ഭക്ത്യാ കൃതാനി യൈര്വിഷ്ണുഃ പൂജിതഃ പരിതുഷ്യതി । വാരുണം സലിലം പുഷ്പം സൌമ്യം ഘൃതപയോദധി
ഭക്തിപൂർവ്വം ചെയ്യുന്ന പ്രവർത്തികളാൽ വിഷ്ണുവിന് തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നു; വരുണന്റെ വെള്ളം, പൂക്കൾ, സ്നിഗ്ധമായ സമർപ്പണങ്ങൾ, നെയ്യ്, പാൽ, തൈര് തുടങ്ങിയവകൊണ്ടാണ് അവനെ ആരാധിക്കുന്നത്.
പ്രാജാപത്യം തഥാന്നാദി ആഗ്നേയം ധൂപദീപകമ് । ഫലപുഷ്പാദികം ചൈവ വാനസ്പത്യം തു പംചമമ്
പ്രജാപതിക്ക് അർപ്പിക്കുന്ന അന്നവും ധാന്യവും, അഗ്നിക്കായി ധൂപവും ദീപവും, പഴങ്ങളും പൂക്കളും, കാട്ടിൽ നിന്നുള്ള വൃക്ഷഫലങ്ങൾ എന്നിവയും അർപ്പിക്കാം.
പാര്ഥിവം കുശമൂലാദ്യം വായവ്യം ഗംധചംദനമ് । ശ്രദ്ധാഖ്യം വിഷ്ണുപുഷ്പം ച വാദ്യം വിഷ്ണുപദം സ്മൃതമ്
ഭൂമിയിൽ നിന്നുള്ള കുശത്തണ്ട്, കിഴങ്ങ് മുതലായവയും, വായുവിന് സുഗന്ധമുള്ള ചന്ദനവും, വിശ്വാസം എന്ന വിഷ്ണുപൂവും, സംഗീതം എന്നിവയും വിഷ്ണുവിന് അർപ്പിക്കപ്പെടുന്നവയാണെന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ഏഭിസ്തുപൂജിതഃ പുഷ്പൈരപി വിഷ്ണുഃ പ്രസീദതി । സൂര്യോഽഗ്നിര്ബ്രാഹ്മണോഗാവോ വൈഷ്ണവഃ ഖം മരുജ്ജലമ്
ഈ പൂക്കളാൽ ആരാധിക്കുമ്പോൾ വിഷ്ണു സന്തോഷിക്കുന്നു; സൂര്യൻ, അഗ്നി, ബ്രാഹ്മണൻ, പശുക്കൾ, വൈഷ്ണവൻ, ആകാശം, കാറ്റ്, വെള്ളം എന്നിവയും പൂജ്യങ്ങളാണ്.
ഭൂരാത്മാ സര്വഭൂതാനി പൂജാസ്ഥാനാനി വാ ഹരേഃ । സൂര്യ്യേ തു മംത്രജാപ്യേന ഹവിഷാഗ്നൌ യജേത്തതഃ
ഭൂമി, ആത്മാവ്, എല്ലാ ജീവികളും ഹരിയുടെ പൂജാസ്ഥാനങ്ങളാണ്. സൂര്യനിൽ മന്ത്രജപത്തോടെ ഹോമം നടത്തണം; അഗ്നിയിൽ ഹവിസ്സുകൾ അർപ്പിക്കണം.
ആതിഥ്യേന തു വിപ്രാഗ്ര്യേ ഗോഷു ഗ്രാസരസാദിനാ । വൈഷ്ണവേ ബംധുസത്കൃത്യാ ഹൃദയേ ധ്യാനനിഷ്ഠയാ
പ്രധാന ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ആദരപൂർവ്വം അതിഥിസത്കാരം ചെയ്യുക, പശുക്കൾക്ക് പുല്ലും വെള്ളവും നൽകുക, വൈഷ്ണവരായ ബന്ധുക്കളെ ആദരിക്കുക, ഹൃദയത്തിൽ ദൃഢമായ ധ്യാനത്തിൽ നിലകൊള്ളുക—ഇവയിലൂടെ ആരാധന നടത്താം.
വായൌ മുഖ്യധിയാ തോയേ ദ്രവ്യൈസ്തോയപുരസ്കൃതൈഃ । സ്ഥംഡിലേ മംത്രഹൃദയൈര്ഭോഗൈരാത്മാനമാത്മനി
വായുവിന് ഏകാഗ്രതയോടെ, വെള്ളത്തിന് അനുയോജ്യമായ വസ്തുക്കൾ അർപ്പിച്ച്, നിലത്തുനിന്ന് ഹൃദയത്തിൽ നിന്നുള്ള മന്ത്രങ്ങളാൽ, ആത്മാവിനെ ആത്മാവിൽ സമർപ്പിച്ച് ആരാധിക്കണം.
