ശിശുപാലോ ഹതോ യത്ര വിഹിതോ യത്ര ചക്രതുഃ । ഗദയാ തത്ര ഭീമേന കൃതം കുംഡം സുവിസ്തരമ്
ശിശുപാലൻ കൊല്ലപ്പെട്ട സ്ഥലത്തും, യുദ്ധം നടന്ന സ്ഥലത്തും, ഭീമൻ തന്റെ ഗദയാൽ വിശാലമായ ഒരു കുളം നിർമ്മിച്ചു.
ഭീമകുംഡം തു വിജ്ഞാതം ജാതം തദ്ഭുവിപാവനമ് । കാലിംദ്യാ ദക്ഷിണേ ഭാഗേ ഗവ്യൂത്യര്ധം മഹീതലേ
ഭീമകുളം എന്നത് പ്രസിദ്ധമാണ്; ഭൂമിയെ വിശുദ്ധമാക്കുന്ന അതു കാളിന്ദിയുടെ തെക്കേ കരയിൽ, ഒരു പശുവളർത്തൽ സ്ഥലത്തിന്റെ പകുതി ദൂരം അകലെയാണ്.
ഇംദ്രപ്രസ്ഥഗതായാ യത്കാലിംദ്യാഃ സ്നാനതഃ ഫലമ് । തത്ഫലം തത്ര കുംഡേ തു ജായതേ നാത്ര സംശയഃ
ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിലെ കാളിന്ദിയിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന ഫലം ആ കുളത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താലും ലഭിക്കും; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
സൂത ഉവാച- യസ്മിന്ക്ഷേത്രേ സ്ഥിതോ ജംതുസ്തം ക്ഷേത്രമനുവത്സരമ് । പ്രദക്ഷിണാദിഭിര്ധര്മൈഃ സ്വാപരാധാന്ക്ഷമാപയതേത്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: ആ പുണ്യഭൂമിയിൽ ഒരു വർഷം താമസിച്ച്, പ്രദക്ഷിണാദി കർമ്മങ്ങൾ ആചരിക്കുന്നവർക്ക് തങ്ങളുടെ പാപങ്ങൾ ക്ഷമിക്കപ്പെടും.
പ്രതിസംവത്സരം ചൈവ പരിക്രാമതി യോ നരഃ । ക്ഷേത്രാപരാധദോഷൈശ്ച ന സ ലിപ്യേത്തു പാതകൈഃ
ഓരോ വർഷവും ആ സ്ഥലത്തെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്നവൻ ഭൂമിയിലെ പാപങ്ങളാൽ അകപ്പെടുകയില്ല.
പ്രദക്ഷിണമകുര്വാണഃ ക്ഷേത്രസിദ്ധിം ന വിംദതി । തസ്മാത്പ്രദക്ഷിണാ തീര്ഥേ ദാതവ്യാ ച ഫലാര്ഥിഭിഃ
പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യാത്തവർക്ക് ആ സ്ഥലത്തിന്റെ പൂർണ്ണ ഫലം ലഭിക്കില്ല; അതുകൊണ്ട് ഫലത്തിനായി ആ തീർത്ഥത്തിൽ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യണം.
ഹരേര്നാമ നിസംജല്പന്പ്രകരോതി പ്രദക്ഷിണാമ് । പദേപദേ സ ലഭതേ കപിലാദാനജം ഫലമ്
ഹരിയുടെ നാമം മനസ്സിൽ ഉറച്ചതോടെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുമ്പോൾ, ഓരോ കാൽവെയ്പ്പിലും കപിലാ പശു ദാനം ചെയ്തതിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും.
ചൈത്രകൃഷ്ണചതുര്ദശ്യാം ശക്രപ്രസ്ഥപ്രദക്ഷിണാമ് । യഃ കരോതി നരോ ധന്യഃ സര്വപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ
ചൈത്ര മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷം പതിനാലാം തീയതിയിൽ ശക്രപ്രസ്ഥം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്ന ഭാഗ്യവാൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകും.
ഇതി ശ്രീപാദ്മേമഹാപുരാണേ പംചപംചാശത്സാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാമുത്തരഖംഡേ കാലിംദീമാഹാത്മ്യേ ഇംദ്രപ്രസ്ഥഗത കാശീഗോകര്ണശിവകാംചീതീര്ഥസപ്തക ഭീമകുംഡവര്ണനോനാമ ദ്വാവിംശത്യധികദ്വിശതതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ, കാളിന്ദിയുടെ മഹാത്മ്യത്തിൽ, ഉത്തരഖണ്ഡത്തിൽ, പദ്മ മഹാപുരാണത്തിൽ, ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിലെ കാശി, ഗോകർണ്ണ, ശിവ, കാഞ്ചി, ഭീമകുളം എന്നിവയുടെ വിവരണം ഉള്ള ഇരുനൂറിരുപത്തിരണ്ടാമത്തെ അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
ശംകര ഉവാച - ന്യാസേവാപ്യര്ചനേ വാപി മംത്രമേകാംതിനഃ ശ്രയേത് । അവൈഷ്ണവോപദിഷ്ടേന മംത്രേണ ന പരാ ഗതിഃ
ശങ്കരൻ പറഞ്ഞു: സേവയിലോ അർച്ചനയിലോ, ഭക്തൻ ശരിയായ മന്ത്രത്തിൽ ആശ്രയിക്കണം; വൈഷ്ണവൻ അല്ലാത്തവൻ പഠിപ്പിച്ച മന്ത്രത്തിൽ പരമഗതി ലഭിക്കില്ല.
അവൈഷ്ണവോപദിഷ്ടംചേത്പൂര്വമംത്രവരംദ്വയമ് । പുനശ്ച വിധിനാ സമ്യക്വൈഷ്ണവാദ്ഗ്രാഹയേദ്ഗുരോഃ
മുന്പ് വൈഷ്ണവൻ അല്ലാത്തവനിൽ നിന്ന് മന്ത്രം സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ആ രണ്ടു പ്രധാന മന്ത്രങ്ങളും ശരിയായ രീതിയിൽ ഒരു വൈഷ്ണവ ഗുരുവിൽ നിന്ന് വീണ്ടും സ്വീകരിക്കണം.
സഹസ്രശാഖാധ്യായീ വാ സര്വയജ്ഞേഷു ദീക്ഷിതഃ । കുലേ മഹതി ജാതോഽപി ന ഗുരുഃ സ്യാദവൈഷ്ണവഃ
ആയിരം ശാഖകൾ പഠിച്ചവനായാലും, എല്ലാ യാഗങ്ങളിലും ദീക്ഷിതനായാലും, വലിയ കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചവനായാലും, വൈഷ്ണവൻ അല്ലെങ്കിൽ ഗുരുവാകാൻ അർഹനല്ല.
യസ്തു മംത്രദ്വയം സമ്യഗധ്യാപയതി വൈഷ്ണവഃ । സ ആചാര്യസ്തു വിജ്ഞേയോ ഭവബംധവിദാരകഃ
എന്നാൽ, ആ രണ്ടു മന്ത്രങ്ങളും ശരിയായി പഠിപ്പിക്കുന്ന വൈഷ്ണവൻ ഗുരുവായാണ് അറിയേണ്ടത്; അവൻ ഭവബന്ധനം മുറിക്കുന്നവനാണ്.
ആചാര്യം സംശ്രയിത്വാഥ വത്സരം സേവയേദ്ദിവജഃ । തസ്യ വൃത്തിം പരിജ്ഞാത്വാ മംത്രമധ്യാപയേദ്ഗുരുഃ
ആചാര്യനെ ആശ്രയിച്ച ശേഷം, ദ്വിജൻ ഒരു വർഷം സേവിക്കണം; ഗുരു അവന്റെ ആചാരങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കി ശേഷം മന്ത്രം പഠിപ്പിക്കണം.
കൃത്വാ താപാദിസംസ്കാരാന്പശ്ചാന്മംത്രമുദീരയേത് । താപം പുംഡ്രം തഥാ നാമ കൃത്വാ വൈ വിധിനാ ഗുരുഃ
താപാദി ശുദ്ധികർമ്മങ്ങൾ നടത്തി, പിന്നെ ഗുരു മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം; താപം, പുണ്ഡ്രം, നാമം എന്നിവയും വിധിപ്രകാരം നടത്തണം.
