽ നിന്നുള്ള ധർമ്മം യാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ധർമ്മത്തേക്കാൾ ഉന്നതമാണ്.
ഏകത്ര തുലിതൌ ധാത്രാ തത്ര പൂര്വോ ഭവേദ്ഗുരുഃ । ഹരിവാസര ഭക്താനാമച്യുതാനംതഭാഷിണാമ്
ഇവ രണ്ടും ദൈവം തൂക്കിയാൽ, വൈഷ്ണവ വ്രതം കൂടുതൽ ഭാരമേറിയതായിരിക്കും. ഹരിദിനത്തിൽ അച്യുതനെ അനന്തമായി സ്മരിക്കുന്ന ഭക്തന്മാർക്കായി —
നാഹം ശാസ്താ വിശേഷേണ തേഭ്യോ വിപ്ര ബിഭേമ്യഹമ് । യേഷാം പുത്രശ്ച പൌത്രശ്ച ഏകാദശ്യാമുപോഷിതഃ
ഞാൻ അവർക്കു പ്രത്യേകമായി അധിപനല്ല, ബ്രാഹ്മണാ; അവരുടെ പുത്രനും പുത്രപൗത്രന്മാരും ഏകാദശി ഉപവാസം ആചരിച്ചാൽ ഞാൻ ഭയപ്പെടുന്നു.
സഹാത്മനാ സ പുരുഷാഞ്ഛതമുദ്ധരതേ ബലാത് । ഉപോഷണം തതഃ കുര്യാത്പക്ഷയോരുഭയോരപി
അവൻ തന്റെ ആത്മാവിനോടൊപ്പം നൂറ് പേരെ ബലാൽ മോചിപ്പിക്കും. അതിനാൽ ഇരുപക്ഷങ്ങളിലും ഉപവാസം ആചരിക്കണം.
ഏകാദശ്യാം സ പുരുഷോ ഭുക്തിമുക്ത്യേകഭാജനമ് । ജയാ ച വിജയാ ചൈവ ജയംതീ പാപനാശിനീ
ഏകാദശിയിൽ ആൾ ഭോഗവും മോക്ഷവും ഒരുപോലെ പ്രാപിക്കും. ജയ, വിജയ, ജയന്തി — പാപനാശിനികൾ —
ത്രിസ്പൃശാ വംജുലീ ചൈവ പക്ഷസംവര്ധിനീ വരാ । തിലദുഗ്ധാ പരാ ജ്ഞേയാ അഖംഡദ്വാദശീ തഥാ
തൃസ്പൃശ, വംജുലി, പക്ഷസംവർധിനി എന്ന ഉത്തമ വ്രതം, തിലദുഗ്ധ എന്ന ശ്രേഷ്ഠ വ്രതം, അഖണ്ഡ ദ്വാദശി —
മനോരഥാഖ്യാ ച പരാ ഭീമദ്വാദശികാ തഥാ । ഇത്യേവമാദയോ ഭേദാ ദ്വാദശ്യാഃ സംത്യനേകശഃ
മനോരഥ എന്ന പേരിലുള്ളത്, ഭീമദ്വാദശിയും — ഇങ്ങനെ തുടങ്ങിയ അനേകം ദ്വാദശി രൂപങ്ങൾ ഉണ്ട്.
വ്രതേഷ്വേതേഷു യേ ശക്താ ജ്ഞേയാസ്തേ ബ്രഹ്മണി സ്ഥിതാഃ । ശ്രോതാരോ ധര്മശാസ്ത്രാണാം ധര്മപ്രത്യയ സംഗതാഃ
ഈ വ്രതങ്ങൾ ആചരിക്കാൻ കഴിയുന്നവർ ബ്രഹ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവരായി അറിയപ്പെടണം. ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങൾ കേൾക്കുന്നവരും ധർമ്മത്തിൽ വിശ്വാസമുള്ളവരും —
പ്രിയംകരാശ്ച ബാലാനാം സ്വര്ഗലോകം വ്രജംതി തേ । മാസിമാസ്യേകദിവസേ ദര്ശേ ശ്രാദ്ധവ്രതാ നരാഃ
കുട്ടികൾക്ക് പ്രിയപ്പെട്ടവരും സ്വർഗ്ഗലോകം പ്രാപിക്കും. ഓരോ മാസവും അമാവാസ്യയോ പൗർണമിയോ ദിവസങ്ങളിൽ ശ്രാദ്ധവ്രതം ആചരിക്കുന്നവർ —
തൃപ്യംതി പിതരോ യേഷാം തേ ധന്യാഃ സ്വര്ഗഗാമിനഃ । ഭോജനേഷൂപപന്നേഷു ഭോജ്യം യച്ഛംതി സാദരാത്
അവരുടെ പിതൃകൾ തൃപ്തരാവുന്നു; അവർ ഭാഗ്യശാലികളും സ്വർഗ്ഗഗാമികളും ആകുന്നു. ഭോജനങ്ങൾ ഒരുക്കുമ്പോൾ ആദരവോടെ നൽകുന്ന ഭക്ഷ്യങ്ങൾ —
അഭിന്നമുഖരാഗേണ ശിഷ്ടാസ്തേ സ്വര്ഗഗാമിനഃ
അഭിന്നമായ മുഖഭാവത്തോടും ശിഷ്ടമായ പെരുമാറ്റത്തോടും കൂടിയവർ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കു പോകുന്നു.
