കായികീ സൈവ നിര്ദിഷ്ടാ ഭക്തിഃ സര്വാര്ഥസാധികീ । ഋഗ്യജുഃസാമജാപ്യാനി സംഹിതാധ്യയനാനി ച
ഋക്, യജുര്, സാമവേദങ്ങളിലെ ജപങ്ങൾ, സംഹിതകളുടെ പഠനം എന്നിവയിലൂടെ പ്രകടമാകുന്ന ഭക്തിയാണ് കായികഭക്തി. ഇത് എല്ലാ കാര്യങ്ങളും സാധിപ്പിക്കുന്നു.
ക്രിയംതേ വിഷ്ണുമുദ്ദിശ്യ സാ ഭക്തിര്വൈദികോച്യതേ । വേദമംത്രഹവിര്യാഗൈഃ ക്രിയായാ വൈദികീ മതാ
ഇവയെല്ലാം വിഷ്ണുവിനെ ഉദ്ദേശിച്ച് ചെയ്യുമ്പോൾ അതാണ് വൈദികഭക്തി. വേദമന്ത്രങ്ങളുടെയും ഹോമങ്ങളുടെയും ആചാരങ്ങൾ വൈദികഭക്തിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ദര്ശേ ച പൌര്ണമാസ്യാം ച കര്ത്തവ്യം ചാഗ്നിഹോത്രകമ് । പ്രാശനം ദക്ഷിണാദാനം പുരോഡാശം ചരു ക്രിയാ
അമാവാസ്യയിലും പൗർണമിയിലും അഗ്നിഹോത്രം ചെയ്യണം. ഹോമം, ദാനം, പാകം, ചാരു എന്നിവയും നിർവഹിക്കണം.
ഇഷ്ടിര്ധൃതിഃ സോമപാനം യാജ്ഞിയം കര്മ സര്വശഃ । അഗ്നിഭൂമ്യനിലാകാശ ദ്യുതി ശംകര ഭാസ്കരമ്
യാഗങ്ങൾ, ദൃഢത, സോമപാനം, യാഗകാര്യങ്ങൾ, അഗ്നി, ഭൂമി, വായു, ആകാശം, പ്രകാശം, ശിവൻ, സൂര്യൻ എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു.
തമുദ്ദിശ്യകൃതം കര്മ തത്സര്വം വിഷ്ണുദൈവതമ് । ആധ്യാത്മികീതി വിവിധാ ബ്രഹ്മഭക്തിസ്ഥിതാ നൃപ
ഇവയെ ഉദ്ദേശിച്ച് ചെയ്യുന്ന എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും വിഷ്ണുവിന് സമർപ്പിതമാണ്. അതുകൊണ്ട് ആത്മീയഭക്തി പലവിധമാണ്, ബ്രഹ്മഭക്തിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നതാണ്, രാജാവേ.
സാംഖ്യാഖ്യാം യോഗസംജാതാം ശൃണു ഭൂപ യഥോദിതാമ് । ചതുര്വിംശതി തത്ത്വാനി പ്രധാനാദീനി സംഖ്യയാ
യോഗത്തിൽ നിന്നു ഉദിച്ച സംഖ്യ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭക്തിയെപ്പറ്റി ഞാൻ പറയാം, രാജാവേ. പ്രധാനം മുതലായ ഇരുപത്തിനാലു തത്ത്വങ്ങൾ ഇവിടെയുണ്ട്.
അചേതനാനി ഭോഗ്യാനി പുരുഷഃ പംചവിംശകഃ । ചേതനഃ സ സമുദ്ദിഷ്ടോ കര്താ ഭോക്താ ച കര്മണാമ്
അവയെല്ലാം ജഡവും അനുഭവത്തിനുള്ളവയുമാണ്. ഇരുപത്തിയഞ്ചാമത്തേതായ പുരുഷൻ ചൈതന്യമുള്ളവൻ, കർമ്മങ്ങളുടെ കര്ത്താവും അനുഭവിക്കുന്നവനും ആണെന്ന് പറയുന്നു.
ആത്മാ നിത്യോവ്യയശ്ചൈവ അധിഷ്ഠാതാ പ്രയോജകഃ । പുരുഷോഽവ്യക്ത നിത്യഃ സ്യാത്കാരണം ച മഹേശ്വരഃ
ആത്മാവ് ശാശ്വതവും അക്ഷയവുമാണ്, നിയന്ത്രകനും പ്രേരകനുമാണ്. പുരുഷൻ അവ്യക്തനും ശാശ്വതനും കാരണവുമാണ്, മഹേശ്വരനാണ്.
