ക്ഷേമമസ്തി മഹാഭാഗ പുണ്യകര്മസു ചാഗ്നിഷു । നിരാമയോഽസി ചാംഗേഷു ധര്മം പാലയസേ സദാ
മഹാഭാഗനേ, നിന്റെ പുണ്യകർമ്മങ്ങളിലും അഗ്നികളിലും എല്ലാം സുഖമാണോ? ശരീരഭാഗങ്ങളിൽ രോഗമില്ലേ? നീ എപ്പോഴും ധർമ്മം പാലിക്കുന്നുവോ?
ഏവമുക്ത്വാ മഹാപ്രാജ്ഞഃ പുനഃ പ്രാഹ മഹീസുരമ് । കിം കരോമി പ്രിയം കാമം സുപ്രിയം തേ ദ്വിജോത്തമ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, മഹാപ്രജ്ഞൻ വീണ്ടും ആ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനോടു ചോദിച്ചു: 'നിനക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയമായ എന്തെങ്കിലും ഞാൻ ചെയ്യട്ടേ?'
നാരദ ഉവാച- ഏവം സംഭാഷ്യ തം വിപ്രം വിരരാമ ശുഭം വചഃ । തതോ വിപ്രോ മഹാഭാഗോ വസിഷ്ഠം മുനിപുംഗവമ്
നാരദൻ പറഞ്ഞു— ഇങ്ങനെ ആ ബ്രാഹ്മണനോട് സംസാരിച്ച്, അവൻ ശുഭമായ വാക്കുകൾ അവസാനിപ്പിച്ചു. പിന്നെ ആ മഹാഭാഗൻ വസിഷ്ഠമുനിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
സ ഹോവാച മഹാത്മാനം വസിഷ്ഠം തപതാം വരമ് । ഭഗവഞ്ഛ്രൂയതാം വാക്യം വിച്ഛേദയ ദ്വിജോത്തമ
അവൻ മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠനെ, തപസ്സിൽ ശ്രേഷ്ഠനായി, അഭിസംബോധന ചെയ്തു: 'ഭഗവാൻ, ദയവായി എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ.'
ദാരിദ്ര്യം കേന ഭാവേന പുത്രസൌഖ്യം കഥം നഹി । ഏതന്മേ സംശയം താത കസ്മാത്പാപാദ്വദസ്വ മേ
ദാരിദ്ര്യം എങ്ങനെ വരുന്നു? മക്കളിൽ നിന്ന് സന്തോഷം എങ്ങനെ ലഭിക്കാറില്ല? അച്ഛാ, ഈ സംശയത്തിന് കാരണമാകുന്ന പാപം എന്താണെന്ന് ദയവായി പറയൂ.
മഹാമോഹേന സംമുഗ്ധഃ പ്രിയയാ ബോധിതോ ദ്വിജ । തയാഹം പ്രേഷിതസ്താത തവ പാര്ശ്വം സമാഗതഃ
വലിയ അജ്ഞാനത്തിൽ മുങ്ങിയിരുന്ന ഞാൻ, പ്രിയപ്പെട്ടവളാൽ ഉണർത്തപ്പെട്ടു. അവൾ അയച്ചതുകൊണ്ട് ഞാൻ അച്ഛന്റെ അടുക്കൽ എത്തി.
തത്സര്വം ഹി സമാചക്ഷ്വ സര്വസംദേഹനാശകമ് । മുക്തിദാതാ ഭവ സ്വത്വം മമസംസാരബംധനാത്
എല്ലാ സംശയങ്ങളും അകറ്റുന്ന ഈ കാര്യങ്ങൾ ദയവായി വിശദമായി പറഞ്ഞുതരൂ. എന്നെ ഈ ലോകബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കാൻ അച്ഛൻ ദയവായി സഹായിക്കണം.
വസിഷ്ഠ ഉവാച- പുത്രാ മിത്രാസ്തഥാ ഭ്രാതാ അന്യേ സ്വജനബാംധവാഃ । പംചഭേദാസ്തു സംബംധാഃ പുരുഷസ്യ ഭവംതി തേ
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു: മക്കൾ, സുഹൃത്തുകൾ, സഹോദരങ്ങൾ, മറ്റു ബന്ധുക്കൾ — ഇവയെല്ലാം ഒരാളുടെ അഞ്ച് വിധത്തിലുള്ള ബന്ധങ്ങളാണ്.
