അഗസ്ത്യം പൂജയാമാസ സപത്നീകം മനോരമമ് । തഥൈവ രത്നൈഃ സ്വര്ണൈശ്ച ദേശൈശ്ച വിവിധൈരപി
അഗസ്ത്യനും അവന്റെ മനോഹരിയായ ഭാര്യയുമൊപ്പവും, അതുപോലെ രത്നങ്ങളും പൊന്നും വിവിധ ദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള സമ്മാനങ്ങളും നൽകി രാജാവ് പൂജിച്ചു.
വ്യാസം സത്യവതീപുത്രം തഥൈവ സമപൂജയത് । ച്യവനം ഭാര്യയാ സാകം സുരത്നൈഃ സമപൂജയത്
സത്യവതിയുടെ പുത്രനായ വ്യാസനെയും, ഭാര്യയോടൊപ്പം ച്യവനനെയും, മനോഹരമായ രത്നങ്ങൾ നൽകി രാജാവ് അതേപോലെ ആദരിച്ചു.
അന്യാനപി മുനീന്സര്വാനൃത്വിജസ്തപസാം നിധീന് । പൂജയാമാസ രത്നൌഘൈഃ സ്വര്ണഭാരൈരനേകധാ
മറ്റെല്ലാ മുനിമാരെയും യാഗത്തിൽ പങ്കെടുത്ത ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും വലിയ തപസ്സുകാരെയും, അനേകം രത്നങ്ങളും പൊന്നിന്റെ കൂമ്പാരങ്ങളും നൽകി രാജാവ് ആദരിച്ചു.
അദാത്തദാ ക്രതൌ രാമോ വിപ്രേഭ്യോ ഭൂരിദക്ഷിണാമ് । ലക്ഷംലക്ഷം സുവര്ണസ്യ പ്രത്യേകം ത്വഗ്രജന്മനേ
അപ്പോൾ ആ യാഗത്തിൽ രാമൻ ബ്രാഹ്മണന്മാര്ക്ക് ധാരാളം ദാനങ്ങൾ നൽകി, ഓരോരുത്തർക്കും അവരുടെ സ്ഥാനമനുസരിച്ച് ഒരു ലക്ഷം പൊന്നുതൂക്കം വീതം നൽകി.
ദീനാംധകൃപണേഭ്യശ്ച ദദൌ ദാനമനേകധാ । യഥാസംതോഷവിഹിതൈര്വിത്തൈ രത്നൈര്മനോഹരൈഃ
ദരിദ്രർക്കും കാഴ്ചയില്ലാത്തവർക്കും ദയനീയരായവർക്കും, അവരുടെ സന്തോഷത്തിന് അനുയോജ്യമായ വിധത്തിൽ ധനവും മനോഹരമായ രത്നങ്ങളും നൽകി രാമൻ അനേകം ദാനങ്ങൾ ചെയ്തു.
വാസാംസി ച വിചിത്രാണി ഭോജനാനി മൃദൂനി ച । തത്ര പ്രാദാദ്യഥാശാസ്ത്രം സര്വേഷാം പ്രീതിദായകമ്
വിവിധ നിറങ്ങളിലുള്ള വസ്ത്രങ്ങളും, മൃദുവും രുചികരവുമായ ഭക്ഷണവും, അവിടെ ഉണ്ടായ എല്ലാവർക്കും ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി നൽകി, എല്ലാവർക്കും സന്തോഷം പകരിച്ചു.
ഹൃഷ്ടപുഷ്ടജനാകീര്ണം സര്വസത്ത്വോപബൃംഹിതമ് । അത്യംതമഭവദ്ധൃഷ്ടം പുരം പുംസ്ത്രീസമാവൃതമ്
ആ നഗരം സന്തോഷവും സമൃദ്ധിയും നിറഞ്ഞ ജനങ്ങളാൽ കവിഞ്ഞു, എല്ലാ ജീവികളും സമൃദ്ധിയായി, പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും നിറഞ്ഞ ഒരു അത്യന്തം സന്തോഷകരമായ സ്ഥലം ആയി.
