വിഷയൈശ്ചാപി സര്വൈശ്ച ഇംദ്രിയാണാം പ്രമുച്യതേ । തദാ സ കേവലജ്ഞാനീ കൈവല്യത്വം പ്രജായതേ
അവന് എല്ലാ ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളിൽനിന്നും, ഇന്ദ്രിയങ്ങളിൽനിന്നും പോലും മോചിതനാകുന്നു. അപ്പോൾ അവന് ശുദ്ധമായ ജ്ഞാനത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു, അതിനാൽ അവന് ഏകത്വം പ്രാപിക്കുന്നു.
ജ്വാലാകര്മപ്രസംഗേന ദീപസ്തൈലം പ്രശോഷയേത് । വര്ത്യാധാരേണ രാജേംദ്ര നിര്ദ്വന്ദ്വോ വായുവര്ജിതഃ
ദീപത്തിന്റെ ജ്വാല തൈലം ഉണക്കുന്നതുപോലെ, വാട്ടിയുടെ സഹായത്തോടെ, രാജാവേ, ആ ദീപം ഇരട്ടത്വം ഇല്ലാതെ കാറ്റ് തൊടാതെ നിലകൊള്ളുന്നു.
കജ്ജലം വമതേ പശ്ചാത്തൈലസ്യാപി മഹാമതേ । കൃഷ്ണാ സംദൃശ്യതേ രേഖാ ദീപസ്യാഗ്രേ മഹാമതേ
പിന്നീട്, മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, ആ ദീപം തൈലത്തിൽനിന്ന് കജ്ജളം പുറത്ത് വിടുന്നു; ദീപത്തിന്റെ അഗ്രത്തിൽ കറുത്ത രേഖ കാണപ്പെടുന്നു.
സ്വയമാകൃഷ്യ തത്തൈലം തേജസാ നിര്മലോഭവേത് । കായേ ചാംതഃ സ്ഥിതസ്തദ്വത്കര്മതൈലം പ്രശോഷയേത്
ആ ജ്വാല തൈലം സ്വയം ആകർഷിച്ച് ശുദ്ധമാകുന്നു. അതുപോലെ, ശരീരത്തിനുള്ളിൽkarma എന്ന തൈലം ഉണങ്ങിയാൽ,
വിഷയാന്കജ്ജലം കൃത്വാ പ്രത്യക്ഷാന്സംപ്രദര്ശയേത് । ജ്വാലാവന്നിര്മലോ ഭൂത്വാ സ്വയമേവ പ്രകാശയേത്
ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളെ കജ്ജളമാക്കി അവൻ നേരിട്ട് കാണിക്കുന്നു; ജ്വാലപോലെ ശുദ്ധനായി സ്വയം പ്രകാശിക്കുന്നു.
ക്രോധലോഭാദിഭിഃ സംജ്ഞൈര്വായുഭിഃ പരിവര്ജിതഃ । നിഃസ്പൃഹോ നിശ്ചലോ ഭൂത്വാ തേജശ്ച സ്വയമുജ്ജ്വലേത്
കോപം, ലാഭം മുതലായവയുടെ കാറ്റിൽനിന്ന് മോചിതനായി, ആഗ്രഹമില്ലാതെ, അചഞ്ചലനായി, അവന്റെ പ്രകാശം സ്വയം തെളിയുന്നു.
ത്രൈലോക്യം പശ്യതേ സര്വം സ്വസ്ഥാനസ്ഥം സ്വതേജസാ । കേവലജ്ഞാനരൂപോഽയം മയാ തേ പരികീര്തിതഃ
സ്വന്തം പ്രകാശത്തിൽ, അവൻ മൂന്നു ലോകങ്ങളും ഓരോന്നും തങ്ങളുടെ സ്ഥലങ്ങളിൽ കാണുന്നു. ശുദ്ധജ്ഞാനരൂപിയായ ഈ നില ഞാൻ നിന്നോട് വിവരിച്ചു.