തേതേ സുമനസാ പ്രോക്താഃ പൂര്വമേവ തവാഗ്രതഃ । ഋണസംബംധിനഃ സര്വേ തേ കുപുത്രാ ദ്വിജോത്തമ
ഇവയെല്ലാം അങ്ങയുടെ മുമ്പിൽ ഞാൻ മുമ്പേ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്; ഇവർ എല്ലാവരും കടപ്പാട് കൊണ്ടുള്ള ബന്ധങ്ങളാണ്, ഇവർ നല്ല മക്കളല്ല.
പുത്രസ്യ ലക്ഷണം പുണ്യം തവാഗ്രേ പ്രവദാമ്യഹമ് । പുണ്യപ്രസക്തോ യസ്യാത്മാ സത്യധര്മരതഃ സദാ
നല്ല മകന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഞാൻ അങ്ങയുടെ മുമ്പിൽ പറയുന്നു: സത്കർമ്മത്തിൽ ആസ്വാദനമുള്ളവനും സത്യത്തിലും ധർമ്മത്തിലും എപ്പോഴും താല്പര്യമുള്ളവനും ആയിരിക്കണം.
ശുദ്ധിമാഞ്ജ്ഞാനസംപന്നസ്തപസ്വീ വാഗ്വിദാം വരഃ । സര്വകര്മസുസംവീതോ വേദാധ്യയനതത്പരഃ
ശുദ്ധനും, ജ്ഞാനസമ്പന്നനും, തപസ്സിൽ നിലനിൽക്കുന്നവനും, വാക്കിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും, എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളിലും കൃതജ്ഞനുമായും, വേദപഠനത്തിൽ താല്പര്യമുള്ളവനും ആയിരിക്കണം.
സര്വശാസ്ത്രപ്രവേദീ ച ദേവബ്രാഹ്മണപൂജകഃ । യാജ്ഞികഃ സര്വയജ്ഞാനാം ദാതാ ത്യാഗീ പ്രിയംവദഃ
എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ, ദേവന്മാരെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ആരാധിക്കുന്നവൻ, യജ്ഞങ്ങളിൽ പങ്കാളിയായും ദാനത്തിൽ മനസ്സുള്ളവനും, സ്നേഹപൂർവ്വം സംസാരിക്കുന്നവനും ആയിരിക്കണം.
വിഷ്ണുധ്യാനപരോ നിത്യം ശാംതോദാംതഃ സുഹൃത്സദാ । പിതൃമാതൃപരോ നിത്യം സര്വസ്വജനവത്സലഃ
വിഷ്ണുവിൽ ധ്യാനത്തിൽ എപ്പോഴും ലീനനായവൻ, ശാന്തനും, ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവനും, എല്ലായ്പ്പോഴും സുഹൃത്തായവനും, മാതാപിതാക്കൾക്ക് ഭക്തിയുള്ളവനും, എല്ലാ ബന്ധുക്കളോടും സ്നേഹമുള്ളവനും ആയിരിക്കണം.
കുലസ്യ താരകോ വിദ്വാന്സ്വകുലം പരിപോഷകഃ । ഏവംഗുണൈസ്തു സംയുക്തഃ സുപുത്രഃ സുഖദായകഃ
കുടുംബത്തെ ഉയർത്തുന്നവനും, സ്വന്തം വംശത്തെ പോഷിപ്പിക്കുന്നവനും, ഇത്തരത്തിലുള്ള ഗുണങ്ങളുള്ള നല്ല മകൻ കുടുംബത്തിന് സന്തോഷം നൽകുന്നു.
അന്യേ സംബംധയുക്താശ്ച ശോകസംതാപകാരകാഃ । ഉദാസീനേന കിം കാര്യം ഫലഹീനേന തേഽനഘ
മറ്റു ബന്ധുക്കൾക്ക് ബന്ധം ഉണ്ടെങ്കിലും അവർ ദു:ഖവും വേദനയും മാത്രമേ നൽകൂ. ഫലമില്ലാത്തവനുമായി എന്ത് ചെയ്യാൻ, അകലെയുള്ളവനുമായി എന്ത് പ്രയോജനം?