ദാനം ദദംതം സര്വേഷാം വീക്ഷ്യ കുംഭോദ്ഭവോ മുനിഃ । അത്യംതപരമപ്രീതിം യയൌ ക്രതുവരേ ദ്വിജഃ
എല്ലാവർക്കും ദാനം നൽകുന്ന രാജാവിനെ കണ്ടു, ഘടത്തിൽ ജനിച്ച മഹർഷി ആ മഹായാഗത്തിൽ അത്യന്തം പരമാനന്ദം അനുഭവിച്ചു.
തദാഭിഷേകസ്നാനാര്ഥം പാനീയമമൃതോപമമ് । ആനേതും ച ചതുഃഷഷ്ടി നൃപാന്സസ്ത്രീന്സമാഹ്വയത്
അഭിഷേകസ്നാനത്തിനായി അമൃതംപോലെയുള്ള വെള്ളം കൊണ്ടുവരാൻ, അപ്പൊഴ് ആ മഹർഷി അറുപത്തിനാലു രാജാക്കളെയും അവരുടെ ഭാര്യമാരെയും വിളിച്ചു.
രാമസ്തു സീതയാ സാര്ദ്ധമാനേതുമുദകം യയൌ । ഘടേന സ്വര്ണവര്ണേന സര്വാലംകാരശോഭയാ
രാമനും സീതയുമൊത്ത്, എല്ലാ അലങ്കാരങ്ങളും കണിഞ്ഞു, പൊന്നിന്റെ ഘടം കൈവശം വച്ച് വെള്ളം കൊണ്ടുവരാൻ പോയി.
സൌമിത്രിരപ്യൂര്മിലയാ മാംഡവ്യാ ഭരതോ നൃപഃ । ശത്രുഘ്നഃ ശ്രുതകീര്ത്യാ ച കാംതിമത്യാ ച പുഷ്കലഃ
സൗമിത്രിയും ഉർമിളയുമൊപ്പവും, മാണ്ഡവ്യ രാജാവും, ഭാരതനും, ശത്രുഘ്നനും ശ്രുതകീര്ത്തിയും കാന്തിമതിയും, കൂടാതെ പുഷ്കലനും അങ്ങോട്ട് പോയി.
സുബാഹുഃ സത്യവത്യാ ച സത്യവാന്വീരഭൂഷയാ । സുമദസ്തത്ര സത്കീര്ത്യാ രാജ്ഞ്യാ ച വിമലോ നൃപഃ
സുബാഹു സത്യവതിയോടൊപ്പം, സത്യവാൻ വീരഭൂഷയോടൊപ്പം, സുമദൻ സത്കീര്ത്തിയോടൊപ്പം, രാജ്ഞിയോടൊപ്പം വിമലൻ രാജാവും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
രാജാവീരമണിസ്തത്ര ശ്രുതവത്യാ മനോജ്ഞയാ । ലക്ഷ്മീനിധിഃ കോമലയാ രിപുതാപോംഗസേനയാ
വീരമണി രാജാവ് മനോഹരിയായ ശ്രുതവതിയോടൊപ്പം, ലക്ഷ്മീനിധി കോമലയോടൊപ്പം, രിപുതാപൻ ഓംഗസേനയോടൊപ്പം അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
വിഭീഷണോ മഹാമൂര്ത്യാ പ്രതാപാഗ്ര്യഃ പ്രതീതയാ । ഉഗ്രാശ്വഃ കാമഗമയാ നീലരത്നോധിരമ്യയാ
വിബീഷണൻ മഹാമൂർത്തിയുമായും പ്രതീതയോടൊപ്പം, ഉഗ്രാശ്വൻ കാമഗമയോടൊപ്പം, നീലരത്നോധി രമ്യയോടൊപ്പം അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
സുരഥഃ സുമനോഹാര്യാ തഥാ മോഹനയാ കപിഃ । ഇത്യാദീന്നൃപതീന്വിപ്രോ വസിഷ്ഠഃ പ്രാഹിണോന്മുനിഃ
സുരഥൻ സുമനോഹാര്യയോടൊപ്പം, കുരങ്ങൻ മോഹനനും അങ്ങനെ മറ്റു രാജാക്കളെയും വസിഷ്ഠ മഹർഷി അയച്ചു.