യേ ഭക്തിമംതോ മധുസൂദനസ്യ നാരായണസ്യാഖിലനായകസ്യ । സത്യേന ഹീനാ രജസാപി യുക്താ ഗച്ഛംതി തേ നാകമനംതപുണ്യാഃ
മധുസൂദനനും നാരായണനും എല്ലാം നയിക്കുന്നവനുമായ ഭഗവാന്റെ ഭക്തിയുള്ളവർ, സത്യത്തിൽ കുറവുണ്ടെങ്കിലും, രാജസികത്വം ഉണ്ടെങ്കിലും, അവർ അനന്തപുണ്യത്തോടെ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കും.
വിതസ്താം യമുനാം സീതാം പുണ്യാം ഗോദാവരീം നദീമ് । സേവംതേ യേ ശുഭാചാരാഃ സ്നാനദാനപരായണാഃ
വിറ്റസ്ത, യമുന, സീത, ഗോദാവരി എന്നീ പുണ്യനദികൾ സേവിക്കുന്ന, നല്ല പെരുമാറ്റമുള്ളവർ, സ്നാനത്തിലും ദാനത്തിലും താല്പര്യമുള്ളവർ —
ന തേ പശ്യംതി പംഥാനം നരകസ്യ കദാചന । യേ നര്മദായാമിഹ ശര്മദായാം മജ്ജംതി തുഷ്യംത്യപി ദര്ശനേന
അവർക്ക് ഒരിക്കലും നരകപഥം കാണേണ്ടി വരില്ല. നർമദയിൽ, സന്തോഷം നൽകുന്ന ആ നദിയിൽ, കുളിക്കുന്നവർക്ക് ദർശനം മാത്രം മതിയാകുന്നു.
വിധൂയ പാപാനി മഹേശലോകം ഗച്ഛംതി തേ തത്ര ചിരം രമംതേ
പാപങ്ങൾ കഴുകി കളഞ്ഞവർ മഹാദേവന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; അവിടെ അവർ ദീർഘകാലം ആനന്ദത്തോടെ താമസിക്കും.
സ്നാതാശ്ചര്മനദീ തീരേ ത്രിരാത്രം നിയതാ നരാഃ । വ്യാസാശ്രമേ വിശേഷേണ തേ നരാ നാകിനഃ സ്മൃതാഃ
കർമനദിയുടെ തീരത്ത് സ്നാനം ചെയ്ത് മൂന്നു രാത്രികൾ നിയന്ത്രണത്തോടെ, പ്രത്യേകിച്ച് വ്യാസാശ്രമത്തിൽ, കഴിയുന്നവർ സ്വർഗ്ഗവാസികളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ഗംഗാജലേ പ്രയാഗേ ച കേദാരേ പുഷ്കരേ തഥാ । വ്യാസാശ്രമേ പ്രഭാസേ ച മൃതാസ്തേ വിഷ്ണുഗാമിനഃ
പ്രയാഗത്തിൽ ഗംഗാജലത്തിൽ, കേദാരത്തിലും പുഷ്കരത്തിലും, വ്യാസാശ്രമത്തിലും പ്രഭാസയിലും മരിക്കുന്നവർ വിഷ്ണുവിന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
ദ്വാരവത്യാം കുരുക്ഷേത്രേ യോഗാഭ്യാസേന വാ മൃതാഃ । ഹരിരിത്യക്ഷരം വക്ത്രേ യേഷാം തേ ന പുനര്ഭവാഃ
ദ്വാരകയിലും കുരുക്ഷേത്രത്തിലും യോഗാഭ്യാസത്തിലൂടെയും മരിക്കുന്നവർ, അവരുടെ വായിൽ 'ഹരി' എന്ന നാമം ഉണ്ടെങ്കിൽ, അവർക്ക് വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകില്ല.
ത്രിരാത്രമപി യേ വിപ്ര ദ്വാരവത്യാം പുരി സ്ഥിതാഃ । മജ്ജംതി ഗോമതീ തീരേ ധന്യാസ്തേ കേശവപ്രിയാഃ
ബ്രാഹ്മണനേ, ദ്വാരക നഗരത്തിൽ മൂന്നു രാത്രികൾ പോലും താമസിച്ച് ഗോമതിയുടെ തീരത്ത് സ്നാനം ചെയ്യുന്ന ഭാഗ്യശാലികൾ കേശവനു പ്രിയരാണ്.