ആയാംതി യാംതി തേ സര്വേ ദുഃഖം ദത്വാ സുദാരുണമ് । പുത്രരൂപേണ തേ സര്വേ സംസാരേ ദ്വിജസത്തമ
അവർ എല്ലാവരും വരികയും പോകികയും ചെയ്യുന്നു, കഠിനമായ ദു:ഖം മാത്രം നൽകുന്നു. ഈ ലോകത്തിൽ മക്കളുടെ രൂപത്തിൽ അങ്ങയ്ക്ക് ഇവരാണ്.
പൂര്വജന്മകൃതം കര്മ യത്ത്വയാ പരിപാലിതമ് । തത്സര്വം ഹി പ്രവക്ഷ്യാമി ശ്രൂയതാമദ്ഭുതം പുനഃ
മുന്ജന്മങ്ങളിൽ അങ്ങ ചെയ്ത കർമ്മങ്ങൾ ഞാൻ ഇപ്പോൾ വിശദമായി പറയും; വീണ്ടും ഈ അത്ഭുതകരമായ കഥ ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ.
ഭവാഞ്ഛൂദ്രോ മഹാപ്രാജ്ഞ പൂര്വജന്മനി നാന്യഥാ । കൃഷികര്ത്താ ജ്ഞാനഹീനോ മഹാലോഭേന സംയുതഃ
മഹാജ്ഞാനിയേ, അങ്ങയുടെ മുൻജന്മത്തിൽ അങ്ങ് ഒരു ശൂദ്രനായിരുന്നു; കൃഷി ചെയ്തവനും, ജ്ഞാനമില്ലാത്തവനും, വലിയ ലാലസയുള്ളവനും ആയിരുന്നു.
ഏകഭാര്യഃ സദാ ദ്വേഷീ ബഹുപുത്രോ ഹ്യദത്തവാന് । ധര്മം നൈവ വിജാനാസി സത്യം ച പരിനിഷ്ഠിതമ്
ഒരു ഭാര്യ മാത്രമായിരുന്നു, എപ്പോഴും വിരോധം കാണിച്ചവനും, അനേകം മക്കളുള്ളവനും, ഒരുപോലും ദാനം ചെയ്തിട്ടില്ലാത്തവനും. ധർമ്മം അറിയാത്തവനും, സത്യത്തിൽ ഉറച്ചതുമല്ലായിരുന്നു.
ദാനം നൈവ ത്വയാ ദത്തം ശാസ്ത്രം നൈവ പരിശ്രുതമ് । കൃതം നൈവ ത്വയാ തീര്ഥം ന ച യാത്രാ മഹാമതേ
അങ്ങ് ഒരുപോലും ദാനം ചെയ്തിട്ടില്ല, ശാസ്ത്രം പഠിച്ചിട്ടില്ല, തീർത്ഥാടനം ചെയ്തിട്ടില്ല, യാത്രകളിൽ പോയിട്ടില്ല, ജ്ഞാനിയേ.
ഏവം കൃതസ്ത്വയാ വിപ്ര കൃഷിമാര്ഗഃ പുനഃപുനഃ । പശൂനാം പാലനം പൂര്വംഗ ച്ഛംശ്ചൈവ ദ്വിജോത്തമ
ഇങ്ങനെ, ബ്രാഹ്മണനേ, അങ്ങ് വീണ്ടും വീണ്ടും കൃഷി ചെയ്തിരുന്നു; മുമ്പ് പശുക്കളെയും ആടുകളെയും വളർത്തിയിരുന്നതും സത്യം.
മഹിഷീണാം തഥാശ്വീനാം പാലനം ച പുനഃപുനഃ । ഏവം പൂര്വം കൃതം കര്മ ത്വയൈവ ച ദ്വിജോത്തമ
മഹിഷികളും കുതിരകളും വീണ്ടും വീണ്ടും വളർത്തിയിരുന്നതും അങ്ങയുടെ മുൻജന്മത്തിലെ കർമ്മങ്ങളാണ്, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനേ.
