അകാരശ്ചാപ്യുകാരശ്ച മകാരശ്ച തതഃ പരമ് । വേദത്രയാത്മകം പ്രോക്തം പ്രണവം ബ്രഹ്മണഃ പദമ്
"അ" എന്ന അക്ഷരവും, "ഉ" എന്ന അക്ഷരവും, പിന്നെ "മ" എന്ന അക്ഷരവും — ഇങ്ങനെ പ്രണവം, ബ്രഹ്മത്തിന്റെ പദം, മൂന്ന് വേദങ്ങളുടെ സാരമായാണ് പറയുന്നു.
അകാരേണോച്യതേ വിഷ്ണുഃ ശ്രീരുകാരേണ ചോച്യതേ । മകാരസ്ത്വനയോര്ദാസഃ പംചവിംശഃ പ്രകീര്തിതഃ
"അ" എന്ന അക്ഷരത്തില് വിഷ്ണുവിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; "ഉ" അക്ഷരത്തില് ശ്രീയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; "മ" അക്ഷരം ഇവരുടേതായ ദാസനായി, ഇരുപത്തഞ്ചാമനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
വാസുദേവസ്വരൂപം തദകാരേണോച്യതൈ ബുധൈഃ । ഉകാരേണ ശ്രിയോ ദേവ്യാ രൂപം മുനിഭിരുച്യതേ
"അ" അക്ഷരത്തില് വാസുദേവന്റെ രൂപം പണ്ഡിതര് പറയുന്നു; "ഉ" അക്ഷരത്തില് ശ്രീദേവിയുടെ രൂപം മുനികള് പറയുന്നു.
മകാരേണോച്യതേ ജീവഃ പംചവിംശോദിതഃ പുമാന് । ഭൂതാനി ച കവര്ഗേണ ചവര്ഗണേന്ദ്രിയാണി ച
"മ" അക്ഷരത്തില് ജീവനെ, ഇരുപത്തഞ്ചാമനായ പുരുഷനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; "ക" വര്ഗത്തില് ഭൂതങ്ങളെ, "ച" വര്ഗത്തില് ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
ട വര്ഗേണ തവര്ഗേണ ജ്ഞാനം ധാദയസ്തഥാ । മനഃ പകാരേണൈവോക്തം ഫകാരേണ ത്വഹംകൃതിഃ
"ട" വര്ഗത്തിലും "ത" വര്ഗത്തിലും ജ്ഞാനം, ഹൃദയങ്ങളും സൂചിപ്പിക്കുന്നു; "പ" അക്ഷരത്തില് മനസ്സും, "ഫ" അക്ഷരത്തില് അഹങ്കാരവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
ബകാരേണ ഭകാരേണ മഹാന്പ്രകൃതിരുച്യതേ । ആത്മാ തു സ മകാരഃ സ്യാത്പംചവിംശഃ പ്രകീര്തിതഃ
"ബ" അക്ഷരത്തിലും "ഭ" അക്ഷരത്തിലും മഹത്ത്വം, പ്രകൃതിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ആത്മാവ് ആ "മ" അക്ഷരമാണ്, ഇരുപത്തഞ്ചാമനായി അറിയപ്പെടുന്നത്.
ദേഹേംദ്രിയമനഃ പ്രാണാദിഭ്യോന്യോഽനന്യസാധനഃ । ഭഗവച്ഛേഷഭൂതോഽസൌ മകാരാഖ്യഃ സ ചേതനഃ
ദേഹം, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, മനസ്സ്, പ്രാണൻ എന്നിവയിൽ നിന്നു വ്യത്യസ്തമായ്, മറ്റേതെങ്കിലും ഉപാധികളില്ലാതെ, 'മ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന അതു ബോധമുള്ളതും ദൈവത്തിന്റെ ശേഷിപ്പായും നിലകൊള്ളുന്നതുമാണ്.
അവധാരണവാച്യേവമുകാരഃ കൈശ്ചിദുച്യതേ । ശ്രീതത്വമപി തത്പക്ഷേ വകാരേണൈവ ചോച്യതേ
അവധാരണയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നതായി ചിലർ 'ഉ' എന്ന അക്ഷരം പറയുന്നു; ആ അഭിപ്രായത്തിൽ, ശ്രീയുടെ സാരവും 'വ' എന്ന അക്ഷരത്തിലൂടെ പറയുന്നു.