നരനാരായണാവാസേ ത്രിരാത്രം യേ സമാശ്രിതാഃ । മര്ത്യലോകേ ച നംദായാം ധന്യാസ്തേ കേശവപ്രിയാഃ
നരനാരായണന്റെ വാസസ്ഥലത്ത് മൂന്നു രാത്രികൾ അഭയം പ്രാപിക്കുന്നവരും, ഭൂമിയിലെ നന്ദയിൽ കഴിയുന്നവരും ഭാഗ്യശാലികളും കേശവനു പ്രിയരുമാണ്.
ഷണ്മാസമുഷിതാ വിപ്ര പുരുഷോത്തമസംനിധൌ । തേ നൂനമച്യുതാത്മാനോ ദൃഷ്ട്വാ സ്യുരഘഹാരിണഃ
ബ്രാഹ്മണനേ, പുരുഷോത്തമന്റെ സന്നിധിയിൽ ആറു മാസം താമസിക്കുന്നവർ, പാപങ്ങൾ നീക്കുന്ന അച്യുതനെ കണ്ടു, അവൻ്റെ ഭക്തരായി തീരുന്നു.
അനേക ജന്മാര്ജിതപുണ്യതോയേ മജ്ജംതി തോയേ മണികര്ണികായാഃ । നമംതി വിശ്വേശമവാപ്യകാശീം തേ വൈ മയാപീഹ ഭവംതി വംദ്യാഃ
അനവധി ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പുണ്യജലമായ മണികർണികയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, കാശി പ്രാപിച്ച ശേഷം വിശ്വേശ്വരനെ നമസ്കരിക്കുന്നവർ, ഇവിടെയും എന്റെ വന്ദനാർഹരാണ്.
പൂജയിത്വാ ഹരിം യേ തു ഭൂമൌ ദര്ഭ തിലൈഃ സഹ । തിലാന്വികീര്യ ലോഹം ച ദത്വാ ധേനും പയസ്വിനീമ്
ദർഭയും എള്ളും കൊണ്ടു ഭൂമിയിൽ ഹരിയെ ആരാധിച്ച്, എള്ള് വിതറി, ഇരുമ്പും പാൽകൊടുക്കുന്ന പശുവും ദാനം ചെയ്യുന്നവർ—
യേ മൃതാ വിധിവദ്വിപ്ര തേ നരാഃ സ്വര്ഗഗാമിനഃ । ഉത്പാദ്യ പുത്രാന്സംസ്ഥാപ്യ പിതൃപൈതാമഹേ പദേ
ബ്രാഹ്മണനേ, ഇങ്ങനെ മരിക്കുന്നവർ, പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ച് പിതൃവംശത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചവരായി, സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
നിര്മമാ നിരഹംകാരാ യേ മൃതാസ്തേഽപി നാകിനഃ । സ്തൈന്യാന്നിവൃത്താഃ സതതം സംതുഷ്ടാഃ സ്വധനേന ച
സ്വാർത്ഥതയും അഹങ്കാരവും ഇല്ലാതെ മരിക്കുന്നവർ, എപ്പോഴും മോഷണത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുന്നവരും സ്വന്തം സമ്പത്ത് കൊണ്ട് തൃപ്തരായവരും സ്വർഗ്ഗവാസികളാണ്.
സ്വഭാഗ്യേനോപജീവംതി തേ നരാഃ സ്വര്ഗഗാമിനഃ । ശ്ലക്ഷ്ണാം വാണീം നിരാബാധാം മധുരോപായ വര്ജിതാമ്
സ്വന്തം ഭാഗ്യപ്രകാരം ജീവിക്കുന്നവർ, സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നവരാണ്; അവർ മൃദുവും തടസ്സമില്ലാത്തതുമായ, വഞ്ചനയില്ലാത്തതുമായ വാക്കുകൾ സംസാരിക്കുന്നു.
സ്വാഗതേനാഭിഭാഷംതേ തേ നരാഃ സ്വര്ഗഗാമിനഃ । ശുഭാനാമശുഭാനാം ച കര്മണാം ഫലസംചയേ
സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നവർ, നല്ലതോ ചീത്തയോ പ്രവർത്തികളുടെ ഫലം സമ്പാദിക്കുമ്പോൾ, മറ്റുള്ളവരെ സ്നേഹപൂർവ്വം സ്വാഗതം ചെയ്ത് സംസാരിക്കുന്നു.
വിപാകജ്ഞാശ്ച യേ വിപ്ര തേ നരാഃ സ്വര്ഗഗാമിനഃ । ധനധര്മപ്രവൃത്താനാം ധര്മമാര്ഗാനുയായിനാമ്
ബ്രാഹ്മണനേ, പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലം അറിയുന്നവരും, ധനത്തിലും ധർമ്മത്തിലും ഏർപ്പെട്ടവരും, ധർമ്മമാർഗ്ഗം പിന്തുടരുന്നവരും സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.