വിപുലം തു ധനം തദ്വല്ലോഭേന പരിസംചിതമ് । തസ്യ വ്യയസ്തു പുണ്യേന ന കൃതസ്തു ത്വയാ കദാ
നീ അത്യധികമായ സ്വത്ത് ആസൂയയോടെ സമ്പാദിച്ചു, പക്ഷേ അതു ഒരിക്കലും പുണ്യത്തിനായി ചെലവഴിച്ചില്ല.
പാത്രേ ദാനം ന ദത്തം ഹി ദൃഷ്ട്വാ വാ ദുര്ബലം ച തത് । കൃഷിം കൃത്വാ ന ദത്തം തു ഭവതാ ധനമേവ ഹി
യോഗ്യനായവർക്കോ, ദുർബലരായവർക്കോ, നീ ദാനം നൽകിയില്ല; കൃഷി ചെയ്ത് സമ്പാദിച്ച ധനം നീ സ്വന്തമായി മാത്രം സൂക്ഷിച്ചു.
ഗോമയം ഹി ത്വിദം സര്വം പശൂനാം സംചയം ച വൈ । വിക്രയിത്വാ ധനം വിപ്ര സംചിതം വിപുലം ത്വയാ
പശുക്കളെയും അവയുടെ ചാണകവും നീ വിൽക്കുകയും, അതിലൂടെ വലിയ സമ്പത്ത് സമ്പാദിക്കുകയും ചെയ്തു.
തക്രം ഘൃതം തഥാ ക്ഷീരം വിക്രീതം സതതം ദധി । ദുഷ്കാലശ്ചിംതിതോ വിപ്ര മോഹിതോ വിഷ്ണുമായയാ
നീ എപ്പോഴും മജ്ജി, വെണ്ണ, പാൽ, തൈര് എന്നിവ വിൽക്കുകയായിരുന്നു; വിഷ്ണുവിന്റെ മായയിൽ ആകൃഷ്ടനായി, ദുർകാലത്തെക്കുറിച്ച് ആശങ്കയോടെ ജീവിച്ചു.
കൃത്വാ മഹാര്ഘമേവൈതദ്ധനം ബ്രാഹ്മണസത്തമ । നിര്ദയേന ത്വയാ ദാനം ന ദത്തം തു തദാ കില
നീ ഈ സമ്പത്ത് വളരെ വിലയുള്ളതാക്കി മാറ്റിയെങ്കിലും, അപ്പോൾ നീ കനിവില്ലാതെ ഒരു ദാനവും നൽകിയില്ല.
ദേവാനാം പൂജനം വിപ്ര ഭവതാ ന കൃതം സദാ । പര്വാണി പ്രാപ്യ വിപ്രേഭ്യോ ദ്രവ്യം നൈവ സമര്പിതമ്
ദേവന്മാരുടെ പൂജ നീ ഒരിക്കലും ചെയ്തില്ല; ഉത്സവദിനങ്ങളിലും മറ്റുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് നീ ദാനം നൽകിയില്ല.
ശ്രാദ്ധകാലം ച സംപ്രാപ്യ ശ്രദ്ധയാ ന കൃതം ത്വയാ । ഭാര്യാ വദതി തേ സാധ്വീ ദിനമധ്യേ സമാഗതേ
പിതൃകർമ്മത്തിനുള്ള സമയത്ത് നീ ഭക്തിയോടെ ആ ചടങ്ങുകൾ നടത്താത്തിരുന്നു; നിന്റെ സദ്ഭാര്യ മധ്യാഹ്നത്തിൽ അതു ഓർമ്മപ്പെടുത്തുമായിരുന്നു.
ശ്വശുരശ്രാദ്ധകാലശ്ച ശ്വശ്ര്വാശ്ചൈവ മഹാമതേ । തച്ഛ്രുത്വാ തദ്വചസ്തേഷാം ഗൃഹം ത്യക്ത്വാ പലായസേ
ശ്വശുരനും ശ്വശ്രുവിനും വേണ്ടി പിതൃകർമ്മം നടത്തേണ്ട സമയത്ത്, അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് നീ വീട്ടിൽ നിന്ന് ഒളിച്ചോടുമായിരുന്നു.