ക്ഷേത്രജ്ഞം സര്വഭൂതേഷു സമത്വേനാര്ചയേദ്വിഭുമ് । ധിഷ്ണ്യേഷ്വേതേഷു തദ്രൂപം ശംഖചക്രഗദാംബുജൈഃ
ക്ഷേത്രജ്ഞനായ പരമാത്മാവിനെ എല്ലാ ജീവികളിലും സമത്വത്തോടെ ആരാധിക്കണം. ഈ സ്താനങ്ങളിൽ ശംഖം, ചക്രം, ഗദ, കമലം എന്നിവ കൈവശമുള്ള അവന്റെ രൂപം ആരാധിക്കപ്പെടണം.
യുക്തം ചതുര്ഭുജം ശാംതം ധ്യായന്നര്ച്ചേത്സമാഹിതഃ । ബ്രാഹ്മണൈഃ പൂജിതൈരേവ പൂജിതോഽയം ന സംശയഃ
നാലു കൈകളും ശാന്തമായ സ്വഭാവവും ഉള്ള അവനെ ഏകാഗ്രതയോടെ ധ്യാനിച്ച് ആരാധിക്കണം. ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ആരാധിച്ചാൽ അവനെയും ആരാധിച്ചതായിരിക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.
നിര്ഭര്ത്സിതൈശ്ച തൈര്ഭൂപ ഭവേന്നിര്ഭര്ത്സിതോ വിഭുഃ । നിഗമോ ധര്മശാസ്ത്രം ച യദാധാരേ പ്രവര്തതേ
രാജാവേ, ബ്രാഹ്മണന്മാരെ അപമാനിച്ചാൽ, ഭഗവാനെയും അതുപോലെ അപമാനിച്ചതായിരിക്കും. വേദവും ധർമ്മശാസ്ത്രവും അവരിലാണ് അധിഷ്ഠിതമായിരിക്കുന്നത്.
വിപ്രാസ്തേ വൈഷ്ണവീമൂര്തിഃ പാവനീ പരമാ മതാ
ബ്രാഹ്മണന്മാരെ വൈഷ്ണവമൂർത്തിയായും പരമശുദ്ധിയുള്ളവരായും കണക്കാക്കുന്നു.
സര്വം ശുഭം ജഗതി ധര്മത ഏവ ലഭ്യം ധര്മോ ഗതിര്നിഗമതോ നൃപധര്മശാസ്ത്രാത് । നൂനം തയോരപി ഗതിര്ഭുവി ഭൂമിദേവാസ്തൈരര്ചിതൈരിഹ ജഗത്പതിരര്ചിതഃ സ്യാത്
ലോകത്തിൽ എല്ലാ മംഗളവും ധർമ്മത്തിലൂടെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്; ധർമ്മവും പരമഗതിയും വേദത്തിൽ നിന്നും രാജധാന്യത്തിൽ നിന്നും ഉത്ഭവിക്കുന്നു. ഭൂമിദേവന്മാരെ ആദരിച്ചാൽ ഭൂമിയിൽ അവർക്കും ഗതി ലഭിക്കും; അവരെ ആദരിച്ചാൽ ലോകനാഥനെയും ആദരിച്ചതായിരിക്കും.
ന യജ്ഞയോഗൈര്ന തപോഭിരന്യൈര്ന യോഗയുക്ത്യാ ന സമര്ചനേന । തഥാ വിഭുസ്തുഷ്യതി ദേവദേവോ യഥാ മഹീ ദൈവതതോഷണേന
യജ്ഞങ്ങളാലോ, കഠിനതപസ്സുകളാലോ, യോഗപദ്ധതികളാലോ, മറ്റു ആരാധനകളാലോ ദേവദേവൻ ഇത്രയും സന്തോഷിക്കുന്നില്ല; ഭൂമിദേവന്മാരെ സന്തോഷിപ്പിച്ചാൽ മാത്രമാണ് അവൻ ഏറ്റവും സന്തുഷ്ടനാകുന്നത്.
ബ്രഹ്മണ്യോ ബ്രഹ്മവിദ്ബ്രഹ്മാ ബ്രഹ്മവേദപ്രവര്തകഃ । ബ്രാഹ്മണൈരേവ തുഷ്യേത തോഷിതം ബ്രഹ്മദൈവതമ്
ബ്രഹ്മണിഷ്ഠനായ, ബ്രഹ്മത്തെ അറിയുന്ന, ബ്രഹ്മാവായ, വേദം പ്രചോദിപ്പിക്കുന്നവൻ ബ്രാഹ്മണന്മാരാൽ മാത്രമേ തൃപ്തനാകൂ; അവരെ സന്തോഷിപ്പിച്ചാൽ ദൈവമായ ബ്രഹ്മയും സന്തോഷിക്കും.