പശ്ചാദധ്യാപയേന്മംത്രം ശിഷ്യം നിര്മലചേതസമ് । ചക്രേണ വിധിനാ തപ്തം താപ ഇത്യഭിധീയതേ
ശുദ്ധമായ മനസ്സുള്ള ശിഷ്യനോട് ഗുരു പിന്നീട് മന്ത്രം പഠിപ്പിക്കണം; ചക്രം ചൂടിച്ചുറ്റുന്ന ശുദ്ധികർമ്മം താപം എന്നാണ് പറയുന്നത്.
പുംഡ്രമൂര്ദ്ധ്വം തഥാ പ്രോക്തം നാമ വൈഷ്ണവമുച്യതേ । തതോ മംത്രം വിധാനേന ശിഷ്യമധ്യാപയേദ്ഗുരുഃ
നേരായ രേഖ പുണ്ഡ്രം എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; വൈഷ്ണവനാമം അങ്ങനെ വിളിക്കപ്പെടുന്നു; അതിനുശേഷം ഗുരു മന്ത്രം ശിഷ്യനോട് വിധിപ്രകാരം പഠിപ്പിക്കണം.
ന്യാസമഷ്ടാക്ഷരം മംത്രമന്യം വാ വൈഷ്ണവം മനുമ് । ന്യാസമേവാത്ര പരമം വൈഷ്ണവാനാം ശുഭാനനേ
എട്ട് അക്ഷരങ്ങളുള്ള ന്യാസമന്ത്രമോ മറ്റേതെങ്കിലും വൈഷ്ണവമന്ത്രമോ പഠിപ്പിക്കണം; വൈഷ്ണവന്മാരിൽ ന്യാസമാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം, ഭദ്രയായവളേ.
തസ്മാത്തു ന്യാസമേവൈഷാമതിരിക്തമിഹോച്യതേ । ന്യാസവിദ്യാപരോ യസ്തു ബ്രാഹ്മണഃ ശ്രേഷ്ഠ ഉച്യതേ
അതിനാല് ഇവര്ക്കായി ഇവിടെ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായത് ന്യാസം മാത്രമാണെന്ന് പറയുന്നു. ന്യാസവിദ്യയില് അര്പ്പിതനായ ബ്രാഹ്മണന് ഏറ്റവും ഉത്തമനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ന്യാസാത്പരതരം നാസ്തി മന്ത്രം സത്യം ബ്രവീമി തേ । ന്യാസം ദ്വയം പ്രപത്തിഃ സ്യാത്പര്യായേണ നിബോധ മേ
ന്യാസത്തില് നിന്ന് ഉയര്ന്ന മറ്റേതൊരു മന്ത്രവും ഇല്ല; ഞാന് സത്യമായാണ് പറയുന്നത്. ന്യാസം രണ്ടുവിധമാണെന്നും അതിന്റെ മറ്റൊരു രൂപം സമര്പ്പണമാണെന്നും നീ മനസ്സിലാക്കണം.
ദ്വയോപദേശപൂര്വം തു സര്വകര്മസമാചരേത് । ദ്വയാധികാരീ ന ഭവേത്സര്വകര്മസു നാര്ഹതി
രണ്ടിനും ഉപദേശമേറ്റ ശേഷം മാത്രമേ എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളും ചെയ്യേണ്ടതുള്ളു; ഇരുവിധത്തിലും യോഗ്യതയില്ലാത്തവന് എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളിലും അര്ഹതയില്ല.
തസ്മാദ്വയമധീത്യേവ പശ്ചാന്മംത്രമനുത്തമമ് । ശ്രീമദഷ്ടാക്ഷരം സമ്യഗഭ്യസേദ്ദിവജസത്തമഃ
അതിനാല് ഇരുവിധവും പഠിച്ചതിന് ശേഷം, ദ്വിജന്മാരില് ശ്രേഷ്ഠന് ഉത്തമമായ ആ അഷ്ടാക്ഷരമന്ത്രം ശരിയായി അഭ്യസിക്കണം.