വസിഷ്ഠഃ സരയൂം ഗത്വാ ശിവപുണ്യജലാപ്ലുതാമ് । ഉദകം മംത്രയാമാസ വേദമംത്രേണ മംത്രവിത്
വസിഷ്ഠൻ ശിവന്റെ പുണ്യജലത്തിൽ കുളിച്ചിരിക്കുന്ന സരയൂനദിയിലേക്ക് പോയി, വേദമന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് വെള്ളം ശുദ്ധീകരിച്ചു.
പയഃ പുനീഹ്യമും വാഹമുദകേന മനോഹൃതാ । യജ്ഞാര്ഥം രാമചംദ്രസ്യ സര്വലോകൈകരക്ഷിതുഃ
ഈ മനോഹരമായ കുതിരയെ ജലത്തിൽ കഴുകി ശുദ്ധീകരിക്കുക, സകല ലോകങ്ങളുടെയും ഏക രക്ഷകനായ രാമന്റെ യാഗത്തിനായി.
ഉദകം തന്മുനിസ്പൃഷ്ടം സര്വേ രാമാദയോ നൃപാഃ । ആജഹ്രുര്മംഡപതലേ വിപ്രവര്യൈരുപസ്തുതേ
മഹർഷി സ്പർശിച്ച വെള്ളം രാമനും മറ്റു രാജാക്കന്മാരും യാഗശാലയിൽ കൊണ്ടുവന്നു, മഹാഭാഗ്യശാലി ബ്രാഹ്മണന്മാർ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ.
പയോഭിര്നിര്മലൈഃ സ്നാപ്യ വാജിനം ക്ഷീരസന്നിഭമ് । മംത്രേണ മംത്രയാമാസ രാമ ഹസ്തേന കുംഭജഃ
പാൽപോലെ വെളുത്ത കുതിരയെ ശുദ്ധജലത്തിൽ കഴുകി, കുംബജന്മാവായവൻ രാമൻ്റെ കൈകൊണ്ട് മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ചു.
പുനീഹി മാം മഹാവാഹ അസ്മിന്ബ്രഹ്മസമാകുലേ । ത്വന്മേധേനാഖിലാ ദേവാഃ പ്രീണംതു പരിതോഷിതാഃ
മഹാബലമുള്ള കുതിരേ, ഈ ബ്രാഹ്മണസമൂഹത്തിൽ എന്നെ ശുദ്ധീകരിക്കണമേ; നിന്റെ യാഗംകൊണ്ട് എല്ലാ ദേവതകളും പരമസന്തോഷത്തോടെ തൃപ്തരാകട്ടെ.
ഇത്യുക്ത്വാ സ നൃപോ രാമഃ സീതയാ സമമസ്പൃശത് । തദാ സര്വേ ദ്വിജാശ്ചിത്രമമന്യംത കുതൂഹലാത്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം രാജാവ് രാമൻ സീതയോടൊപ്പം കുതിരയെ സ്പർശിച്ചു; അപ്പോൾ എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരും അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കി.
പരസ്പരമവോചംസ്തേ യന്നാമസ്മരണാന്നരാഃ । മഹാപാപാത്പ്രമുച്യംതേ സ രാമഃ കിം വദത്യഹോ
അവർ തമ്മിൽ പറഞ്ഞു: രാമന്റെ നാമം സ്മരിച്ചാൽ മനുഷ്യർ മഹാപാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരാകും, അങ്ങനെ എങ്കിൽ രാമൻ തന്നെ പറയുന്നത് എത്ര അത്ഭുതം!