ധ്യാനം ചൈവ പ്രവക്ഷ്യാമി ദ്വിവിധം തസ്യ ചക്രിണഃ । കേവലജ്ഞാനരൂപേണ ദൃശ്യതേ പരചക്ഷുഷാ
ചക്രധാരിയായ അവന്റെ ഇരട്ടധ്യാനം ഞാൻ ഇപ്പോൾ വിശദീകരിക്കും; ശുദ്ധജ്ഞാനരൂപത്തിൽ, അവൻ മറ്റുള്ളവരുടെ കാഴ്ചയിൽ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
യോഗയുക്താ മഹാത്മാനഃ പരമാര്ഥപരായണാഃ । യം ന പശ്യംതി മുഗ്ധാസ്തു സര്വജ്ഞം സര്വദര്ശകമ്
യോഗത്തിൽ ഏർപ്പെട്ട മഹാത്മാക്കൾ, പരമാർത്ഥത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവർ, എല്ലാം അറിയുന്നവനെയും എല്ലാം കാണുന്നവനെയും കാണുന്നു; ഭ്രമിച്ചവർക്കോ അവനെ കാണാൻ കഴിയില്ല.
ഹസ്തപാദവിഹീനശ്ച സര്വത്ര പരിഗച്ഛതി । സര്വം ഗൃഹ്ണാതി ത്രൈലോക്യം സ്ഥാവരം ജംഗമം പുനഃ
കൈയും കാലും ഇല്ലെങ്കിലും, അവൻ എല്ലായിടത്തും സഞ്ചരിക്കുന്നു; മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും, ചലനമില്ലാത്തതും ചലിക്കുന്നതുമായ എല്ലാം അവൻ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു.
നാസാമുഖവിഹീനസ്തു ഘ്രാതി ഭക്ഷതി ഭൂപതേ । അകര്ണഃ ശൃണുതേ സര്വം സര്വസാക്ഷീ ജഗത്പതിഃ
മൂക്കും വായും ഇല്ലെങ്കിലും, ഭൂപതേ, അവൻ വാസനയും ഭക്ഷണവും അനുഭവിക്കുന്നു; ചെവിയില്ലെങ്കിലും എല്ലാം കേൾക്കുന്നു; അവൻ എല്ലാറ്റിനും സാക്ഷിയും ലോകനാഥനുമാണ്.
അരൂപോ രൂപസംബദ്ധഃ പംചവര്ഗവശം ഗതഃ । സര്വലോകസ്യ യഃ പ്രാണഃ പൂജ്യതേ സചരാചരൈഃ
രൂപമില്ലെങ്കിലും രൂപങ്ങളുമായി ബന്ധമുണ്ട്, അഞ്ചു വിഭാഗങ്ങൾക്കു കീഴിലാണ്; അവൻ എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും പ്രാണനാണ്, ചലനമുള്ളവരും ചലനമില്ലാത്തവരും അവനെ ആരാധിക്കുന്നു.
അജിഹ്വോ വദതേ സര്വം വേദശാസ്ത്രാനുഗം തഥാ । അത്വചഃ സ്പര്ശമേവാപി സര്വേഷാമേവ വിംദതി
നാവില്ലെങ്കിലും, വേദങ്ങളും ശാസ്ത്രങ്ങളും അനുസരിച്ച് അവൻ എല്ലാം സംസാരിക്കുന്നു; ത്വക്ക് ഇല്ലെങ്കിലും, എല്ലായിടത്തെയും സ്പർശം അവൻ അനുഭവിക്കുന്നു.
സദാനംദോ വിവിക്താക്ഷ ഏകരൂപോ നിരാശ്രയഃ । നിര്ഗുണോ നിര്മമോ വ്യാപീ സഗുണോ നിര്മലോഽനഘഃ
എപ്പോഴും ആനന്ദം നിറഞ്ഞവൻ, വ്യക്തമായ കാഴ്ചയുള്ളവൻ, ഏകരൂപൻ, ആശ്രയമില്ലാത്തവൻ, ഗുണങ്ങളില്ലാത്തവൻ, മമതയില്ലാത്തവൻ, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചവൻ, ഗുണങ്ങളോടുകൂടിയവൻ, ശുദ്ധനും പാപരഹിതനും.
അവശ്യഃ സര്വവശ്യാത്മാ സര്വദഃ സര്വവിത്തമഃ । തസ്യ മാതാ ന ചൈവാസ്തി സ വൈ സര്വമയോ വിഭുഃ
അവനെ നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയില്ല, എന്നാൽ അവൻ എല്ലാവരെയും നിയന്ത്രിക്കുന്നു; അവൻ എല്ലാം നൽകുന്നവനും എല്ലാം അറിയുന്നവനും ആകുന്നു. അവനു മാതാവില്ല; അവൻ എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന പരമാധിപതിയാണ്.
ഏവം സര്വമയം ധ്യാനം യശ്ച പശ്യത്യനന്യധീഃ । സ യാതി പരമം സ്ഥാനമമൂര്ത്തമമൃതോപമമ്
ഇങ്ങനെ, ഈ സർവ്വവ്യാപിയായ ധ്യാനം അനന്യചിത്തത്തോടെ കാണുന്നവൻ പരമാവസ്ഥയിലേക്കു എത്തുന്നു; ആ അവസ്ഥ രൂപരഹിതവും അമൃതസമാനവുമാണ്.
ദ്വിതീയം തു പ്രവക്ഷ്യാമി തച്ഛൃണുഷ്വ മഹാമതേ । മൂര്ത്താകാരം തു സാകാരം നിരാകാരം നിരാമയമ്
ഇനി രണ്ടാമത്തേതു രൂപം ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം, മഹാമതിയുള്ളവനേ, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ. അതിന് രൂപവും ലക്ഷണങ്ങളും ഉണ്ടെങ്കിലും, അതിനൊപ്പം രൂപരഹിതവും രോഗരഹിതവുമാണ്.
ബ്രഹ്മാംഡം സര്വമതുലം വാസിതം യസ്യ വാസനാത് । സ തസ്മാദ്വാസുദേവസ്തു പ്രോച്യതേ നൃപനംദന
അസമാനമായ ഈ മുഴുവൻ ബ്രഹ്മാണ്ഡം അവന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് അവനെ വാസുദേവൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്, രാജാവേ.
വര്ഷമാണസ്യ മേഘസ്യ യദ്ഭാസാ തസ്യ തദ്ഭവേത് । സൂര്യതേജഃപ്രതീകാശം ചതുര്ബാഹും സുരേശ്വരമ്
മഴയുമായി വരുന്ന മേഘത്തിന്റെ പ്രകാശം സൂര്യനിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്നതുപോലെ, അവന്റെ തേജസ്സും സൂര്യന്റെ പ്രകാശംപോലെയാണ്. അവൻ നാലു കൈകളോടും ദേവന്മാരുടെ നാഥനുമാണ്.
ദക്ഷിണേ ശോഭതേ ശംഖോ ഹേമരത്നവിഭൂഷിതഃ । കൌമോദകീ ഗദാ തസ്യ മഹാസുരവിനാശിനീ
അവന്റെ വലതുകൈയിൽ പൊന്നും രത്നങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച ശംഖം തിളങ്ങുന്നു. അതോടൊപ്പം, മഹാസുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുന്ന കൗമോദകി ഗദയും അവിടെ ഉണ്ട്.
വാമേ ച ശോഭതേ വീര ഹസ്തേ തസ്യ മഹാത്മനഃ । മഹാപദ്മം സുഗംധാഢ്യം തസ്യ ദക്ഷിണഹസ്തഗമ്
ആ മഹാത്മാവിന്റെ ഇടതുകൈയിൽ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞ വലിയ താമരപ്പൂവ് തിളങ്ങുന്നു; വലതുകൈയിൽ വലിയ താമരപ്പൂവും ഉണ്ട്.
ശോഭമാനം സദൈവാസ്തേ സായുധം കമലശ്രിയമ് । കംബുഗ്രീവം സുവൃത്താസ്യം പദ്മപത്രനിഭേക്ഷണമ്
അവൻ എപ്പോഴും ആയുധങ്ങളുമായി, താമരയുടെ ഭംഗിയുമായി, ഭംഗിയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. അവന്റെ കഴുത്ത് ശംഖംപോലെയും മുഖം മനോഹരവുമാണ്; കണ്ണുകൾ താമരയിലപോലെയാണ്.