മംത്രമഷ്ടാക്ഷരം പ്രോക്തം പ്രണവസ്യൈവ സംഗ്രഹാത് । നൈസര്ഗപ്രണവാദ്യന്തു മംത്രമിത്യുച്യതേബുധൈഃ
അഷ്ടാക്ഷരമന്ത്രം പ്രണവത്തില് നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത് എന്ന് പറയുന്നു; സ്വാഭാവികമായ പ്രണവം തുടങ്ങുന്ന മന്ത്രം എന്നാണ് പണ്ഡിതര് പറയുന്നത്.
നാന്യത്ര സര്വമംത്രേഷു പ്രണവസ്വസ്വഭാവതഃ । പൂര്വം തു സര്വമംത്രാണാം യോജയേത്പ്രണവം ശുഭമ്
എല്ലാ മന്ത്രങ്ങളിലും പ്രണവം സ്വാഭാവികമായി നിലകൊള്ളുന്നു; എന്നാല് ആദ്യം എല്ലാ മന്ത്രങ്ങളിലും ശുഭമായ പ്രണവം ചേര്ക്കണം.
ഓംകാരഃ പ്രണവം ബ്രഹ്മ സര്വമംത്രേഷു നായകഃ । ആദൌ സര്വത്ര യുംജീത മംത്രാണാം തു ശുഭാനനേ
ഓം എന്ന അക്ഷരം പ്രണവവും ബ്രഹ്മവും എല്ലാ മന്ത്രങ്ങളിലും പ്രധാനിയുമാണ്; ശുഭമുഖിയായവളേ, എല്ലാ ശുഭമന്ത്രങ്ങള്ക്കും ആദിയില് ഇതു ചേര്ക്കണം.
സ്വഭാവാത്പ്രണവന്തസ്മിന്മൂലമംത്രേ പ്രതിഷ്ഠിതമ് । ഓമിത്യേകാക്ഷരം പൂര്വം ദ്വ്യക്ഷരം നമ ഇത്യഥ
സ്വഭാവത്താല് പ്രണവം ആ മൂലമന്ത്രത്തില് സ്ഥാപിതമാണ്; ആദ്യം ഏകാക്ഷരം "ഓം", പിന്നെ ഇരട്ടക്ഷരം "നമഃ" എന്നാണ്.
തതോ നാരായണായേതി പംചാര്ണാനി യഥാക്രമമ് । ഏവമഷ്ടാക്ഷരോ മംത്രോ ജ്ഞേയഃ സര്വാര്ഥസാധകഃ
അതിനുശേഷം "നാരായണായ" എന്ന അഞ്ചു അക്ഷരങ്ങള് ക്രമത്തില് വരുന്നു; ഇങ്ങനെ അഷ്ടാക്ഷരമന്ത്രം എല്ലാ ലക്ഷ്യങ്ങളും സാധിപ്പിക്കുന്നതായാണ് അറിയേണ്ടത്.
സര്വദുഃഖഹരഃ ശ്രീമാന്സര്വമംത്രാത്മകഃ ശുഭഃ । ഋഷിര്നാരായണസ്തസ്യ ദേവതാ ശ്രീശ ഏവ ച
അത് എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും അകറ്റുന്നു, മഹത്വമുള്ളതും എല്ലാ മന്ത്രങ്ങളുടെ സാരവും ശുഭവുമാണ്; നാരായണന് അതിന്റെ ഋഷിയും ശ്രീപതിയാണ് ദേവതയും.
ഛംദസ്തു ദേവീ ഗായത്രീ പ്രണവോ ബീജമുച്യതേ । നിത്യാനപായിനീ ദേവീ ശക്തിഃ ശ്രീരുച്യതേ മനോഃ
ഛന്ദസ്സായി ദേവിയായ ഗായത്രിയാണ്, പ്രണവം അതിന്റെ വിത്ത് എന്നാണ് പറയുന്നു; എപ്പോഴും വേര്പെടാത്ത ദേവി അതിന്റെ ശക്തിയും, ശ്രീ അതിന്റെ മനസുമാണ്.
പ്രഥമം പദമോങ്കാര ദ്വിതീയം നമ ഉച്യതേ । തൃതീയം നാരായണായേതി പദത്രയമുദാഹൃതമ്
ആദ്യ പദം "ഓംകാര"യാണ്, രണ്ടാം പദം "നമഃ" എന്നാണ്, മൂന്നാമത് "നാരായണായ"; ഇങ്ങനെ മൂന്നു പദങ്ങള് വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.