സൌമിത്രിരപ്യൂര്മിലയാ മാംഡവ്യാ ഭരതോ നൃപഃ । ശത്രുഘ്നഃ ശ്രുതകീര്ത്യാ ച കാംതിമത്യാ ച പുഷ്കലഃ
സൗമിത്രിയും ഉർമിളയുമൊപ്പവും, മാണ്ഡവ്യ രാജാവും, ഭാരതനും, ശത്രുഘ്നനും ശ്രുതകീര്ത്തിയും കാന്തിമതിയും, കൂടാതെ പുഷ്കലനും അങ്ങോട്ട് പോയി.
സുബാഹുഃ സത്യവത്യാ ച സത്യവാന്വീരഭൂഷയാ । സുമദസ്തത്ര സത്കീര്ത്യാ രാജ്ഞ്യാ ച വിമലോ നൃപഃ
സുബാഹു സത്യവതിയോടൊപ്പം, സത്യവാൻ വീരഭൂഷയോടൊപ്പം, സുമദൻ സത്കീര്ത്തിയോടൊപ്പം, രാജ്ഞിയോടൊപ്പം വിമലൻ രാജാവും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
രാജാവീരമണിസ്തത്ര ശ്രുതവത്യാ മനോജ്ഞയാ । ലക്ഷ്മീനിധിഃ കോമലയാ രിപുതാപോംഗസേനയാ
വീരമണി രാജാവ് മനോഹരിയായ ശ്രുതവതിയോടൊപ്പം, ലക്ഷ്മീനിധി കോമലയോടൊപ്പം, രിപുതാപൻ ഓംഗസേനയോടൊപ്പം അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
വിഭീഷണോ മഹാമൂര്ത്യാ പ്രതാപാഗ്ര്യഃ പ്രതീതയാ । ഉഗ്രാശ്വഃ കാമഗമയാ നീലരത്നോധിരമ്യയാ
വിബീഷണൻ മഹാമൂർത്തിയുമായും പ്രതീതയോടൊപ്പം, ഉഗ്രാശ്വൻ കാമഗമയോടൊപ്പം, നീലരത്നോധി രമ്യയോടൊപ്പം അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
സുരഥഃ സുമനോഹാര്യാ തഥാ മോഹനയാ കപിഃ । ഇത്യാദീന്നൃപതീന്വിപ്രോ വസിഷ്ഠഃ പ്രാഹിണോന്മുനിഃ
സുരഥൻ സുമനോഹാര്യയോടൊപ്പം, കുരങ്ങൻ മോഹനനും അങ്ങനെ മറ്റു രാജാക്കളെയും വസിഷ്ഠ മഹർഷി അയച്ചു.
വസിഷ്ഠഃ സരയൂം ഗത്വാ ശിവപുണ്യജലാപ്ലുതാമ് । ഉദകം മംത്രയാമാസ വേദമംത്രേണ മംത്രവിത്
വസിഷ്ഠൻ ശിവന്റെ പുണ്യജലത്തിൽ കുളിച്ചിരിക്കുന്ന സരയൂനദിയിലേക്ക് പോയി, വേദമന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് വെള്ളം ശുദ്ധീകരിച്ചു.
പയഃ പുനീഹ്യമും വാഹമുദകേന മനോഹൃതാ । യജ്ഞാര്ഥം രാമചംദ്രസ്യ സര്വലോകൈകരക്ഷിതുഃ
ഈ മനോഹരമായ കുതിരയെ ജലത്തിൽ കഴുകി ശുദ്ധീകരിക്കുക, സകല ലോകങ്ങളുടെയും ഏക രക്ഷകനായ രാമന്റെ യാഗത്തിനായി.
ഉദകം തന്മുനിസ്പൃഷ്ടം സര്വേ രാമാദയോ നൃപാഃ । ആജഹ്രുര്മംഡപതലേ വിപ്രവര്യൈരുപസ്തുതേ
മഹർഷി സ്പർശിച്ച വെള്ളം രാമനും മറ്റു രാജാക്കന്മാരും യാഗശാലയിൽ കൊണ്ടുവന്നു, മഹാഭാഗ്യശാലി ബ്രാഹ്മണന്മാർ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ.
