പൂജ്യഃ സ ഏവ ഭഗവാന്പുരുഷോത്തമസംജ്ഞകഃ । നാനാ പുര്യോ മയാ ദൃഷ്ടാഃ സര്വപാപക്ഷയംകരാഃ
ആ മഹാത്മാവായ പുരുഷോത്തമനെയാണ് ആരാധിക്കേണ്ടത്. എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്ന അനേകം തിര്ഥങ്ങൾ ഞാൻ കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
അയോധ്യാ സരയൂസ്താപീ തഥാ ദ്വാരം ഹരേഃ പരമ് । അവംതീ വിമലാ കാംചീ രേവാ സാഗരഗാമിനീ
അയോധ്യ, ശരയൂ, താപി, ഹരിയുടെ പരമദ്വാരം, അവന്തി, വിശുദ്ധമായ കാഞ്ചി, സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്ന രേവാ—ഇവയെല്ലാം ഞാൻ കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
ഗോകര്ണം ഹാടകാഖ്യം ച ഹത്യാകോടിവിനാശനമ് । മല്ലികാഖ്യോ മഹാശൈലോ മോക്ഷദഃ പശ്യതാം നൃണാമ്
ഗോകർണം, ഹാടകമെന്ന സ്ഥലം, അനേകം കൊലപാതകങ്ങൾ പോലും നശിപ്പിക്കുന്നതും, മല്ലികാ എന്ന മഹാശൈലം, കാഴ്ചവെക്കുന്നവർക്കും മോക്ഷം നൽകുന്നതുമായതും ഞാൻ കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
യത്രാംഗേഷു നൃണാം തോയം ശ്യാമം വാ നിര്മലം ഭവേത് । പാതകസ്യാപഹാരീദം മയാ ദൃഷ്ടം തു തീര്ഥകമ്
മനുഷ്യരുടെ ശരീരത്തിൽ ഇരുണ്ടതോ ശുദ്ധമായതോ ആയ വെള്ളം എവിടെയുണ്ടായാലും, ആ തിര്ഥം പാപം അകറ്റുന്നതായി ഞാൻ കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
മയാ ദ്വാരവതീ ദൃഷ്ടാ സുരാസുര നിഷേവിതാ । ഗോമതീ യത്ര വഹതി സാക്ഷാദ്ബ്രഹ്മജലാ ശുഭാ
ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും സേവിക്കുന്ന ദ്വാരവതിയും, അവിടെ ഒഴുകുന്ന ഗോമതിയെന്ന ശുഭജലവും, സാക്ഷാൽ ബ്രഹ്മജലമായതും ഞാൻ കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
യത്ര സ്വാപോ ലയഃ പ്രോക്തോ മൃതിര്മോക്ഷ ഇതി ശ്രുതിഃ । യസ്യാം സംവസതാം നൄണാം ന കലി പ്രഭവേത്ക്വചിത്
അവിടെ ഉറക്കം, ലയം, മരണം, മോക്ഷം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ശാസ്ത്രങ്ങൾ പറയുന്നു; അവിടെയുള്ളവർക്ക് കലിയുഗം ഒരിക്കലും ബാധിക്കില്ല.