നരകേഽപി ചിരം മഗ്നാഃ പൂര്വജാ യേ കുലദ്വയേ । തദൈവ യാംതി തേ സ്വര്ഗം യദാര്ച്ചതി സുതോ ഹരിമ്
രണ്ടു കുടുംബങ്ങളിലുമുള്ള പൂർവ്വികർ എത്രകാലം നരകത്തിൽ ആയിരുന്നാലും, മകൻ ഹരിയെ ആരാധിക്കുന്ന സമയത്ത് തന്നെ അവർ സ്വർഗത്തിൽ എത്തും.
കിം തേഷാം ജീവിതേനേഹ പശുവച്ചേഷ്ടിതേന കിമ് । യേഷാം ന പ്രവണം ചിത്തം വാസുദേവേ ജഗന്മയേ
വാസുദേവനിൽ മനസ്സില്ലാത്തവർക്കു, ഇവിടത്തെ ജീവനും, മൃഗങ്ങളെപ്പോലെ ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തികൾക്കും എന്ത് വിലയുണ്ട്?
ധ്യാനം തസ്യ പ്രവക്ഷ്യാമി യന്ന ദൃഷ്ടം തു കേനചിത് । ശ്രൂയതാം ഭൂപകൈവല്യം കേവലം മലവര്ജിതമ്
ആരാലും നേരിട്ട് കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത അവന്റെ ധ്യാനം ഞാൻ പറയാം. രാജാവേ, കേവലം പവിത്രമായ മോക്ഷധ്യാനം കേൾക്കൂ.
യഥാ ദീപോ നിവാതസ്ഥോ നിശ്ചലോ വായുവര്ജിതഃ । പ്രജ്വലന്നാശയേത്സര്വമംധകാരം മഹാമതേ
വാതം തൊടാത്ത, കാറ്റില്ലാത്ത സ്ഥലത്ത് വെച്ചിരിക്കുന്ന ദീപം എങ്ങനെ അചഞ്ചലമായി കത്തുന്നു, എല്ലാ ഇരുട്ടും അകറ്റുന്നു, അതുപോലെയാണ്...
തദ്വദ്ദോഷവിഹീനാത്മാ ഭവത്യേവ നിരാമയഃ । നിരാശോ നിശ്ചലോ വീരോനമിത്രം ന രിപുസ്തഥാ
ഇങ്ങനെ, ദോഷങ്ങളൊന്നുമില്ലാത്ത ആത്മാവ് സുഖദുഃഖങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ ശുദ്ധനായി നിലകൊള്ളുന്നു. അവന് പ്രതീക്ഷയില്ല, മനസ്സു അശാന്തമല്ല, ധൈര്യവും നിലനിൽക്കുന്നു. അവന് ആരും ശത്രുവല്ല, അവനും ആരെയും ശത്രുവായി കാണുന്നില്ല.
ശോകഹര്ഷൌ വിഷാദശ്ച ന ലോഭോ മത്സരോ ഭ്രമഃ । സംഭ്രമാലാപമോഹൈശ്ച സുഖദുഃഖൈര്വിമുച്യതേ
അവന് ദുഃഖം, സന്തോഷം, നിരാശ, ലാഭം, അസൂയ, ഭ്രമം, ആശങ്ക, ആശയക്കുഴപ്പം, തെറ്റായ ധാരണ, സുഖം, ദു:ഖം എന്നിവയിൽനിന്ന് മോചിതനാകുന്നു.
വിഷയൈശ്ചാപി സര്വൈശ്ച ഇംദ്രിയാണാം പ്രമുച്യതേ । തദാ സ കേവലജ്ഞാനീ കൈവല്യത്വം പ്രജായതേ
അവന് എല്ലാ ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളിൽനിന്നും, ഇന്ദ്രിയങ്ങളിൽനിന്നും പോലും മോചിതനാകുന്നു. അപ്പോൾ അവന് ശുദ്ധമായ ജ്ഞാനത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു, അതിനാൽ അവന് ഏകത്വം പ്രാപിക്കുന്നു.
ജ്വാലാകര്മപ്രസംഗേന ദീപസ്തൈലം പ്രശോഷയേത് । വര്ത്യാധാരേണ രാജേംദ്ര നിര്ദ്വന്ദ്വോ വായുവര്ജിതഃ
ദീപത്തിന്റെ ജ്വാല തൈലം ഉണക്കുന്നതുപോലെ, വാട്ടിയുടെ സഹായത്തോടെ, രാജാവേ, ആ ദീപം ഇരട്ടത്വം ഇല്ലാതെ കാറ്റ് തൊടാതെ നിലകൊള്ളുന്നു.
