ദംഭം കരോഷി ചേത്തീരേ സരിതസ്ത്വം സുദുര്മതേ । തസ്മാത്പ്രാപ്നുഹി നിര്വാച്യം പശുത്വം താപസാധമ
നദീതീരത്ത് നീ ദംഭം കാണിച്ചാൽ, ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ളവനേ, അതിനാൽ നീ വ്രതസ്ഥരിൽ ഏറ്റവും താഴ്ന്നവനായി, വാക്കുകൾക്കു അതീതമായ ഒരു പശുവായി ജനിക്കണം.
ശാപം പ്രദത്തം സംശ്രുത്യ ദുഃഖിതോഽഹം തദാഭവമ് । അഗ്രാഹിഷം പദേ തസ്യ മുനേര്ദുര്വാസസഃ കില
ആ ശാപം കേട്ടപ്പോൾ ഞാൻ അതീവ ദുഃഖിതനായി, ദുർവാസമുനിയുടെ കാലിൽ വീണു.
തദാ മേ കൃതവാന്രാമ ദ്വിജോഽനുഗ്രഹമുത്തമമ് । വാജിതാം പ്രാപ്നുഹി മഖേ രാജരാജസ്യ താപസ
അപ്പോൾ, രാമാ, ആ ബ്രാഹ്മണൻ എന്നെ അനുഗ്രഹിച്ച്, 'വ്രതസ്ഥനേ, നീ രാജാധിരാജന്റെ യാഗഫലം നേടും' എന്നു പറഞ്ഞു.
പശ്ചാത്തദ്ധസ്തസംപര്കാദ്യാഹി തത്പരമം പദമ് । ദിവ്യം വപുര്മനോഹാരി ധൃത്വാ ദംഭവിവര്ജിതമ്
പിന്നീട്, അവന്റെ കൈയുടെ സ്പർശത്താൽ, നീ ദംഭം വിട്ട് ദിവ്യവും ആകർഷണീയവുമായ രൂപം ധരിച്ച് പരമപദം പ്രാപിക്കും.
തേന ശാപോപിസംദിഷ്ടോ മമാനുഗ്രഹതാം ഗതഃ । യദഹം തവ ഹസ്തസ്യ സ്പര്ശം പ്രാപ്തോ മനോരമമ്
അങ്ങനെ ശപിച്ചിട്ടും, ഞാൻ നിന്റെ മനോഹരമായ കൈയുടെ സ്പർശം ലഭിച്ചതിനാൽ, അവന്റെ അനുഗ്രഹം ലഭിച്ചു.
യദേവ രാമ ദേവാദിദുര്ലഭം ബഹുജന്മഭിഃ । തത്തേഽഹം കരജസ്പര്ശം പ്രാപ്തവാനിഹ ദുര്ലഭമ്
രാമാ, ദേവന്മാർക്കും അനേകം ജന്മങ്ങൾക്കു ശേഷവും പ്രാപിക്കാനാവാത്ത അതിവിശേഷമായ നിന്റെ കൈയുടെ സ്പർശം ഞാൻ ഇവിടെ ലഭിച്ചു.
ആജ്ഞാപയ മഹാരാജ ത്വത്പ്രസാദാദഹം മഹത് । ഗച്ഛാമി ശാശ്വതം സ്ഥാനം തവ ദുഃഖാദിവര്ജിതമ്
മഹാരാജാവേ, കല്പനചെയ്യുക. നിന്റെ കൃപയാൽ ഞാൻ ഇപ്പോൾ ദുഃഖം മുതലായവ ഇല്ലാത്ത ശാശ്വതസ്ഥലത്ത് പോകുന്നു.
ന യത്ര ശോകോ ന ജരാ ന മൃത്യുഃ കാലവിഭ്രമഃ । തത്സ്ഥാനം ദേവ ഗച്ഛാമി ത്വത്പ്രസാദാന്നരാധിപ
അവിടെ ദുഃഖം ഇല്ല, വൃദ്ധാവസ്ഥ ഇല്ല, മരണം ഇല്ല, കാലഭ്രാന്തി ഇല്ല — അത്തരം സ്ഥലത്തേക്ക്, രാജാവേ, ഞാൻ നിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ പോകുന്നു.