ഭാസ്കരസ്യ പ്രഭാ യദ്വത്തസ്യ നിത്യാനപായിനീ । ആകാരേണോച്യതേ വിഷ്ണുഃ കല്യാണഗുണസാഗരഃ
സൂര്യന്റെ പ്രകാശം അവനിൽ നിന്ന് വേർപെടാത്തതുപോലെ, എല്ലാ മംഗളഗുണങ്ങളുടെയും സമുദ്രമായ വിഷ്ണുവിനെ 'അ' എന്ന അക്ഷരത്തിലൂടെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
ശ്രീശഃ സര്വാത്മനാം ശേഷോ ജഗദ്ബീജം പരഃ പുമാന് । ജഗത്കര്ത്താ ജഗദ്ഭര്ത്താ ഈശ്വരോ ലോകബാംധവഃ
ശ്രീയുടെ ഭർത്താവും, സർവ്വാത്മാവും, ലോകത്തിന്റെ പരമകാരണമൂലവും, പരമപുരുഷനും, സൃഷ്ടാവും, പോഷകനും, ഈശ്വരനും, ലോകത്തിന്റെയൊക്കെയും സ്നേഹിതനുമാണ്.
ജഗതാമീശ്വരീ നിത്യാ വിഷ്ണോരനപഗാമിനീ । മാതാ സര്വസ്യ ജഗതഃ പത്നീ വിഷ്ണോര്മനോരമാ
ലോകങ്ങളുടെ ശാശ്വതിയായ ദേവിയും, വിഷ്ണുവിൽ നിന്ന് വേർപെടാത്തവളും, സകലജഗത്തിന്റെയും മാതാവും, വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രിയഭാര്യയുമാണ്.
ജഗദാധാരഭൂതാ ശ്രീരുകാരേണാത്ര ചോച്യതേ । മകാരേണ തയോര്ദാസഃ ക്ഷേത്രജ്ഞഃ പ്രോച്യതേ ബുധൈഃ
ലോകത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായ ശ്രീയെ ഇവിടെ 'രു' എന്ന അക്ഷരത്തിൽ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; 'മ' എന്ന അക്ഷരത്തിൽ ഇരുവരുടെയും ദാസനായ, ക്ഷേത്രജ്ഞനായവനെ ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
ജ്ഞാനാശ്രമോ ജ്ഞാനഗുണശ്ചേതനഃ പ്രകൃതേഃ പരഃ । ന ജഡോ നിര്വികാരശ്ച ഏകരൂപ സ്വരൂപഭാക്
ജ്ഞാനത്തിന്റെ വാസസ്ഥലവും, ജ്ഞാനഗുണവും, പ്രകൃതിക്ക് അതീതമായ ബോധവും, ജഡമല്ലാത്തതും, മാറ്റമില്ലാത്തതും, ഏകരൂപവും സ്വരൂപമുള്ളതുമാണ്.
അണുര്നിത്യോ വ്യാപ്തിശീലശ്ചിദാനംദാത്മകസ്തഥാ । അഹമര്ഥോഽവ്യയഃ ക്ഷേത്രീ ഭിന്നരൂപം സനാതനഃ
അതി സൂക്ഷ്മനും, ശാശ്വതനും, എല്ലിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതും, ബോധാനന്ദസ്വരൂപനും, 'ഞാൻ' എന്ന അർത്ഥമുള്ളതും, നശിക്കാത്തതും, ക്ഷേത്രജ്ഞനും, പല രൂപങ്ങളുള്ളതും, പുരാതനനുമാണ്.
അദാഹ്യോച്ഛേദ്യോ ഹ്യക്ലൈദ്യസ്ത്വശോഷ്യോക്ഷര ഏവ ച । ഏവമാദിഗുണോപേതശ്ശേഷഭൂതഃ പരസ്യ വൈ
അഗ്നിയിൽ കത്തിക്കപ്പെടാത്തതും, നശിക്കാത്തതും, ഉണക്കപ്പെടാത്തതും, ദ്രവിക്കാത്തതും, ക്ഷരമല്ലാത്തതും, ഇങ്ങനെ ആദിമഗുണങ്ങളോടുകൂടിയുള്ളതും പരമാത്മാവിന്റെ ശേഷിപ്പായും നിലകൊള്ളുന്നതുമാണ്.
മകാരേണോച്യതേ ജീവഃ ക്ഷേത്രജ്ഞഃ പരവാന്സദാ । ദാസഭൂതോ ഹരേരേവ നാന്യസ്യ തു കദാചന
'മ' എന്ന അക്ഷരത്തിൽ ജീവനും, ക്ഷേത്രജ്ഞനും, എല്ലായ്പ്പോഴും പരാധീനനായി, ഹരിയുടെ ദാസനായി മാത്രം വിവരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു; മറ്റാരുടേയും ദാസനല്ല.
ഏവം ദാസത്വമേവാസ്യ മധ്യമേവാവധാര്യതേ । ഇത്യേവം പ്രണവസ്യാര്ഥോ ജ്ഞാതവ്യോക്തോ മയാനഘേ
ഇങ്ങനെ ദാസത്വം മാത്രം ഇടയിൽ ഉറപ്പാക്കപ്പെടുന്നു; അപ്രകാരമാണ് പ്രണവത്തിന്റെ അർത്ഥം ഞാൻ നിന്നോട് വിശദീകരിച്ചത്, പാപരഹിതേ.
വിവൃതിഃ പ്രണവസ്യാര്ഥ മന്ത്രശേഷേണ വൈ ശുഭേ । പരസ്യ ദാസഭൂതസ്യ സ്വാതന്ത്ര്യം നേഹ വിദ്യതേ
പ്രണവത്തിന്റെ അർത്ഥത്തിന്റെ വിശദീകരണം മന്ത്രശേഷിയോടുകൂടി, ഭദ്രേ, പരമാത്മാവിന്റെ ദാസനായി നിലകൊള്ളുന്നവന് സ്വാതന്ത്ര്യം ഇവിടെയില്ല എന്നതാണ്.
തസ്മാന്മഹദഹംകാരൌ മനസാ വിനിവര്ത്തയേത് । സ്വോപായബുദ്ധ്യാ യത്കൃത്യം തദപി പ്രതിഷിധ്യതേ
അതിനാൽ മഹത്തായ അഹങ്കാരവും അഭിമാനവും മനസ്സിലൂടെ നീക്കം ചെയ്യണം; സ്വയം ചെയ്തതെന്നു കരുതുന്ന പ്രവൃത്തികളും ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതാണ്.
അഹംകൃതിര്മകാരഃ സ്യാന്നകാരസ്തന്നിഷേധകഃ । തസ്മാത്തു മനസൈവാസ്യ അഹംകാരവിമോചനമ്
അഹങ്കാരം 'മ' എന്ന അക്ഷരത്തിൽ പ്രതിനിധീകരിക്കപ്പെടുന്നു, അതിന്റെ നിരാകരണം 'ന' എന്ന അക്ഷരത്തിൽ; അതിനാൽ മനസ്സിലൂടെ അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നേടാം.
മനസാ സര്വസിദ്ധിഃ സ്യാദന്യഥാ നാശമാപ്നുയാത് । നമസാ സഹിതം കിംചിത്തദഹംകാര ഉച്യതേ
മനസ്സിലൂടെ എല്ലാ സിദ്ധികളും നേടാം; അല്ലെങ്കിൽ നാശം സംഭവിക്കും. വിനയത്തോടൊപ്പം അല്പം അഹങ്കാരം അനുവദനീയമാണ്.
അഹംകാരേണ യുക്തസ്യ സുഖം കിംചിന്ന വിദ്യതേ । അഹംകാരവിമൂഢാത്മാ അംധേ തമസി മജ്ജതി
അഹങ്കാരത്തിൽ ആകൃതനായവന് സന്തോഷം ഒന്നുമില്ല; അഹങ്കാരത്തിൽ മൂടപ്പെട്ട ആത്മാവ് അന്ധകാരത്തിൽ മുങ്ങുന്നു.
തസ്മാന്ന മനസാ ചാത്ര സ്വാതംത്ര്യം പ്രതിഷിധ്യതേ । ഭഗവത്പരതംത്രോഽസൌ തദായത്തശ്ച ജീവതി
അതിനാൽ മനസ്സിലൂടെ സ്വാതന്ത്ര്യം അനുവദിക്കപ്പെടുന്നില്ല; അവൻ ഭഗവാന്റെ ആശ്രിതനായി ജീവിക്കുന്നു.