കജ്ജലം വമതേ പശ്ചാത്തൈലസ്യാപി മഹാമതേ । കൃഷ്ണാ സംദൃശ്യതേ രേഖാ ദീപസ്യാഗ്രേ മഹാമതേ
പിന്നീട്, മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, ആ ദീപം തൈലത്തിൽനിന്ന് കജ്ജളം പുറത്ത് വിടുന്നു; ദീപത്തിന്റെ അഗ്രത്തിൽ കറുത്ത രേഖ കാണപ്പെടുന്നു.
സ്വയമാകൃഷ്യ തത്തൈലം തേജസാ നിര്മലോഭവേത് । കായേ ചാംതഃ സ്ഥിതസ്തദ്വത്കര്മതൈലം പ്രശോഷയേത്
ആ ജ്വാല തൈലം സ്വയം ആകർഷിച്ച് ശുദ്ധമാകുന്നു. അതുപോലെ, ശരീരത്തിനുള്ളിൽkarma എന്ന തൈലം ഉണങ്ങിയാൽ,
വിഷയാന്കജ്ജലം കൃത്വാ പ്രത്യക്ഷാന്സംപ്രദര്ശയേത് । ജ്വാലാവന്നിര്മലോ ഭൂത്വാ സ്വയമേവ പ്രകാശയേത്
ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളെ കജ്ജളമാക്കി അവൻ നേരിട്ട് കാണിക്കുന്നു; ജ്വാലപോലെ ശുദ്ധനായി സ്വയം പ്രകാശിക്കുന്നു.
ക്രോധലോഭാദിഭിഃ സംജ്ഞൈര്വായുഭിഃ പരിവര്ജിതഃ । നിഃസ്പൃഹോ നിശ്ചലോ ഭൂത്വാ തേജശ്ച സ്വയമുജ്ജ്വലേത്
കോപം, ലാഭം മുതലായവയുടെ കാറ്റിൽനിന്ന് മോചിതനായി, ആഗ്രഹമില്ലാതെ, അചഞ്ചലനായി, അവന്റെ പ്രകാശം സ്വയം തെളിയുന്നു.
ത്രൈലോക്യം പശ്യതേ സര്വം സ്വസ്ഥാനസ്ഥം സ്വതേജസാ । കേവലജ്ഞാനരൂപോഽയം മയാ തേ പരികീര്തിതഃ
സ്വന്തം പ്രകാശത്തിൽ, അവൻ മൂന്നു ലോകങ്ങളും ഓരോന്നും തങ്ങളുടെ സ്ഥലങ്ങളിൽ കാണുന്നു. ശുദ്ധജ്ഞാനരൂപിയായ ഈ നില ഞാൻ നിന്നോട് വിവരിച്ചു.
ധ്യാനം ചൈവ പ്രവക്ഷ്യാമി ദ്വിവിധം തസ്യ ചക്രിണഃ । കേവലജ്ഞാനരൂപേണ ദൃശ്യതേ പരചക്ഷുഷാ
ചക്രധാരിയായ അവന്റെ ഇരട്ടധ്യാനം ഞാൻ ഇപ്പോൾ വിശദീകരിക്കും; ശുദ്ധജ്ഞാനരൂപത്തിൽ, അവൻ മറ്റുള്ളവരുടെ കാഴ്ചയിൽ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
യോഗയുക്താ മഹാത്മാനഃ പരമാര്ഥപരായണാഃ । യം ന പശ്യംതി മുഗ്ധാസ്തു സര്വജ്ഞം സര്വദര്ശകമ്
യോഗത്തിൽ ഏർപ്പെട്ട മഹാത്മാക്കൾ, പരമാർത്ഥത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവർ, എല്ലാം അറിയുന്നവനെയും എല്ലാം കാണുന്നവനെയും കാണുന്നു; ഭ്രമിച്ചവർക്കോ അവനെ കാണാൻ കഴിയില്ല.
ഹസ്തപാദവിഹീനശ്ച സര്വത്ര പരിഗച്ഛതി । സര്വം ഗൃഹ്ണാതി ത്രൈലോക്യം സ്ഥാവരം ജംഗമം പുനഃ
കൈയും കാലും ഇല്ലെങ്കിലും, അവൻ എല്ലായിടത്തും സഞ്ചരിക്കുന്നു; മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും, ചലനമില്ലാത്തതും ചലിക്കുന്നതുമായ എല്ലാം അവൻ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു.