അഹം പുരാഭവേ രാമ ദ്വിജഃ പരമധാര്മികഃ । അചരം പ്രതികൂലം വൈ വേദസ്യ രിപുതാപന
രാമാ, ഞാൻ മുമ്പ് പരമധാർമികനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണനായിരുന്നു; പക്ഷേ, ശത്രുനാശകനേ, ഞാൻ വേദത്തിന് വിരുദ്ധമായി പ്രവർത്തിച്ചു.
കദാചിദ്ധുതപാപായാസ്തീരേഽഹം ഗതവാന്പുരാ । അനേകവൃക്ഷലലിതേ സര്വത്രസുമനോരമേ
ഒരിക്കൽ, ഹുതപാപാ എന്ന നദിയുടെ തീരത്ത്, പലതരം വൃക്ഷങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, പുഷ്പങ്ങൾ കൊണ്ട് മനോഹരമായ സ്ഥലത്ത് ഞാൻ പോയിരുന്നു.
തത്ര സ്നാത്വാ പിതൄംസ്തൃപ്ത്വാ ദാനം ദത്ത്വാ യഥാവിധി । ധ്യാനം തവ മഹാബാഹോ കൃതവാന്വേദസംമിതമ്
അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത്, പിതൃകർമ്മങ്ങൾ നടത്തി, വിധിപ്രകാരം ദാനം നൽകി, മഹാബാഹുവായ നിന്നെ വേദോപദേശപ്രകാരം ധ്യാനിച്ചു.
തദാ ജനാഃ സമായാതാ ബഹവസ്തത്ര ഭൂപതേ । തേഷാം പ്രവംചനാര്ഥായ ദംഭമേനമകാരിഷമ്
അപ്പോൾ, രാജാവേ, അവിടെ അനേകം ആളുകൾ കൂടി; അവരെ വഞ്ചിക്കാനായി ഞാൻ ഈ കപടം ചെയ്തുവെന്ന് സമ്മതിക്കുന്നു.
അനേകക്രതുസംഭാരൈഃ പൂര്ണമജിരമുത്തമമ് । വാസോഭിശ്ഛാദിതം രമ്യം ചഷാലാദിയുതം മഹത്
അനേകം യാഗങ്ങളുടെ ഭോജനസാമഗ്രികളാൽ നിറഞ്ഞു, വിശാലവും മനോഹരവുമായ ഒരു മന്ദപം, മനോഹരമായ വസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് മൂടിയതും, വലിയ പാചകശാലകളും മറ്റും അണിനിരന്നതുമായിരുന്നു.
അഗ്നിഹോത്രോദ്ഭവോധൂമഃ സര്വതോ നഭസോംഗണമ് । ചകാര രമ്യമതുലം ചിത്രകാരിവപുര്ധരഃ
അഗ്നിഹോത്രത്തിൽ നിന്നുയർന്ന പുക ആകാശത്തോളം വ്യാപിച്ചു, ചുറ്റുമുള്ള സ്ഥലത്തെ അതിശയകരമായും അപരിമിതമായും, ഒരു പ്രഗത്ഭനായ ചിത്രകാരന്റെ കൃതിയെപ്പോലെ മനോഹരമാക്കി.
അനേകതിലകശ്രീഭിഃ ശോഭിതാംഗോ മഹത്തപാഃ । ദര്ഭശോഭഃ സമിത്പാണിര്ദംഭോ മൂര്തിധരഃ കിമു
അനവധി ശോഭയുള്ള ലക്ഷണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ശരീരവും ദർഭയുടെ പ്രകാശവും കൈയിൽ സമിതുമെടുത്ത് നില്ക്കുന്ന മഹാനായ വ്രതസ്ഥനും, ദംഭൻ തന്നെ ദേഹധാരിയായി വന്നതല്ലേ എന്നു തോന്നിപ്പിച്ചു.
ദുര്വാസാസ്തത്ര സ്വച്ഛംദം പര്യടഞ്ജഗതീതലമ് । പ്രാപ തത്ര മഹാതേജാ ധൂതപാപസരിത്തടേ
അവിടെ മഹത്തായ തേജസ്സുള്ള ദുർവാസമുനി, ഭൂമിയിൽ സ്വേച്ഛയായി സഞ്ചരിച്ച്, പാപങ്ങൾ നീക്കുന്ന ഒരു നദിയുടെ തീരത്ത് എത്തി.
ദദര്ശ മാം ദംഭകരം മൌനധാരിണമഗ്രതഃ । അനര്ഘ്യകരമുന്മത്തമസ്വാഗതവചഃ കരമ്
അവൻ എന്നെ, ദംഭഭാവത്തിൽ മൗനം പാലിച്ച് മുന്നിൽ നിന്നു, ഭ്രാന്തൻപോലെ പെരുമാറി, സ്വാഗതവാക്കുകളൊന്നും പറയാതെയും മൂല്യമില്ലാത്ത പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തവനെയും കണ്ടു.
ദൃഷ്ട്വാതീവ ക്രുധാക്രാംതഃ സമുദ്ര ഇവ പര്വണി । ശശാപാസൌ മുനിസ്തീവ്രോ ദംഭിനം മാം മഹാമതിഃ
ഇത് കണ്ട മഹാമതിയായ മുനി, പൂർണ്ണചന്ദ്രനിൽ കടലുപോലെ അതിവിശേഷമായ കോപത്തിൽ ആകൃഷ്ടനായി, എന്നെ, ദംഭിയായ വ്രതസ്ഥനെ, ശപിച്ചു.
ദംഭം കരോഷി ചേത്തീരേ സരിതസ്ത്വം സുദുര്മതേ । തസ്മാത്പ്രാപ്നുഹി നിര്വാച്യം പശുത്വം താപസാധമ
നദീതീരത്ത് നീ ദംഭം കാണിച്ചാൽ, ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ളവനേ, അതിനാൽ നീ വ്രതസ്ഥരിൽ ഏറ്റവും താഴ്ന്നവനായി, വാക്കുകൾക്കു അതീതമായ ഒരു പശുവായി ജനിക്കണം.
ശാപം പ്രദത്തം സംശ്രുത്യ ദുഃഖിതോഽഹം തദാഭവമ് । അഗ്രാഹിഷം പദേ തസ്യ മുനേര്ദുര്വാസസഃ കില
ആ ശാപം കേട്ടപ്പോൾ ഞാൻ അതീവ ദുഃഖിതനായി, ദുർവാസമുനിയുടെ കാലിൽ വീണു.
തദാ മേ കൃതവാന്രാമ ദ്വിജോഽനുഗ്രഹമുത്തമമ് । വാജിതാം പ്രാപ്നുഹി മഖേ രാജരാജസ്യ താപസ
അപ്പോൾ, രാമാ, ആ ബ്രാഹ്മണൻ എന്നെ അനുഗ്രഹിച്ച്, 'വ്രതസ്ഥനേ, നീ രാജാധിരാജന്റെ യാഗഫലം നേടും' എന്നു പറഞ്ഞു.
പശ്ചാത്തദ്ധസ്തസംപര്കാദ്യാഹി തത്പരമം പദമ് । ദിവ്യം വപുര്മനോഹാരി ധൃത്വാ ദംഭവിവര്ജിതമ്
പിന്നീട്, അവന്റെ കൈയുടെ സ്പർശത്താൽ, നീ ദംഭം വിട്ട് ദിവ്യവും ആകർഷണീയവുമായ രൂപം ധരിച്ച് പരമപദം പ്രാപിക്കും.
തേന ശാപോപിസംദിഷ്ടോ മമാനുഗ്രഹതാം ഗതഃ । യദഹം തവ ഹസ്തസ്യ സ്പര്ശം പ്രാപ്തോ മനോരമമ്
അങ്ങനെ ശപിച്ചിട്ടും, ഞാൻ നിന്റെ മനോഹരമായ കൈയുടെ സ്പർശം ലഭിച്ചതിനാൽ, അവന്റെ അനുഗ്രഹം ലഭിച്ചു.