ചക്രാംകാ യത്ര പാഷാണാ മാനവാ അപി ചക്രിണഃ । പശവഃ കീടപക്ഷ്യാദ്യാഃ സര്വേ ചക്രശരീരിണഃ
അവിടെയുള്ള കല്ലുകളിൽ ചക്രത്തിന്റെ അടയാളം കാണാം; മനുഷ്യരും, മൃഗങ്ങളും, കീടങ്ങളും, പക്ഷികളും എല്ലാം ചക്രചിഹ്നം ധരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ത്രിവിക്രമോ വസേദ്യസ്യാം സര്വലോകൈകപാലകഃ । സാ പുരീ തു മഹാപുണ്യൈര്മയാ ദൃഗ്ഗോചരീകൃതാ
മൂന്ന് വലിയ കാൽവയ്പ്പോടെ ലോകങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്ന ത്രിവിക്രമൻ അവിടെയുണ്ട്; മഹാപുണ്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ആ നഗരം ഞാൻ കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
കുരുക്ഷേത്രം മയാ ദൃഷ്ടം സര്വഹത്യാപനോദനമ് । സ്യമംതപംചകം യത്ര മഹാപാതകനാശനമ്
കുരുക്ഷേത്രം ഞാൻ കണ്ടിട്ടുണ്ട്, എല്ലാം കൊലപാതകങ്ങൾ അകറ്റുന്നതും, മഹാപാപങ്ങൾ പോലും നശിപ്പിക്കുന്ന സ്യാമന്തപഞ്ചകം അവിടെയുണ്ട്.
വാരാണസീ മയാ ദൃഷ്ടാ വിശ്വനാഥകൃതാലയാ । യത്രോപദിശതേ മംത്രം താരകം ബ്രഹ്മസംജ്ഞിതമ്
വിശ്വനാഥൻ സ്ഥാപിച്ച വാരാണസി ഞാൻ കണ്ടിട്ടുണ്ട്; അവിടെ ബ്രഹ്മനാമം ഉള്ള താരകമന്ത്രം ഉപദേശിക്കുന്നു.
യസ്യാം മൃതാഃ കീടപതംഗഭൃംഗാഃ പശ്വാദയോ വാ സുരയോനയോ വാ । സ്വകര്മസംഭോഗസുഖം വിഹായ ഗച്ഛംതി കൈലാസമതീതദുഃഖാഃ
അവിടു മരിക്കുന്നവരായ കീടങ്ങൾ, പട്ടാങ്ങുകൾ, തേനീച്ചകൾ, മൃഗങ്ങൾ, ദേവതകൾ പോലും, സ്വന്തം കർമ്മഫലസുഖങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് എല്ലാ ദുഃഖവും വിട്ട് കൈലാസത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
മണികര്ണിര്യത്ര തീര്ഥം യസ്യാമുത്തരവാഹിനീ । കരോതി സംസൃതേര്ബംധച്ഛേദം പാപകൃതാമപി
അവിടെയാണ് മണികർണിക എന്ന തിര്ഥം, അവിടെ നദി വടക്കോട്ട് ഒഴുകുന്നു; അതു പാപികൾക്കു പോലും ജനനമരണബന്ധം അകറ്റുന്നു.
കപര്ദിനഃ കുംഡലിനഃ സര്പഭൂഷാധരാവരാഃ । ഗജചര്മപരീധാനാ വസംതി ഗതദുഃഖകാഃ
കുടിയരിഞ്ഞ മുടിയും, പാമ്പ് അലങ്കാരങ്ങളും, ആനത്തോലുടുത്തവരും, സങ്കടം ഇല്ലാത്തവരും അവിടെ വസിക്കുന്നു.
കാലഭൈരവനാമാത്ര കരോതി യമശാസനമ് । ന കരോതി നൃണാം വാര്താം യമോ ദംഡധരഃ പ്രഭുഃ
കാലഭൈരവന്റെ പേര് കേൾക്കുമ്പോൾ തന്നെ യമന്റെ ആജ്ഞകൾ പ്രവർത്തിക്കില്ല; ദണ്ഡധാരിയായ യമൻ മനുഷ്യരുടെ കാര്യങ്ങളിൽ ഇടപെടുന്നില്ല.
ഏതാദൃശീ മയാ ദൃഷ്ടാ കാശീ വിശ്വേശ്വരാംകിതാ । അനേകാന്യപി തീര്ഥാനി മയാ ദൃഷ്ടാനി ഭൂമിപ
വിശ്വേശ്വരന്റെ അടയാളം ഉള്ള കാശിയെപ്പോലെ, അനേകം തിര്ഥങ്ങൾ ഞാൻ കണ്ടിട്ടുണ്ട്, രാജാവേ.
