സത്യമുക്തം ത്വയാ ഭദ്രേ സര്വസംദേഹനാശനമ് । തഥാ ഹി വംശമിച്ഛംതി സാധവഃ സത്യപംഡിതാഃ
'നിന്റെ വാക്കുകൾ സത്യമാണു ഭദ്രേ, എല്ലാ സംശയങ്ങളും നീക്കം ചെയ്യുന്നതാണ്; സത്യവും ധർമ്മവും പാലിക്കുന്നവർ വംശം ആഗ്രഹിക്കുന്നവരാണ്.'
യഥാ പുത്രസ്യ ചിംതാ മേ ന ധനസ്യ തഥാ പ്രിയേ । യേനകേനാപ്യുപായേന പുത്രമുത്പാദയാമ്യഹമ്
'എനിക്ക് ധനത്തെക്കാൾ പുത്രനാണ് പ്രധാനമായുള്ളത്, പ്രിയേ; എങ്ങനെയായാലും ഞാൻ ഒരു പുത്രനെ നേടും.'
സുമനോവാച- പുത്രേണ ലോകാഞ്ജയതി പുത്രസ്താരയതേ കുലമ് । സുപുത്രേണ മഹാഭാഗ പിതാമാതാ പ്രജീവതഃ
സുമനാ പറഞ്ഞു: 'പുത്രനാൽ ലോകങ്ങൾ ജയിക്കാം; പുത്രൻ കുടുംബത്തെ ഉയർത്തുന്നു. മഹാഭാഗ്യവാനേ, നല്ല പുത്രനാൽ പിതാവിനും മാതാവിനും സത്യത്തിൽ ജീവൻ ലഭിക്കുന്നു.'
ഏകഃ പുത്രോ വരഃ കാംത ബഹുഭിര്നിര്ഗുണൈസ്തു കിമ് । ഏകസ്താരയതേ വംശമന്യേ സംതാപകാരകാഃ
'പ്രിയേ, ഒരൊറ്റ നല്ല പുത്രൻ മതിയാകുന്നു; ഗുണമില്ലാത്തവരെത്രയും ഉണ്ടെങ്കിലും എന്ത് പ്രയോജനം? ഒരാൾ മാത്രം വംശത്തെ രക്ഷിക്കുന്നു, മറ്റു പലരും ദു:ഖം മാത്രമേ നൽകൂ.'
പൂര്വമേവ മയാ പ്രോക്തമന്യേ സംബംധഭാഗിനഃ । പുണ്യേന പ്രാപ്യതേ പുത്രഃ പുണ്യേന പ്രാപ്യതേ കുലമ്
'ഇതുവരെ ഞാൻ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്: മറ്റു ബന്ധുക്കൾ ബന്ധം കൊണ്ടുമാത്രമാണ്; പുത്രൻ പുണ്യഫലമായാണ് ലഭിക്കുന്നത്, കുടുംബവും പുണ്യത്താൽ ലഭിക്കുന്നു.'
സുഗര്ഭഃ പ്രാപ്യതേ പുണ്യൈര്ദുര്മൃത്യുഃ പാതകൈസ്തഥാ । സുഖാനാം നിചയം കാംത സത്യമേവ വദാമ്യഹമ്
'നല്ല ഗർഭം പുണ്യഫലമായാണ് ലഭിക്കുന്നത്, അകാലമരണവും പാപഫലമായാണ്; പ്രിയേ, സുഖങ്ങൾ സമാഹരിക്കുന്നത് ഞാൻ സത്യമായാണ് പറയുന്നത്.'
ബ്രഹ്മചര്യേണ സത്യേന തപസാ നിത്യവര്തനൈഃ । ദാനേന നിയമൈശ്ചാപി ക്ഷമാ ശൌചേന വല്ലഭ
ബ്രഹ്മചര്യവും സത്യവും തപസ്സും സ്ഥിരമായ ആചരണങ്ങളും ദാനവും ആത്മനിയമവും, ക്ഷമയും ശുദ്ധിയും പ്രിയമേ, ഇവയിലൂടെ—
അഹിംസയാ ച ശക്ത്യാ വാഽസ്തേയേനാപി പ്രവര്തതേ । ഏതൈര്ദശഭിരംഗൈശ്ച ധര്മമേവം പ്രസൂയതേ
ശക്തിയനുസരിച്ച് അഹിംസയും, മോഷ്ടിക്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, ഈ പത്ത് ഗുണങ്ങളാൽ ധർമ്മം പൂർണ്ണമാകുന്നു.