യദേവ രാമ ദേവാദിദുര്ലഭം ബഹുജന്മഭിഃ । തത്തേഽഹം കരജസ്പര്ശം പ്രാപ്തവാനിഹ ദുര്ലഭമ്
രാമാ, ദേവന്മാർക്കും അനേകം ജന്മങ്ങൾക്കു ശേഷവും പ്രാപിക്കാനാവാത്ത അതിവിശേഷമായ നിന്റെ കൈയുടെ സ്പർശം ഞാൻ ഇവിടെ ലഭിച്ചു.
ആജ്ഞാപയ മഹാരാജ ത്വത്പ്രസാദാദഹം മഹത് । ഗച്ഛാമി ശാശ്വതം സ്ഥാനം തവ ദുഃഖാദിവര്ജിതമ്
മഹാരാജാവേ, കല്പനചെയ്യുക. നിന്റെ കൃപയാൽ ഞാൻ ഇപ്പോൾ ദുഃഖം മുതലായവ ഇല്ലാത്ത ശാശ്വതസ്ഥലത്ത് പോകുന്നു.
ന യത്ര ശോകോ ന ജരാ ന മൃത്യുഃ കാലവിഭ്രമഃ । തത്സ്ഥാനം ദേവ ഗച്ഛാമി ത്വത്പ്രസാദാന്നരാധിപ
അവിടെ ദുഃഖം ഇല്ല, വൃദ്ധാവസ്ഥ ഇല്ല, മരണം ഇല്ല, കാലഭ്രാന്തി ഇല്ല — അത്തരം സ്ഥലത്തേക്ക്, രാജാവേ, ഞാൻ നിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ പോകുന്നു.
ഇത്യുക്ത്വാ തം പരിക്രമ്യ വിമാനവരമാരുഹത് । അനേകരത്നഖചിതം സര്വദേവാധിവംദിതമ്
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവൻ രാമനെ ചുറ്റി പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു, അനേകം രത്നങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചും എല്ലാ ദേവന്മാരും വന്ദിച്ചും നിൽക്കുന്ന ദിവ്യവിമാനത്തിൽ കയറി.
ഗതോഽസൌ ശാശ്വതസ്ഥാനം രാമപാദപ്രസാദതഃ । പുനരാവൃത്തിരഹിതം ശോകമോഹവിവര്ജിതമ്
രാമന്റെ പാദാനുഗ്രഹത്താൽ, അവൻ തിരിച്ചുവരവില്ലാത്ത, ദുഃഖവും മോഹവും ഇല്ലാത്ത ശാശ്വതസ്ഥലത്ത് എത്തി.
തേന തത്കഥിതം ശ്രുത്വാ രാമം ജ്ഞാത്വേതരേ ജനാഃ । വിസ്മയം പ്രാപിരേ സര്വേ പരസ്പരമുദുന്മദാഃ
അവന്റെ കഥ കേട്ടപ്പോൾ, രാമനെ മനസ്സിലാക്കിയ മറ്റു എല്ലാവരും അത്ഭുതത്തിലും ആനന്ദത്തിലും പരസ്പരം സന്തോഷിച്ചു.
ശൃണു ദ്വിജമഹാബുദ്ധേ ദംഭേനാപി സ്മൃതോ ഹരിഃ । ദദാതി മോക്ഷം സുതരാം കിം പുനര്ദംഭവര്ജനാത്
മഹാബുദ്ധിയുള്ള ദ്വിജനേ, കേൾക്കു: ദംഭം കൊണ്ടെങ്കിലും ഹരിയെ സ്മരിച്ചാൽ, അവൻ മോക്ഷം നൽകുന്നു; പിന്നെ ദംഭം വിട്ടാൽ എത്ര അധികം അനുഗ്രഹം ലഭിക്കും!
യഥാകഥംചിദ്രാമസ്യ കര്തവ്യം സ്മരണം പരമ് । യേന പ്രാപ്നോതി പരമം പദം ദേവാദിദുര്ലഭമ്
ഏത് വിധത്തിൽ ആയാലും രാമനെ ഓർക്കുന്നത് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ കര്ത്തവ്യമാണ്. അങ്ങനെ ഓർത്താൽ, ദേവന്മാർക്കും മറ്റുള്ളവർക്കും പ്രാപ്തിയില്ലാത്ത പരമാവസ്ഥയിലേക്ക് ഒരാൾ എത്തും.