ഇത്യുക്തവതി ഭൂമീശേ രാമേ കുംഭോദ്ഭവോ മുനിഃ । കരവാലം ചാഭിമംത്ര്യ ദദൌ രാമകരേ മുനിഃ
ഭൂമിയുടെ അധിപനായ രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, കുംബത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച മഹർഷി വാൾ ശുദ്ധീകരിച്ച് രാമന്റെ കൈയിൽ നൽകി.
കരവാലേ ധൃതേ സ്പൃഷ്ടേ രാമേണ സ ഹയഃ ക്രതൌ । പശുത്വം തു വിഹായാശു ദിവ്യരൂപമപദ്യത
രാമൻ വാൾ കൈവശം വച്ച് സ്പർശിച്ചപ്പോൾ, യാഗത്തിലെ കുതിരം അതിന്റെ മൃഗരൂപം ഉപേക്ഷിച്ച് ദിവ്യമായ രൂപം നേടി.
വിമാനവരമാരൂഢശ്ചാപ്സരോഭിഃ സമംതതഃ । ചാമരൈര്വീജ്യമാനശ്ച വൈജയംത്യാ വിഭൂഷിതഃ
അപ്പോൾ ആ ദിവ്യരൂപം വഹിച്ചവൻ അപ്സരസുകൾ ചുറ്റും നിൽക്കേ, ആലവാലുകൾ കൊണ്ട് വീശിക്കൊണ്ടിരിക്കേ, വൈജയന്തിമാല ധരിച്ച് ഉജ്ജ്വലമായ വിമാനത്തിൽ ഇരുന്നു.
തദാ തം വാജിതാം ത്യക്ത്വാ ദിവ്യരൂപധരം വരമ് । വീക്ഷ്യ ലോകാഃ ക്രതൌ സര്വേ വിസ്മയം പ്രാപ്നുവംസ്തദാ
അപ്പോൾ കുതിരയില്ലാതായി ദിവ്യരൂപം ഉള്ള ഒരാൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടത് കണ്ടു, യാഗശാലയിലെ എല്ലാവരും അത്ഭുതത്തിൽ ആകി.
തദാ രാമഃ സ്വയം ജാനഞ്ജ്ഞാപയന്സര്വതോ നരാന് । പപ്രച്ഛ ദിവ്യരൂപം തം സുരം പരമധാര്മികഃ
അപ്പോൾ എല്ലാം അറിയുന്ന രാമൻ തന്നെ എല്ലാവരോടും അറിയിച്ചു, ആ പരമധാർമികനായ ദിവ്യരൂപധാരിയോട് ചോദിച്ചു.
കസ്ത്വം ദിവ്യവപുഃ പ്രാപ്തഃ കസ്മാത്ത്വം വാജിതാം ഗതഃ । കഥം സുരസ്ത്രീസഹിതഃ കിം ചികീര്ഷസി തദ്വദ
നീ ആർ, ദിവ്യരൂപം എങ്ങനെ നേടി? കുതിരരൂപം എന്തുകൊണ്ട് ഉപേക്ഷിച്ചു? ദേവസ്ത്രികളോടൊപ്പം നീ എന്തിനാണ് ഇവിടെ? എന്താണ് നിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം? എനിക്ക് പറയൂ.
രാമസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ ദേവഃ പ്രോവാച ഭൂമിപമ് । ഹസന്മേഘരവാം വാണീമവദത്സുമനോഹരാമ്
രാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ദേവൻ ചിരിച്ച്, മേഘഗംഭീരമായ മനോഹരമായ ശബ്ദത്തിൽ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.
തവാജ്ഞാതം ന സര്വത്ര ബാഹ്യാഭ്യംതരചാരിണഃ । തഥാപി പൃച്ഛതേ തുഭ്യം കഥയാമി യഥാതഥമ്
നിനക്ക് അകത്തും പുറത്തും ഒട്ടും അജ്ഞാതമില്ല; എന്നിരുന്നാലും നീ ചോദിക്കുന്നതിനാൽ ഞാൻ സത്യസന്ധമായി എല്ലാം പറയും.