സംപൂര്ണോ ജായതേ ധര്മ അംഗൈര്ഗര്ഭോ യഥോദരേ । ധര്മം സൃജതി ധര്മാത്മാ ത്രിവിധേനൈവ കര്മണാ
ഗർഭം വയറ്റിൽ വളരുന്നതുപോലെ, ധർമ്മം ഇതിന്റെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളാൽ സമ്പൂർണ്ണമാകുന്നു. ധർമ്മസ്വഭാവമുള്ളവൻ മൂന്ന് വിധത്തിലുള്ള പ്രവർത്തികളാൽ ധർമ്മം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
തസ്യ ധര്മഃ പ്രസന്നാത്മാ പുണ്യ സൌഖ്യം പ്രയച്ഛതി । യംയം ചിംതയതേ പ്രാജ്ഞസ്തംതം പ്രാപ്നോതി ദുര്ലഭമ്
അവന്റെ ധർമ്മം, മനസ്സിൽ സമാധാനംകൊണ്ട്, പുണ്യവും സുഖവും നൽകുന്നു. ജ്ഞാനിയാർ എന്ത് ആലോചിച്ചാലും, അതു എത്ര ദുർലഭമായാലും, അവൻ അതു നേടുന്നു.
ദേവശര്മ്മോവാച- സര്വം ദേവി സമാഖ്യാതം ധര്മാഖ്യം ജ്ഞാനമുത്തമമ് । കഥം പുത്രമഹം വിംദ്യാം വൈഷ്ണവം ഗുണസംയുതമ്
ദേവശർമൻ പറഞ്ഞു— ദേവി, ധർമ്മം എന്ന പേരിലുള്ള ഉത്തമമായ ജ്ഞാനം എല്ലാം ഞാൻ പറഞ്ഞു. വൈഷ്ണവഗുണങ്ങൾ ഉള്ള ഒരു പുത്രനെ ഞാൻ എങ്ങനെ നേടും?
വദ ത്വം മേ മഹാഭാഗേ യദി ജാനാസി സുവ്രതേ । ധര്മമാര്ഗസ്ത്വയാ സര്വ്വഃ പിതുഃ പ്രാപ്തഃ പുരാനഘേ
മഹാഭാഗേ, നീ അറിയുന്നെങ്കിൽ എന്നോട് പറയൂ. സുവ്രതേ, നീ പിതാവിൽ നിന്ന് മുമ്പ് മുഴുവൻ ധർമ്മമാർഗ്ഗം അറിഞ്ഞതല്ലേ, പാപരഹിതേ.
മമൈതദ്വിദിതം കാംതേ ഭവതീ ബ്രഹ്മവാദിനീ । ച്യവനസ്യ പ്രസാദേന വിഷ്ണോസ്തുഷ്ടസ്യ തേ പുരാ
പ്രിയമേ, ഞാൻ ഇതെല്ലാം അറിയുന്നു. നീ ബ്രഹ്മജ്ഞാനി. മുമ്പ് ച്യവനന്റെ അനുഗ്രഹത്താലും വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രസാദത്താലും നീ ഇതു ലഭിച്ചവളാണ്.
സുമനോവാച- വസിഷ്ഠം ഗച്ഛ ധര്മജ്ഞ തം പ്രാര്ഥയ മഹാമുനിമ് । തസ്മാത്പ്രാപ്സ്യസി തം പുത്രം ധര്മജ്ഞം ധര്മവത്സലമ്
സുമന പറഞ്ഞു— ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനേ, വസിഷ്ഠനെ സമീപിച്ച് ആ മഹാമുനിയെ അപേക്ഷിക്കൂ. അവനിൽ നിന്നു നീ ധർമ്മപ്രിയനും ധർമ്മത്തെ സ്നേഹിക്കുന്നവനുമായ പുത്രനെ നേടും.