പയോഭിര്നിര്മലൈഃ സ്നാപ്യ വാജിനം ക്ഷീരസന്നിഭമ് । മംത്രേണ മംത്രയാമാസ രാമ ഹസ്തേന കുംഭജഃ
പാൽപോലെ വെളുത്ത കുതിരയെ ശുദ്ധജലത്തിൽ കഴുകി, കുംബജന്മാവായവൻ രാമൻ്റെ കൈകൊണ്ട് മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ചു.
പുനീഹി മാം മഹാവാഹ അസ്മിന്ബ്രഹ്മസമാകുലേ । ത്വന്മേധേനാഖിലാ ദേവാഃ പ്രീണംതു പരിതോഷിതാഃ
മഹാബലമുള്ള കുതിരേ, ഈ ബ്രാഹ്മണസമൂഹത്തിൽ എന്നെ ശുദ്ധീകരിക്കണമേ; നിന്റെ യാഗംകൊണ്ട് എല്ലാ ദേവതകളും പരമസന്തോഷത്തോടെ തൃപ്തരാകട്ടെ.
ഇത്യുക്ത്വാ സ നൃപോ രാമഃ സീതയാ സമമസ്പൃശത് । തദാ സര്വേ ദ്വിജാശ്ചിത്രമമന്യംത കുതൂഹലാത്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം രാജാവ് രാമൻ സീതയോടൊപ്പം കുതിരയെ സ്പർശിച്ചു; അപ്പോൾ എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരും അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കി.
പരസ്പരമവോചംസ്തേ യന്നാമസ്മരണാന്നരാഃ । മഹാപാപാത്പ്രമുച്യംതേ സ രാമഃ കിം വദത്യഹോ
അവർ തമ്മിൽ പറഞ്ഞു: രാമന്റെ നാമം സ്മരിച്ചാൽ മനുഷ്യർ മഹാപാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരാകും, അങ്ങനെ എങ്കിൽ രാമൻ തന്നെ പറയുന്നത് എത്ര അത്ഭുതം!
ഇത്യുക്തവതി ഭൂമീശേ രാമേ കുംഭോദ്ഭവോ മുനിഃ । കരവാലം ചാഭിമംത്ര്യ ദദൌ രാമകരേ മുനിഃ
ഭൂമിയുടെ അധിപനായ രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, കുംബത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച മഹർഷി വാൾ ശുദ്ധീകരിച്ച് രാമന്റെ കൈയിൽ നൽകി.
കരവാലേ ധൃതേ സ്പൃഷ്ടേ രാമേണ സ ഹയഃ ക്രതൌ । പശുത്വം തു വിഹായാശു ദിവ്യരൂപമപദ്യത
രാമൻ വാൾ കൈവശം വച്ച് സ്പർശിച്ചപ്പോൾ, യാഗത്തിലെ കുതിരം അതിന്റെ മൃഗരൂപം ഉപേക്ഷിച്ച് ദിവ്യമായ രൂപം നേടി.
വിമാനവരമാരൂഢശ്ചാപ്സരോഭിഃ സമംതതഃ । ചാമരൈര്വീജ്യമാനശ്ച വൈജയംത്യാ വിഭൂഷിതഃ
അപ്പോൾ ആ ദിവ്യരൂപം വഹിച്ചവൻ അപ്സരസുകൾ ചുറ്റും നിൽക്കേ, ആലവാലുകൾ കൊണ്ട് വീശിക്കൊണ്ടിരിക്കേ, വൈജയന്തിമാല ധരിച്ച് ഉജ്ജ്വലമായ വിമാനത്തിൽ ഇരുന്നു.