തസ്മാത്സാധനകര്തൃത്വം ചേതനസ്യ ന വിദ്യതേ । ഈശ്വരസ്യൈവ സംകല്പാദ്വര്ത്തതേ സ്വചരാചരമ്
അതിനാൽ സാദ്ധനകളിൽ ചേതനയ്ക്ക് കർത്തൃത്വം ഇല്ല; ഭഗവാന്റെ ഇച്ഛയാൽ മാത്രമാണ് എല്ലാം ചലിച്ചും അചലിച്ചും നടക്കുന്നത്.
തസ്മാത്സ്വസാമര്ഥ്യവിധിം ത്യജേത്സര്വമശേഷതഃ । ഈശ്വരസ്യ തു സാമര്ഥ്യാന്നാലഭ്യം തസ്യ വിദ്യതേ
അതുകൊണ്ട്, സ്വന്തം കഴിവിൽ ആശ്രയിച്ചുള്ള എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും പൂർണ്ണമായും ഉപേക്ഷിക്കണം. ഭഗവാന്റെ ശക്തിയാൽ, അവനു നേടാനാവാത്തത് ഒന്നുമില്ല.
തസ്മിന്ന്യസ്തഭരഃ ശ്രീശേ തത്കര്മൈവ സമാചരേത് । പരമാത്മാ ഹരിസ്സ്വാമീ സ്വമഹം തസ്യ സര്വദാ
ആ മഹിമയുള്ള ഭഗവാനിൽ ഭാരമൊക്കെ സമർപ്പിച്ച്, അവനുവേണ്ടി മാത്രം പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യണം. പരമാത്മാവായ ഹരിയാണ് യജമാനൻ, ഞാൻ എപ്പോഴും അവന്റെതാണു.
ഇച്ഛായാ വിനിയോക്തവ്യസ്തസ്യൈവാത്മേശ്വരസ്യ ഹി । ഇത്യേവം മനസാ ത്യക്തമഹംതാ മമതോര്ജിതമ്
ആ ആത്മാധിപതിയായ ഭഗവാനിൽ തന്നെ ആഗ്രഹങ്ങൾ സമർപ്പിക്കണം. അങ്ങനെ മനസ്സിൽ തന്നെ, സ്വന്തമെന്ന അഭിമാനവും എന്റേതെന്ന ഭാവവും ഉപേക്ഷിക്കണം.
ദേഹേഷ്വഹം മതിര്മൂലം സംസൃതൌ കര്മബംധനേ । തസ്മാന്മഹദഹംകാരൌ മനസാ വര്ജയേദ്ബുധഃ
ശരീരത്തിൽ 'ഞാൻ' എന്ന ചിന്തയാണ് ജന്മമരണചക്രത്തിന്റെയും കർമ്മബന്ധത്തിന്റെയും മൂലകാരണമായത്. അതിനാൽ, ജ്ഞാനികൾ മനസ്സിൽ നിന്ന് വലിയ അഭിമാനവും അഹങ്കാരവും വിട്ടുകളയണം.
അഥ നാരായണപദം വക്ഷ്യാമി ഗിരജേ ശുഭേ । നാരാ ഇത്യാത്മനാം സംഘാസ്തേഷാം ഗതിരസൌ പുമാന്
ഇപ്പോൾ, ഭദ്രയായ ഗിരിജേ, ഞാൻ നാരായണ എന്ന പദത്തിന്റെ അർത്ഥം പറയാം. 'നാര' എന്നത് ആത്മാക്കളുടെ കൂട്ടമാണു, അവയുടെ ലക്ഷ്യമാണ് ആ പരപുരുഷൻ.
ത ഏവ ചായനം തസ്യ തസ്മാന്നാരായണഃ സ്മൃതഃ । സര്വം ഹി ചിദചിദ്വസ്തു ശ്രൂയതേ ദൃശ്യതേ ജഗത്
അവ കൂട്ടങ്ങളാണ് അവന്റെ വഴി; അതുകൊണ്ടാണ് നാരായണൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്. ഈ ലോകത്ത് ജഡചേതനങ്ങളായ എല്ലാ വസ്തുക്കളും കേൾക്കപ്പെടുകയും കാണപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.