ഏവമുക്തേ തയാ വാക്യേ ദേവശര്മാ ദ്വിജോത്തമഃ । കരിഷ്യേ തവ കല്യാണി മതമേവം ന സംശയഃ
അവൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ദേവശർമൻ ആ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു: 'മംഗളമേ, ഞാൻ നിർബന്ധം കൂടാതെ നിന്റെ വാക്ക് അനുസരിക്കും.'
ഏവമുക്ത്വാ ജഗാമാസൌ ദേവശര്മാ ദ്വിജോത്തമഃ । വസിഷ്ഠം സര്വവേത്താരം ദീപ്യംതം തപതാം വരമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, ദേവശർമൻ ആ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠൻ, സർവ്വജ്ഞനായ, തപസ്സിൽ ഉജ്ജ്വലനായ വസിഷ്ഠനെ സമീപിച്ചു.
ഗംഗാതീരേ സ്ഥിതം പുണ്യമാസനസ്ഥം ദ്വിജോത്തമമ് । തേജോജ്വാലാസമാകീര്ണം ദ്വിതീയമിവ ഭാസ്കരമ്
ഗംഗാതീരത്ത് വിശുദ്ധമായ സ്ഥലത്ത് ഇരിക്കുന്ന, തേജസ്സിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന, രണ്ടാമത്തെ സൂര്യനെപ്പോലെ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനെ അവൻ കണ്ടു.
രാജമാനം മഹാത്മാനം ബ്രഹ്മസിംഹം ദ്വിജോത്തമമ് । ഭക്ത്യാ പ്രണമ്യ സ മുനിം ദംഡവത്തം പുനഃപുനഃ
പ്രഭയുള്ള, മഹാത്മാവായ, ബ്രഹ്മണന്മാരിൽ സിംഹമായ ആ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനെ, ഭക്തിയോടെ, ദണ്ഡവത്തായി വീണ്ടും വീണ്ടും വന്ദിച്ചു.
തമുവാച മഹാതേജാ ബ്രഹ്മസൂനുരകല്മഷമ് । ഉപവിശാസനേ പുണ്യേ സുഖേന സുമഹാമതേ
ബ്രഹ്മപുത്രനായ ആ മഹാതേജസ്വി, പാപരഹിതനായ അവനെ നോക്കി പറഞ്ഞു: 'നീ ഈ വിശുദ്ധാസനത്തിൽ സുഖമായി ഇരിക്കൂ, മഹാമനസ്സുള്ളവനേ.'
നാരദ ഉവാച- ഉപവിഷ്ടഃ സ യോഗീംദ്ര പുനഃ പ്രാഹ തപോധനമ് । ഗൃഹേ പുരുഷ തേ വത്സ ദാരഭൃത്യേഷു സര്വദാ
നാരദൻ പറഞ്ഞു— അവൻ ഇരുന്നപ്പോൾ, ആ യോഗീശ്വരൻ വീണ്ടും ആ തപസ്സുകാരനോട് ചോദിച്ചു: 'കുഞ്ഞേ, വീട്ടിലും ഭാര്യയിലും ഭൃത്യന്മാരിലും എല്ലാം സുഖമാണോ?'
ക്ഷേമമസ്തി മഹാഭാഗ പുണ്യകര്മസു ചാഗ്നിഷു । നിരാമയോഽസി ചാംഗേഷു ധര്മം പാലയസേ സദാ
മഹാഭാഗനേ, നിന്റെ പുണ്യകർമ്മങ്ങളിലും അഗ്നികളിലും എല്ലാം സുഖമാണോ? ശരീരഭാഗങ്ങളിൽ രോഗമില്ലേ? നീ എപ്പോഴും ധർമ്മം പാലിക്കുന്നുവോ?
ഏവമുക്ത്വാ മഹാപ്രാജ്ഞഃ പുനഃ പ്രാഹ മഹീസുരമ് । കിം കരോമി പ്രിയം കാമം സുപ്രിയം തേ ദ്വിജോത്തമ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, മഹാപ്രജ്ഞൻ വീണ്ടും ആ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനോടു ചോദിച്ചു: 'നിനക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയമായ എന്തെങ്കിലും ഞാൻ ചെയ്യട്ടേ?'