തത്ത്വസര്ഗോ ഭാവസര്ഗോ ഭൂതസര്ഗശ്ച തത്ത്വതഃ । സംഖ്യായാഃ പരിസംഖ്യായാഃ പ്രധാനം ച ഗുണാത്മകമ്
തത്ത്വങ്ങളുടെ സൃഷ്ടി, ഭാവങ്ങളുടെ സൃഷ്ടി, ഭൂതങ്ങളുടെ സൃഷ്ടി എന്നിങ്ങനെയാണ്. സംഖ്യയിൽ പ്രധാനം ഗുണങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതായും എണ്ണപ്പെടുന്നു.
ജ്ഞാത്വാ സാധര്മ്യവൈധര്മ്യം പ്രധാനം ച വിധര്മി ച । കാരണം ബ്രഹ്മണശ്ചൈവ കാമിത്വമിദമുച്യതേ
സാദൃശ്യം, വ്യത്യാസം, പ്രധാനവും പ്രധാനമല്ലാത്തതും, ബ്രഹ്മയുടെ കാരണവും അറിയുന്നതാണ് ഈ ആഗ്രഹം എന്നു പറയുന്നു.
പ്രയോജ്യത്വം പ്രധാനസ്യ വൈധര്മ്യമിദമുച്യതേ । സര്വത്ര കര്തൃതാ ബ്രഹ്മ പുരുഷസ്യാപ്യകര്തൃതാ
പ്രധാനത്തിന്റെ പ്രേരകത്വം വ്യത്യാസം എന്നാണ് പറയുന്നത്. എല്ലായിടത്തും കര്ത്തൃത്വം ബ്രഹ്മയുടേതാണ്, കര്മ്മങ്ങളിൽ പുരുഷന് കര്ത്തൃത്വമില്ല.
അചേതനപ്രധാനേന സമത്വമിദമുച്യതേ । തത്ത്വാംതരം ച തത്ത്വാനാം കാര്യകാരണമേവ ച
ജഡമായ പ്രധാനവുമായി സമത്വം ഇതാണ്. തത്ത്വങ്ങളിൽ തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസവും, കാരണം-ഫലം എന്ന ബന്ധവും ഇതിലുണ്ട്.
പ്രയോജനം പ്രയോജ്യത്വം ജ്ഞാത്വാ തത്ത്വപ്രസംഖ്യയാ । സംഖ്യാതമുച്യതേ പ്രാജ്ഞൈര്വിജയാര്ഥവിചിംതകൈഃ
ഉദ്ദേശവും ഉപകരണമായ നിലയും മനസ്സിലാക്കി, സത്യങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിലൂടെ, ജയത്തിനായി ആലോചിക്കുന്ന ജ്ഞാനികൾ അവയെ തിരിച്ചറിയുന്നു എന്ന് പറയുന്നു.
ഇതി മത്വാസ്യ സദ്ഭാവം തത്ത്വം സംഖ്യാം ച തത്ത്വതഃ । ബ്രഹ്മതത്ത്വാധികം ചാപി ഭൂതതത്ത്വം വിദുര്ബുധാഃ
ഇങ്ങനെ അതിന്റെ യഥാർത്ഥ നിലയും സത്യവും, സത്യങ്ങളുടെയും എണ്ണവും മനസ്സിലാക്കി, പണ്ഡിതന്മാർ ബ്രഹ്മത്തിന്റെ സത്യം മാത്രമല്ല, ഭൗതിക സത്യം കൂടി ഉന്നതമായതെന്ന് അറിയുന്നു.
സാംഖ്യൈഃ കൃതാ ഭക്തിരേഷാ ഭക്തിരാധ്യാത്മികീ സ്മൃതാ । യോഗജാമപി തേ ഭൂപ ശൃണു ഭക്തിം വദാമ്യഹമ്
സാംഖ്യന്മാർ സ്ഥാപിച്ച ഈ ഭക്തിയെ ആത്മീയ ഭക്തി എന്ന് പറയുന്നു; രാജാവേ, ഇപ്പോൾ യോഗത്തിൽ നിന്നുള്ള ഭക്തിയെ കുറിച്ച് ഞാൻ പറയുന്നത് കേൾക്കൂ.