തച്ചിത്രം വീക്ഷ്യ മുനയഃ കൃതാര്ഥം മേനിരേ നിജമ് । യദ്രാമചരണപ്രേക്ഷാ കരസ്പര്ശപവിത്രിതമ്
ആ അത്ഭുതം കണ്ട സന്യാസികൾ, രാമന്റെ പാദങ്ങൾ സ്പർശിച്ച് തങ്ങളുടെ കൈകൾ വിശുദ്ധമായതുകൊണ്ടു, തങ്ങൾ ജീവിതലക്ഷ്യം നേടിയെന്ന് കരുതി സന്തോഷിച്ചു.
ഗതേ തസ്മിന്സുരേ സ്വര്ഗം ഹയരൂപധരേ പുരാ । ഉവാച രാമസ്തപസാം നിധീന്വേദവിദുത്തമാന്
ആ കുതിരയുടെ രൂപം ധരിച്ച ദേവൻ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയപ്പോൾ, രാമൻ വേദജ്ഞന്മാരായ തപസ്സുകാരോടും മഹർഷിമാരോടും സംസാരിച്ചു.
കിം കര്തവ്യം മയാബ്രഹ്മന്ഹയോ നഷ്ടോ ഗതഃ സുഖമ് । ഹോമഃ കഥം പുരോഭാവീ സര്വദൈവതതര്പകഃ
‘ബ്രാഹ്മണനേ, ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം? കുതിര നഷ്ടമായി സന്തോഷത്തോടെ പോയിരിക്കുന്നു. എല്ലാ ദേവന്മാരെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്ന യാഗം ഇനി എങ്ങനെ പൂർത്തിയാക്കാം?’
യഥാ സ്യാത്സുരസംതൃപ്തിര്യഥാ മേ മഖ ഉത്തമഃ । തഥാ കുര്വംതു മുനയോ യഥാ മേ സ്യാദ്വിധിശ്രുതമ്
‘എന്റെ യാഗം വേദത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന വിധം ഉത്തമമായതും, ദേവന്മാർ തൃപ്തരാകുന്നതും ആകാൻ സന്യാസികൾ വേണ്ടതെല്ലാം ചെയ്യട്ടെ’ എന്ന് രാമൻ പറഞ്ഞു.
ഇതി വാക്യം സമാശ്രുത്യ ജഗാദ മുനിസത്തമഃ । വസിഷ്ഠഃ സര്വദേവാനാം ചിത്താഭിജ്ഞാനകോവിദഃ
ഇങ്ങനെ രാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും മനസ്സറിയുന്ന മഹർഷി വസിഷ്ഠൻ സംസാരിച്ചു.
കര്പൂരമാഹര ക്ഷിപ്രം യേന ദേവാഃ സ്വയം പുരാ । പ്രാപ്യ ഹവ്യം ഗ്രഹീഷ്യംതി മദ്വാക്യപ്രേരിതാധുനാ
‘വേഗത്തിൽ കർപ്പൂരം കൊണ്ടുവരിക. അതിന്റെ വഴി ദേവന്മാർ മുമ്പ് ഹവനം സ്വീകരിച്ചിരുന്നു. എന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവർ ഇപ്പോൾ തന്നെ അതു സ്വീകരിക്കും’ എന്ന് വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു.
ഇതി വാക്യം സമാകര്ണ്യ രാമഃ ക്ഷിപ്രമുപാഹരത് । കര്പൂരം ബഹുദേവാനാം പ്രീത്യര്ഥം ബഹുശോഭനമ്
അവിടെ രാമൻ വസിഷ്ഠന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഉടൻ തന്നെ ദേവന്മാരെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ മനോഹരമായ ധാരാളം കർപ്പൂരം കൊണ്ടുവന്നു.