രാജമാനം ഹൃഷീകേശം ദശനൈഃ കുംദസംനിഭൈഃ । ഗുഡാകേശസ്യ യസ്യാസ്തേ അധരോ വിദ്രുമാകൃതിഃ
ഹൃഷീകേശൻ മഹിമയോടെ തിളങ്ങുന്നു; അവന്റെ പല്ലുകൾ കുന്തപ്പൂവുപോലെയും, ഗുഡാകേശന്റെ താഴത്തെ അധരം പവഴ നിറമുള്ളതുമാണ്.
ശോഭതേ പുംഡരീകാക്ഷഃ കിരീടേനാപി ഭാസ്വതാ । വിശാലേനാപി രൂപേണ കേശവസ്തു സുവക്ഷസാ
പുണ്ടരികാക്ഷൻ പ്രകാശമുള്ള കിരീടം ധരിച്ച് തിളങ്ങുന്നു; വിശാലമായ രൂപവും മനോഹരമായ നെഞ്ചും ഉള്ള കെശവനും അതുപോലെ ഭംഗിയോടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
കൌസ്തുഭേനാംകിതേനൈവ രാജമാനോ ജനാര്ദനഃ । സൂര്യതേജഃപ്രതീകാശ കുംഡലാഭ്യാം പ്രഭാതി ച
കൗസ്തുഭമണിയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ജനാർദ്ദനൻ മഹിമയോടെ തിളങ്ങുന്നു; അവന്റെ തേജസ് സൂര്യന്റെ പ്രകാശംപോലെയും, രണ്ടു കുണ്ഡലങ്ങളാൽ ഭസുരനുമാണ്.
ഹരിഃ കേയൂരകംകണൈര്ഹാരൈര്മൌക്തികൈര്ഋക്ഷസന്നിഭൈഃ
ഹരിയ്ക്ക് കൈവളകളും കങ്കണങ്ങളും മാലകളും നക്ഷത്രങ്ങളുപോലെയുള്ള മുത്തുമാലകളും അലങ്കാരമായി ധരിച്ചിരിക്കുന്നു.
വപുഷാ ഭ്രാജമാനസ്തു വിജയോ ജയതാം വരഃ । ഭ്രാജതേസോഽപി ഗോവിംദോ ഹേമവര്ണേന വാസസാ
അവന്റെ രൂപം അത്യന്തം പ്രകാശമാനമാണ്; വിജയൻ, ജയിച്ചവരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, ഗോവിന്ദൻ പൊന്നനയുള്ള വസ്ത്രം ധരിച്ച് തിളങ്ങുന്നു.
മുദ്രികാഭിസ്തു യുക്താഭിരംഗുലീഷു വിരാജതേ । സര്വായുധൈഃ സുസംപൂര്ണൈര്ദ്ദിവ്യൈരാഭരണൈര്ഹരിഃ
അവന്റെ വിരലുകളിൽ മനോഹരമായ മുദ്രികകൾ അണിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഹരി എല്ലാ ആയുധങ്ങളാലും ദിവ്യാഭരണങ്ങളാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
വൈനതേയസമാരൂഢോ ലോകകര്ത്താ ജഗത്പതിഃ । ഏവം യോ ധ്യായതേ നിത്യമനന്യമനസാ നരഃ
വൈനതേയനായ ഗരുഡനിൽ കയറി ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ജഗത്പതിയായ അവനെ, ആരെങ്കിലും നിരന്തരം മനസ്സിൽ മറ്റൊന്നും ചിന്തിക്കാതെ ധ്യാനിച്ചാൽ—
മുച്യതേ സര്വപാപേഭ്യോ വിഷ്ണുലോകം സ ഗച്ഛതി । ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം ധ്യാനഭേദം ജഗത്പതേഃ
അവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിക്കും. ഇങ്ങനെ ജഗത്പതിയുടെ എല്ലാ ധ്യാനരൂപങ്ങളും ഞാൻ വിശദമായി പറഞ്ഞുതരുന്നു.