പ്രാണായാമപരോ നിത്യം ധ്യാനവാന്നിയതേംദ്രിയഃ । ഭൈക്ഷ്യഭക്ഷവ്രതീ ചാപി സര്വപ്രത്യാഹൃതേന്ദ്രിയഃ
പ്രാണായാമത്തിൽ ലയിച്ചിരിക്കുകയും, എപ്പോഴും ധ്യാനത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുകയും, ഭിക്ഷയെടുത്ത് ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്ന വ്രതം പാലിക്കുകയും, എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും പിൻവലിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവനാണ്,
ധാരണം ഹൃദയേ കൃത്വാ ധ്യായമാനോ മഹേശ്വരമ് । ഹൃത്പദ്മകര്ണികാസീനം പീതവസ്ത്രം സുലോചനമ്
ഹൃദയത്തിൽ ധാരണ ഉറപ്പാക്കി, മഹേശ്വരനെ ധ്യാനിച്ച്, ഹൃദയകമലത്തിന്റെ നടുവിൽ ഇരിക്കുന്നവനെയും, മഞ്ഞ വസ്ത്രം ധരിച്ചും മനോഹരമായ കണ്ണുകളോടുകൂടിയവനെയും,
പശ്യന്നുദ്യോതിതമുഖം ബ്രഹ്മസൂത്രകടീതടമ് । ശ്വേതവര്ണം ചതുര്ബാഹും വരദാഭയഹസ്തകമ്
പ്രഭയുള്ള മുഖവും, ബ്രഹ്മസൂത്രം കെട്ടിയ അരയും, വെള്ള നിറവും, നാലു കൈകളും, അനുഗ്രഹവും ഭയഭംഗിയും നൽകുന്ന കൈകളും കാണുന്നു.
യോഗജാ മാനസീസിദ്ധിര്വിഷ്ണുഭക്തിഃ പരാ സ്മൃതാ । യ ഏവം ഭക്തിമാന്ദേവം വിഷ്ണുഭക്തിഃ സ ഉച്യതേ
യോഗത്തിൽ നിന്നുള്ള മനസ്സിന്റെ സിദ്ധിയാണ് പരമമായ വിഷ്ണുഭക്തി എന്ന് പറയുന്നു; ഇങ്ങനെ ഭക്തിയോടെ ദൈവത്തെ സേവിക്കുന്നവനാണ് വിഷ്ണുഭക്തനെന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്.
ഏവം ഭക്തിഃ സമുദ്ദിഷ്ടാ വിവിധാ നൃപനംദന । സാത്വികീ രാജസീ ചൈവ താമസീഭേദതസ്ത്വിമാഃ
രാജാവേ, ഭക്തിയെ വിവിധ രൂപങ്ങളിൽ വിശദീകരിച്ചു; സാത്വികം, രാജസം, താമസം എന്നിങ്ങനെ വ്യത്യാസങ്ങളുണ്ട്.
നാനാപ്രകാരാ വിജ്ഞേയാ വിഷ്ണോരമിതതേജസഃ । യഥാഗ്നിഃ സുസമൃദ്ധാര്ച്ചിഃ കരോത്യേധാംസി ഭസ്മസാത്
അനന്തമായ തേജസ്സുള്ള വിഷ്ണുവിന്റെ വിവിധതരത്തിലുള്ള ഭക്തികൾ മനസ്സിലാക്കണം; നല്ലതരത്തിൽ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നി ഇന്ധനം ചാരമാക്കുന്നതുപോലെ,
പാപാനി ഭഗവദ്ഭക്തിസ്തഥാ ദഹതി തത്ക്ഷണാത്
അങ്ങനെ തന്നെ, ഭഗവാന്റെ ഭക്തി പാപങ്ങൾ ഉടനടി ദഹിപ്പിക്കുന്നു.
യാവജ്ജനോ ന ശൃണുതേ ഭുവി വിഷ്ണുഭക്തിം സാക്ഷാത്സുധാരസമശേഷരസൈകസാരമ് । താവജ്ജരാമരണജന്മശതാഭിഘാതദുഃഖാനി താനി ലഭതേ ബഹുദേഹജാനി
നേരെ അമൃതത്തിന്റെ സാരവും എല്ലാ ആനന്ദത്തിന്റെ സാരവും ആയ വിഷ്ണുഭക്തിയെ ഈ ലോകത്ത് ഒരാൾ കേൾക്കാതെ ഇരിക്കുന്നതുവരെ, അവൻ അനേകം ജന്മങ്ങളിൽ ജനനം, വൃദ്ധാവസ്ഥ, മരണം തുടങ്ങിയ ദുഃഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കേണ്ടിവരും.
സംകീര്തിതശ്ചിംതിതകീര്തിരംതഃ ശ്രുതാനുഭാവോ ഭഗവാനനംതഃ । സമംതതോഽഘവിനിഹംതി മേഘം വായുര്യഥാഭാനുരിവാംധകാരമ്
പാടപ്പെടുകയും, ചിന്തിക്കപ്പെടുകയും, ഉള്ളിൽ അനുഭവിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന അനന്തനായ ഭഗവാൻ, എല്ലാ ദിശകളിലും പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നു; കാറ്റ് മേഘങ്ങളെ ചിതറിക്കുന്നതുപോലെയും, സൂര്യൻ ഇരുണ്ടതിനെ അകറ്റുന്നതുപോലെയും.