തദാ തം വാജിതാം ത്യക്ത്വാ ദിവ്യരൂപധരം വരമ് । വീക്ഷ്യ ലോകാഃ ക്രതൌ സര്വേ വിസ്മയം പ്രാപ്നുവംസ്തദാ
അപ്പോൾ കുതിരയില്ലാതായി ദിവ്യരൂപം ഉള്ള ഒരാൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടത് കണ്ടു, യാഗശാലയിലെ എല്ലാവരും അത്ഭുതത്തിൽ ആകി.
തദാ രാമഃ സ്വയം ജാനഞ്ജ്ഞാപയന്സര്വതോ നരാന് । പപ്രച്ഛ ദിവ്യരൂപം തം സുരം പരമധാര്മികഃ
അപ്പോൾ എല്ലാം അറിയുന്ന രാമൻ തന്നെ എല്ലാവരോടും അറിയിച്ചു, ആ പരമധാർമികനായ ദിവ്യരൂപധാരിയോട് ചോദിച്ചു.
കസ്ത്വം ദിവ്യവപുഃ പ്രാപ്തഃ കസ്മാത്ത്വം വാജിതാം ഗതഃ । കഥം സുരസ്ത്രീസഹിതഃ കിം ചികീര്ഷസി തദ്വദ
നീ ആർ, ദിവ്യരൂപം എങ്ങനെ നേടി? കുതിരരൂപം എന്തുകൊണ്ട് ഉപേക്ഷിച്ചു? ദേവസ്ത്രികളോടൊപ്പം നീ എന്തിനാണ് ഇവിടെ? എന്താണ് നിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം? എനിക്ക് പറയൂ.
രാമസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ ദേവഃ പ്രോവാച ഭൂമിപമ് । ഹസന്മേഘരവാം വാണീമവദത്സുമനോഹരാമ്
രാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ദേവൻ ചിരിച്ച്, മേഘഗംഭീരമായ മനോഹരമായ ശബ്ദത്തിൽ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.
തവാജ്ഞാതം ന സര്വത്ര ബാഹ്യാഭ്യംതരചാരിണഃ । തഥാപി പൃച്ഛതേ തുഭ്യം കഥയാമി യഥാതഥമ്
നിനക്ക് അകത്തും പുറത്തും ഒട്ടും അജ്ഞാതമില്ല; എന്നിരുന്നാലും നീ ചോദിക്കുന്നതിനാൽ ഞാൻ സത്യസന്ധമായി എല്ലാം പറയും.
അഹം പുരാഭവേ രാമ ദ്വിജഃ പരമധാര്മികഃ । അചരം പ്രതികൂലം വൈ വേദസ്യ രിപുതാപന
രാമാ, ഞാൻ മുമ്പ് പരമധാർമികനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണനായിരുന്നു; പക്ഷേ, ശത്രുനാശകനേ, ഞാൻ വേദത്തിന് വിരുദ്ധമായി പ്രവർത്തിച്ചു.
കദാചിദ്ധുതപാപായാസ്തീരേഽഹം ഗതവാന്പുരാ । അനേകവൃക്ഷലലിതേ സര്വത്രസുമനോരമേ
ഒരിക്കൽ, ഹുതപാപാ എന്ന നദിയുടെ തീരത്ത്, പലതരം വൃക്ഷങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, പുഷ്പങ്ങൾ കൊണ്ട് മനോഹരമായ സ്ഥലത്ത് ഞാൻ പോയിരുന്നു.
തത്ര സ്നാത്വാ പിതൄംസ്തൃപ്ത്വാ ദാനം ദത്ത്വാ യഥാവിധി । ധ്യാനം തവ മഹാബാഹോ കൃതവാന്വേദസംമിതമ്
അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത്, പിതൃകർമ്മങ്ങൾ നടത്തി, വിധിപ്രകാരം ദാനം നൽകി, മഹാബാഹുവായ നിന്നെ വേദോപദേശപ്രകാരം ധ്യാനിച്ചു.
തദാ ജനാഃ സമായാതാ ബഹവസ്തത്ര ഭൂപതേ । തേഷാം പ്രവംചനാര്ഥായ ദംഭമേനമകാരിഷമ്
അപ്പോൾ, രാജാവേ, അവിടെ അനേകം ആളുകൾ കൂടി; അവരെ വഞ്ചിക്കാനായി ഞാൻ ഈ കപടം ചെയ്തുവെന്ന് സമ്മതിക്കുന്നു.
അനേകക്രതുസംഭാരൈഃ പൂര്ണമജിരമുത്തമമ് । വാസോഭിശ്ഛാദിതം രമ്യം ചഷാലാദിയുതം മഹത്
അനേകം യാഗങ്ങളുടെ ഭോജനസാമഗ്രികളാൽ നിറഞ്ഞു, വിശാലവും മനോഹരവുമായ ഒരു മന്ദപം, മനോഹരമായ വസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് മൂടിയതും, വലിയ പാചകശാലകളും മറ്റും അണിനിരന്നതുമായിരുന്നു.
അഗ്നിഹോത്രോദ്ഭവോധൂമഃ സര്വതോ നഭസോംഗണമ് । ചകാര രമ്യമതുലം ചിത്രകാരിവപുര്ധരഃ
അഗ്നിഹോത്രത്തിൽ നിന്നുയർന്ന പുക ആകാശത്തോളം വ്യാപിച്ചു, ചുറ്റുമുള്ള സ്ഥലത്തെ അതിശയകരമായും അപരിമിതമായും, ഒരു പ്രഗത്ഭനായ ചിത്രകാരന്റെ കൃതിയെപ്പോലെ മനോഹരമാക്കി.
അനേകതിലകശ്രീഭിഃ ശോഭിതാംഗോ മഹത്തപാഃ । ദര്ഭശോഭഃ സമിത്പാണിര്ദംഭോ മൂര്തിധരഃ കിമു
അനവധി ശോഭയുള്ള ലക്ഷണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ശരീരവും ദർഭയുടെ പ്രകാശവും കൈയിൽ സമിതുമെടുത്ത് നില്ക്കുന്ന മഹാനായ വ്രതസ്ഥനും, ദംഭൻ തന്നെ ദേഹധാരിയായി വന്നതല്ലേ എന്നു തോന്നിപ്പിച്ചു.
ദുര്വാസാസ്തത്ര സ്വച്ഛംദം പര്യടഞ്ജഗതീതലമ് । പ്രാപ തത്ര മഹാതേജാ ധൂതപാപസരിത്തടേ
അവിടെ മഹത്തായ തേജസ്സുള്ള ദുർവാസമുനി, ഭൂമിയിൽ സ്വേച്ഛയായി സഞ്ചരിച്ച്, പാപങ്ങൾ നീക്കുന്ന ഒരു നദിയുടെ തീരത്ത് എത്തി.
ദദര്ശ മാം ദംഭകരം മൌനധാരിണമഗ്രതഃ । അനര്ഘ്യകരമുന്മത്തമസ്വാഗതവചഃ കരമ്
അവൻ എന്നെ, ദംഭഭാവത്തിൽ മൗനം പാലിച്ച് മുന്നിൽ നിന്നു, ഭ്രാന്തൻപോലെ പെരുമാറി, സ്വാഗതവാക്കുകളൊന്നും പറയാതെയും മൂല്യമില്ലാത്ത പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തവനെയും കണ്ടു.
ദൃഷ്ട്വാതീവ ക്രുധാക്രാംതഃ സമുദ്ര ഇവ പര്വണി । ശശാപാസൌ മുനിസ്തീവ്രോ ദംഭിനം മാം മഹാമതിഃ
ഇത് കണ്ട മഹാമതിയായ മുനി, പൂർണ്ണചന്ദ്രനിൽ കടലുപോലെ അതിവിശേഷമായ കോപത്തിൽ ആകൃഷ്ടനായി, എന്നെ, ദംഭിയായ വ്രതസ്ഥനെ, ശപിച്ചു.