ഇത്യുക്ത്വാ തം പരിക്രമ്യ വിമാനവരമാരുഹത് । അനേകരത്നഖചിതം സര്വദേവാധിവംദിതമ്
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവൻ രാമനെ ചുറ്റി പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു, അനേകം രത്നങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചും എല്ലാ ദേവന്മാരും വന്ദിച്ചും നിൽക്കുന്ന ദിവ്യവിമാനത്തിൽ കയറി.
ഗതോഽസൌ ശാശ്വതസ്ഥാനം രാമപാദപ്രസാദതഃ । പുനരാവൃത്തിരഹിതം ശോകമോഹവിവര്ജിതമ്
രാമന്റെ പാദാനുഗ്രഹത്താൽ, അവൻ തിരിച്ചുവരവില്ലാത്ത, ദുഃഖവും മോഹവും ഇല്ലാത്ത ശാശ്വതസ്ഥലത്ത് എത്തി.
തേന തത്കഥിതം ശ്രുത്വാ രാമം ജ്ഞാത്വേതരേ ജനാഃ । വിസ്മയം പ്രാപിരേ സര്വേ പരസ്പരമുദുന്മദാഃ
അവന്റെ കഥ കേട്ടപ്പോൾ, രാമനെ മനസ്സിലാക്കിയ മറ്റു എല്ലാവരും അത്ഭുതത്തിലും ആനന്ദത്തിലും പരസ്പരം സന്തോഷിച്ചു.
ശൃണു ദ്വിജമഹാബുദ്ധേ ദംഭേനാപി സ്മൃതോ ഹരിഃ । ദദാതി മോക്ഷം സുതരാം കിം പുനര്ദംഭവര്ജനാത്
മഹാബുദ്ധിയുള്ള ദ്വിജനേ, കേൾക്കു: ദംഭം കൊണ്ടെങ്കിലും ഹരിയെ സ്മരിച്ചാൽ, അവൻ മോക്ഷം നൽകുന്നു; പിന്നെ ദംഭം വിട്ടാൽ എത്ര അധികം അനുഗ്രഹം ലഭിക്കും!
യഥാകഥംചിദ്രാമസ്യ കര്തവ്യം സ്മരണം പരമ് । യേന പ്രാപ്നോതി പരമം പദം ദേവാദിദുര്ലഭമ്
ഏത് വിധത്തിൽ ആയാലും രാമനെ ഓർക്കുന്നത് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ കര്ത്തവ്യമാണ്. അങ്ങനെ ഓർത്താൽ, ദേവന്മാർക്കും മറ്റുള്ളവർക്കും പ്രാപ്തിയില്ലാത്ത പരമാവസ്ഥയിലേക്ക് ഒരാൾ എത്തും.
തച്ചിത്രം വീക്ഷ്യ മുനയഃ കൃതാര്ഥം മേനിരേ നിജമ് । യദ്രാമചരണപ്രേക്ഷാ കരസ്പര്ശപവിത്രിതമ്
ആ അത്ഭുതം കണ്ട സന്യാസികൾ, രാമന്റെ പാദങ്ങൾ സ്പർശിച്ച് തങ്ങളുടെ കൈകൾ വിശുദ്ധമായതുകൊണ്ടു, തങ്ങൾ ജീവിതലക്ഷ്യം നേടിയെന്ന് കരുതി സന്തോഷിച്ചു.
ഗതേ തസ്മിന്സുരേ സ്വര്ഗം ഹയരൂപധരേ പുരാ । ഉവാച രാമസ്തപസാം നിധീന്വേദവിദുത്തമാന്
ആ കുതിരയുടെ രൂപം ധരിച്ച ദേവൻ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയപ്പോൾ, രാമൻ വേദജ്ഞന്മാരായ തപസ്സുകാരോടും മഹർഷിമാരോടും സംസാരിച്ചു.