ന ദാന ദേവാര്ചന യാഗ തീര്ഥ സ്നാന ശ്രുതാചാര തപഃ ക്രിയാഭിഃ । തഥാ വിശുദ്ധിം ലഭതേംഽതരാത്മാ യഥാ ഹൃദിസ്ഥേ ഭഗവത്യനംതേ
ദാനം, ദേവാരാധന, യാഗം, തീർത്ഥസ്നാനം, വേദപഠനം, തപസ്സു, കർമ്മങ്ങൾ എന്നിവയാൽ അത്തരം അന്തരാത്മാവിന് ശുദ്ധി ലഭിക്കില്ല; ഹൃദയത്തിൽ അനന്തനായ ഭഗവാൻ വസിക്കുമ്പോഴാണ് ആ ശുദ്ധി ലഭിക്കുന്നത്.
കഥാ വിശുദ്ധാ നരനാഥ തഥ്യാസ്താ ഏവ പഥ്യാ ഹരിനാഥ തഥ്യാഃ । സംകീര്തിതാ യത്ര പവിത്രമൂര്തേഃ സംശ്രൂയതേ ച ശ്രുതസാധുകീര്തിഃ
നരനാഥാ, ഹരിനാഥാ, ശുദ്ധവും സത്യവുമാണ് ആ കഥകൾ; അവ ശരിക്കും മനസ്സിന് ഉത്തമമാണ്. വിശുദ്ധരൂപത്തിന്റെ മഹത്വം പാടപ്പെടുകയും കേൾക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നിടത്ത്, നല്ലവരുടെ കീർത്തി അവിടെ കേൾക്കപ്പെടുന്നു.
ധന്യോസി ധീരധരണീധര ധര്മധുര്യ്യ ധ്യാനൈകതാന ഹൃദയഃ പുരുഷോത്തമസ്യ । യന്നൈഷ്ഠികീമതിരസൌ തവ സൌഭഗശ്രീഃ ശ്രീകൃഷ്ണനാഥസുകൃതഃ ശ്രവണേ പ്രവൃത്താ
ധൈര്യശാലിയായ ഭൂമിയുടെ രക്ഷകനേ, ധർമ്മത്തിന്റെ പാരമ്പര്യക്കാരനേ, പരമപുരുഷനെ ധ്യാനത്തിൽ ലയിച്ച ഹൃദയമേ, നീ ഭാഗ്യവാനാണ്; കാരണം, നിന്റെ അചഞ്ചലമായ മനസ്സ് ശ്രീകൃഷ്ണനാഥന്റെ പുണ്യകഥകൾ കേൾക്കുന്നതിലേക്കാണ് തിരിഞ്ഞത്.
അനാരാധ്യ ഹരിം ഭക്ത്യാ വരദം വിഷ്ണുമവ്യയമ് । കുതഃ ശ്രേയോ ഭവേദ്ഭൂപ പുരുഷസ്യാത്മമാനിനഃ
ഭൂപതിയേ, അനുഗ്രഹം നൽകുന്ന, അക്ഷരനായ വിഷ്ണുവിനെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കാതെ, സ്വയം മഹത്വം കണക്കാക്കുന്ന മനുഷ്യന് എങ്ങനെ പരമശ്രേയസ് ലഭിക്കും?
മായാജനിരമായോഽസൌ ഭക്ത്യാ രാജന്നമായയാ । സാധ്യതേ സാധുപുരുഷഃ സ്വയം ജാനാതി തദ്ഭവാന്
മായയിൽ നിന്നു ജനിച്ചെങ്കിലും, മായയില്ലാത്തവനാണ് അവൻ; ഭക്തിയാൽ മാത്രമേ അവനെ പ്രാപിക്കാനാകൂ, രാജാവേ, മായയാൽ അല്ല. സത്പുരുഷനെ സ്വയം അറിയാൻ കഴിയും — ഇത് ഭവാൻ അറിയുന്ന കാര്യമാണ്.
ന വിദ്യതേ തേ നൃപ ധര്മതത്ത്വമജ്ഞാതമേതദ്വിമലം പുനര്മാമ് । ത്വം പൃച്ഛസേ തീര്ഥപദം പ്രസംഗാത്കഥാരസം വൈഷ്ണവ ഗൌരവേണ
രാജാവേ, ഈ വിശുദ്ധമായ ഉപദേശമില്ലാതെ ധർമ്മത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സാരം അറിയാൻ കഴിയില്ല; വൈഷ്ണവരുടെ മഹത്വം കണക്കാക്കി, നീ തിരുനടയും കഥാരസവും ചോദിക്കുന്നു.