പരമേകം മഹച്ചിത്രം യദ്ദൃഷ്ടം നീലപര്വതേ । പുരുഷോത്തമസാന്നിധ്യേ തന്ന ക്വാപ്യക്ഷിഗോചരമ്
എന്നാൽ, നീലപർവതത്തിൽ പുരുഷോത്തമന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഞാൻ കണ്ട അത്ഭുതകരമായ പരമോന്നതമായ സ്ഥലം മറ്റൊരിടത്തും കാണാനാവില്ല.
ശേഷ ഉവാച। തച്ഛ്രുത്വാ ഭാഷിതം തസ്യ സുരഥസ്യാംഗദാനനാത് । സജ്ജീഭൂതാ രണേ സര്വേ രഥസ്ഥാ രണകോവിദാഃ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: സുരഥൻ ഉറച്ച മുഖത്തോടെ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ടു, രഥത്തിൽ നിന്നിരുന്ന യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള എല്ലാ വീരന്മാരും യുദ്ധത്തിന് ഒരുങ്ങി.
പടഹാനാം നിനാദോഽഭൂദ്ഭേരീനാദസ്തഥൈവ ച । വീരാണാം ഗര്ജനാനാദാഃ പ്രാദുര്ഭൂതാ രണാംഗണേ
അപ്പോഴെല്ലാം പടയോലങ്ങൾക്കും കാഹളങ്ങൾക്കും ശബ്ദം ഉയർന്നു, വീരന്മാരുടെ ഗർജ്ജനവും യുദ്ധഭൂമിയിൽ മുഴങ്ങി.
രഥചീത്കാരശബ്ദേന ഗജാനാം ബൃംഹിതേന ച । വ്യാപ്തം തത്സകലം വിശ്വം ദിവം യാതോ മഹാരവഃ
രഥചക്രങ്ങളുടെ ഗർജ്ജനവും ആനകളുടെ കൂക്കളും കൊണ്ട് ആ മഹാശബ്ദം ഭൂമിയൊട്ടാകെ വ്യാപിച്ചു, ആകാശത്തേക്കും എത്തി.
രണോത്സാഹേന സംയുക്താ വീരാ രണവിശാരദാഃ । കുര്വംതി വിവിധാന്നാദാന്കാതരസ്യ ഭയംകരാന്
യുദ്ധോത്സാഹം നിറഞ്ഞ, യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള വീരന്മാർ ഭയക്കാർക്കു ഭയപ്പെടുത്തുന്ന പലവിധ ശബ്ദങ്ങളും ഉണ്ടാക്കി.
ഏവം കോലാഹലേ വൃത്തേ സുരഥോ നാമ ഭൂമിപഃ । സ്വസുതൈഃ സൈനികൈശ്ചാഥ വൃതഃ പ്രായാദ്രണാംഗണേ
അങ്ങനെയുള്ള ആ കലഹത്തിൽ, സുരഥൻ എന്ന രാജാവ് തന്റെ മക്കളും സൈന്യവും കൂടെ എടുത്തു യുദ്ധഭൂമിയിലേക്ക് നീങ്ങി.
ഗജൈരഥൈര്ഹയൈഃ പത്തിവ്രജൈഃ പൂര്ണാം തു മേദിനീമ് । കുര്വന്സമുദ്രഇവ താം പ്ലാവയന്ദദൃശേ ഭടൈഃ
ആനകളും രഥങ്ങളും കുതിരകളും pěടയാളികളുടെ നിരകളും കൊണ്ട് ഭൂമി നിറച്ചു, വീരന്മാരാൽ നിറഞ്ഞ സമുദ്രംപോലെ അവൻ ദൃശ്യമായി.