നാരദ ഉവാച- ഏവം സംഭാഷ്യ തം വിപ്രം വിരരാമ ശുഭം വചഃ । തതോ വിപ്രോ മഹാഭാഗോ വസിഷ്ഠം മുനിപുംഗവമ്
നാരദൻ പറഞ്ഞു— ഇങ്ങനെ ആ ബ്രാഹ്മണനോട് സംസാരിച്ച്, അവൻ ശുഭമായ വാക്കുകൾ അവസാനിപ്പിച്ചു. പിന്നെ ആ മഹാഭാഗൻ വസിഷ്ഠമുനിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
സ ഹോവാച മഹാത്മാനം വസിഷ്ഠം തപതാം വരമ് । ഭഗവഞ്ഛ്രൂയതാം വാക്യം വിച്ഛേദയ ദ്വിജോത്തമ
അവൻ മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠനെ, തപസ്സിൽ ശ്രേഷ്ഠനായി, അഭിസംബോധന ചെയ്തു: 'ഭഗവാൻ, ദയവായി എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ.'
ദാരിദ്ര്യം കേന ഭാവേന പുത്രസൌഖ്യം കഥം നഹി । ഏതന്മേ സംശയം താത കസ്മാത്പാപാദ്വദസ്വ മേ
ദാരിദ്ര്യം എങ്ങനെ വരുന്നു? മക്കളിൽ നിന്ന് സന്തോഷം എങ്ങനെ ലഭിക്കാറില്ല? അച്ഛാ, ഈ സംശയത്തിന് കാരണമാകുന്ന പാപം എന്താണെന്ന് ദയവായി പറയൂ.
മഹാമോഹേന സംമുഗ്ധഃ പ്രിയയാ ബോധിതോ ദ്വിജ । തയാഹം പ്രേഷിതസ്താത തവ പാര്ശ്വം സമാഗതഃ
വലിയ അജ്ഞാനത്തിൽ മുങ്ങിയിരുന്ന ഞാൻ, പ്രിയപ്പെട്ടവളാൽ ഉണർത്തപ്പെട്ടു. അവൾ അയച്ചതുകൊണ്ട് ഞാൻ അച്ഛന്റെ അടുക്കൽ എത്തി.
തത്സര്വം ഹി സമാചക്ഷ്വ സര്വസംദേഹനാശകമ് । മുക്തിദാതാ ഭവ സ്വത്വം മമസംസാരബംധനാത്
എല്ലാ സംശയങ്ങളും അകറ്റുന്ന ഈ കാര്യങ്ങൾ ദയവായി വിശദമായി പറഞ്ഞുതരൂ. എന്നെ ഈ ലോകബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കാൻ അച്ഛൻ ദയവായി സഹായിക്കണം.
വസിഷ്ഠ ഉവാച- പുത്രാ മിത്രാസ്തഥാ ഭ്രാതാ അന്യേ സ്വജനബാംധവാഃ । പംചഭേദാസ്തു സംബംധാഃ പുരുഷസ്യ ഭവംതി തേ
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു: മക്കൾ, സുഹൃത്തുകൾ, സഹോദരങ്ങൾ, മറ്റു ബന്ധുക്കൾ — ഇവയെല്ലാം ഒരാളുടെ അഞ്ച് വിധത്തിലുള്ള ബന്ധങ്ങളാണ്.
തേതേ സുമനസാ പ്രോക്താഃ പൂര്വമേവ തവാഗ്രതഃ । ഋണസംബംധിനഃ സര്വേ തേ കുപുത്രാ ദ്വിജോത്തമ
ഇവയെല്ലാം അങ്ങയുടെ മുമ്പിൽ ഞാൻ മുമ്പേ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്; ഇവർ എല്ലാവരും കടപ്പാട് കൊണ്ടുള്ള ബന്ധങ്ങളാണ്, ഇവർ നല്ല മക്കളല്ല.
പുത്രസ്യ ലക്ഷണം പുണ്യം തവാഗ്രേ പ്രവദാമ്യഹമ് । പുണ്യപ്രസക്തോ യസ്യാത്മാ സത്യധര്മരതഃ സദാ
നല്ല മകന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഞാൻ അങ്ങയുടെ മുമ്പിൽ പറയുന്നു: സത്കർമ്മത്തിൽ ആസ്വാദനമുള്ളവനും സത്യത്തിലും ധർമ്മത്തിലും എപ്പോഴും താല്പര്യമുള്ളവനും ആയിരിക്കണം.