കിം കര്തവ്യം മയാബ്രഹ്മന്ഹയോ നഷ്ടോ ഗതഃ സുഖമ് । ഹോമഃ കഥം പുരോഭാവീ സര്വദൈവതതര്പകഃ
‘ബ്രാഹ്മണനേ, ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം? കുതിര നഷ്ടമായി സന്തോഷത്തോടെ പോയിരിക്കുന്നു. എല്ലാ ദേവന്മാരെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്ന യാഗം ഇനി എങ്ങനെ പൂർത്തിയാക്കാം?’
യഥാ സ്യാത്സുരസംതൃപ്തിര്യഥാ മേ മഖ ഉത്തമഃ । തഥാ കുര്വംതു മുനയോ യഥാ മേ സ്യാദ്വിധിശ്രുതമ്
‘എന്റെ യാഗം വേദത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന വിധം ഉത്തമമായതും, ദേവന്മാർ തൃപ്തരാകുന്നതും ആകാൻ സന്യാസികൾ വേണ്ടതെല്ലാം ചെയ്യട്ടെ’ എന്ന് രാമൻ പറഞ്ഞു.
ഇതി വാക്യം സമാശ്രുത്യ ജഗാദ മുനിസത്തമഃ । വസിഷ്ഠഃ സര്വദേവാനാം ചിത്താഭിജ്ഞാനകോവിദഃ
ഇങ്ങനെ രാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും മനസ്സറിയുന്ന മഹർഷി വസിഷ്ഠൻ സംസാരിച്ചു.
കര്പൂരമാഹര ക്ഷിപ്രം യേന ദേവാഃ സ്വയം പുരാ । പ്രാപ്യ ഹവ്യം ഗ്രഹീഷ്യംതി മദ്വാക്യപ്രേരിതാധുനാ
‘വേഗത്തിൽ കർപ്പൂരം കൊണ്ടുവരിക. അതിന്റെ വഴി ദേവന്മാർ മുമ്പ് ഹവനം സ്വീകരിച്ചിരുന്നു. എന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവർ ഇപ്പോൾ തന്നെ അതു സ്വീകരിക്കും’ എന്ന് വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു.
ഇതി വാക്യം സമാകര്ണ്യ രാമഃ ക്ഷിപ്രമുപാഹരത് । കര്പൂരം ബഹുദേവാനാം പ്രീത്യര്ഥം ബഹുശോഭനമ്
അവിടെ രാമൻ വസിഷ്ഠന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഉടൻ തന്നെ ദേവന്മാരെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ മനോഹരമായ ധാരാളം കർപ്പൂരം കൊണ്ടുവന്നു.
തദാ മുനിഃ പ്രഹൃഷ്ടാത്മാ ദേവാനാഹ്വയദദ്ഭുതാന് । തേ സര്വേ തത്ക്ഷണാത്പ്രാപ്താഃ സ്വപരീവാരസംവൃതാഃ
അപ്പോൾ ആ സന്യാസി സന്തോഷത്തോടെ ദേവന്മാരെ വിളിച്ചു. ഉടനെ തന്നെ ദേവന്മാർ അവരുടെ കൂട്ടരും കൂട്ടിയെടുത്ത് അവിടേക്ക് എത്തി.
പാര്വത്യുവാച- യദാകര്ണനമേതസ്യ യേ വാ പാരിഷദാഃ പ്രഭോഃ । തദഹം ശ്രോതുമിച്ഛാമി കഥയസ്വ ദയാനിധേ
പാർവതി ചോദിച്ചു: ‘പ്രഭുവേ, ഈ കഥ കേൾക്കുന്നവരും, പ്രഭുവിന്റെ സേവകരായവരും ആരെന്ന് ഞാൻ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ദയാമയനേ, ദയവായി പറയൂ.’
ഈശ്വര ഉവാച। രാധയാ സഹ ഗോവിംദം സ്വര്ണസിംഹാസനേസ്ഥിതമ് । പൂര്വോക്തരൂപലാവണ്യം ദിവ്യഭൂഷാംബരസ്രജമ്
ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു: രാധയോടൊപ്പം ഗോവിന്ദൻ സ്വർണ്ണസിംഹാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു. മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെയുള്ള സൌന്ദര്യവും, ദിവ്യാഭരണങ്ങളും, വസ്ത്രങ്ങളും, പുഷ്പഹാരങ്ങളും അണിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ത്രിഭംഗീ മംജു സുസ്നിഗ്ധം ഗോപീലോചനതാരകമ് । തദ്ബാഹ്യേ യോഗപീഠേ ച സ്വര്ണസിംഹാസനാവൃതേ
അവൻ മൂന്നു ഭാഗത്തായി വളഞ്ഞ മനോഹരമായ ഭാവത്തിൽ, ഗോപികളുടെ കണ്ണുകളിൽ തിളങ്ങുന്ന നക്ഷത്രംപോലെ, സിംഹാസനത്തിന്റെ പുറത്ത് യോഗപീഠത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു.
പ്രത്യംഗരഭസാവേശാഃ പ്രധാനാഃ കൃഷ്ണവല്ലഭാഃ । ലലിതാദ്യാഃ പ്രകൃത്യംശാ മൂലപ്രകൃതിരാധികാ
പ്രധാനമായ കൃഷ്ണപ്രിയകൾ ലളിതയും മറ്റുള്ളവരും, പരസ്പരം ചേർന്ന്, പ്രകൃതിയുടെ ഭാഗങ്ങളാണ്. രാധികയാണ് മൂലപ്രകൃതി.
സംമുഖേ ലലിതാ ദേവീ ശ്യാമലാ വായുകോണകേ । ഉത്തരേ ശ്രീമതീ ധന്യാ ഐശാന്യാം ശ്രീഹരിപ്രിയാ
മുന്നിൽ ലളിതാദേവിയും, വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് ശ്യാമളയും, വടക്കോട്ട് ശ്രിമതിയായ ധന്യയും, ഈശാന്യത്തിൽ ശ്രീഹരിപ്രിയയും ഇരിക്കുന്നു.
വിശാഖാ ച തഥാ പൂര്വേ ശൈബ്യാ ചാഗ്നൌ തതഃ പരമ് । പദ്മാ ച ദക്ഷിണേ പശ്ചാന്നൈര്ഋതേ ക്രമശഃ സ്ഥിതാഃ
വിശാഖാ കിഴക്കോട്ട്, ശൈബ്യാ അഗ്നികോണിൽ, പത്മാ തെക്കോട്ട്, പശ്ചിമതെക്ക് അവർ ക്രമത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
യോഗപീഠേ കേസരാഗ്രേ ചാരു ചംദ്രാവതീ പ്രിയാ । അഷ്ടൌ പ്രകൃതയഃ പുണ്യാഃ പ്രധാനാഃ കൃഷ്ണവല്ലഭാഃ
യോഗപീഠത്തിൽ, സിംഹത്തിന്റെ തുമ്പിൽ മനോഹരിയായ പ്രിയപ്പെട്ട ചന്ദ്രാവതിയും ഇരിക്കുന്നു. ഇവരാണ് എട്ട് പ്രധാന കൃഷ്ണപ്രിയകളും, പുണ്യവതികളും.
പ്രധാനപ്രകൃതിസ്ത്വാദ്യാ രാധാ ചംദ്രാവതീ സമാ । ചംദ്രാവലീ ചിത്രരേഖാ ചംദ്രാ മദനസുംദരീ
പ്രധാനപ്രകൃതിയായ രാധയും, ചന്ദ്രാവതിയുമായി സമാനമായവളും, ചന്ദ്രാവലി, ചിത്രരേഖ, ചന്ദ്ര, മദനസുന്ദരി എന്നിവരും ഉൾപ്പെടുന്നു.
പ്രിയാ ച ശ്രീമധുമതീ ചംദ്രരേഖാ ഹരിപ്രിയാ । ഷോഡശാദ്യാഃ പ്രകൃതയഃ പ്രധാനാഃ കൃഷ്ണവല്ലഭാഃ
പ്രിയ, ശ്രീമധുമതി, ചന്ദ്രരേഖ, ഹരിപ്രിയ ഇവരും ചേർന്ന് പതിനാറു പ്രധാനപ്രകൃതികൾ, കൃഷ്ണന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവരാണ്.