ശംഖനാദേന സംഘുഷ്ടം ജയനാദൈസ്തഥൈവ ച । വീക്ഷ്യ തം പ്രധനോദ്യുക്തം സുമതിം പ്രാഹ ഭൂമിപഃ
ശംഖനാദവും ജയഘോഷവും മുഴങ്ങുന്ന യുദ്ധഭൂമി കണ്ടു, പ്രധാനയുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായവനെ കണ്ട രാജാവ് സുമതിയോട് പറഞ്ഞു.
ശത്രുഘ്ന ഉവാച। ഏഷ രാജാ സമായാതോ മഹാസൈന്യപരീവൃതഃ । അത്ര യത്കൃത്യമസ്മാകം തദ്വദസ്വ മഹാമതേ
ശത്രുഘ്നൻ പറഞ്ഞു: വലിയ സൈന്യത്തോടെ രാജാവ് വരുന്നു; മഹാമതിയേ, ഈ സാഹചര്യത്തിൽ നമുക്ക് ചെയ്യേണ്ടത് പറയൂ.
സുമതിരുവാച। യോദ്ധവ്യമത്ര ബഹുഭിര്വീരൈ രണവിശാരദൈഃ । പുഷ്കലാദിഭിരത്യുഗ്രൈഃ സര്വശസ്ത്രാസ്ത്രകോവിദൈഃ
സുമതി പറഞ്ഞു: ഇവിടെ യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള, പുഷ്കലനും മറ്റു ശക്തരായ വീരന്മാരും എല്ലാ ആയുധങ്ങളിലും നിപുണരായവരും യുദ്ധം നടത്തണം.
രാജ്ഞാ സഹ സമീരസ്യ പുത്രഃ പരമശൌര്യവാന് । യുദ്ധം കരോതു സുബലഃ പരയുദ്ധവിശാരദഃ
രാജാവിനൊപ്പം വായുദേവന്റെ പുത്രൻ, അത്യുത്തമ വീര്യം ഉള്ളവൻ, ശക്തനും യുദ്ധകലയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും യുദ്ധം നടത്തട്ടെ.
ശേഷ ഉവാച। ഇതി ബ്രൂതേ മഹാമാത്യോ യാവത്താവന്നൃപാത്മജാഃ । രണാംഗണേ ധനൂംഷ്യദ്ധാ സ്ഫാരയാമാസുരുദ്ധതാഃ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ പ്രധാനമന്ത്രി പറഞ്ഞപ്പോൾ തന്നെ, രാജകുമാരന്മാർ യുദ്ധഭൂമിയിൽ വന്നു, വലതോടെ വില്ലുകൾ പിടിച്ചു കയറ്റി.
താന്വീക്ഷ്യ യോധാഃ സുബലാഃ പുഷ്കലാദ്യാ രണോത്കടാഃ । അഭിജഗ്മുഃ സ്യംദനൈഃ സ്വൈര്ധനുര്ബാണകരാ മതാഃ
അവരെ കണ്ടു, ശക്തരായ പുഷ്കലനും മറ്റു യുദ്ധോത്സുകരായ വീരന്മാരും തങ്ങളുടെ രഥങ്ങളിൽ വന്നു, വില്ലും അമ്പും കൈവശം എടുത്തു.
ചംപകേന മഹാവീരഃ പുഷ്കലഃ പരമാസ്ത്രവിത് । ദ്വൈരഥേനൈവ യുയുധേ മഹാവീരേണ ശാലിനാ
പുഷ്കലൻ, മഹാവീരനും ഉത്തമായുധവിദ്യയിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും, ചമ്പകന്റെ കൂടെ മഹാവീരനായ ശാലിനനുമായി ഏകാന്തയുദ്ധം നടത്തി.
മോഹകം യോധയാമാസ ജാനകിഃ സ കുശധ്വജഃ । രിപുംജയേന വിമലോ ദുര്വാരേണ സുബാഹുകഃ
ജനകന്റെ പുത്രനായ കുശധ്വജൻ മോഹകനെതിരെ യുദ്ധം ചെയ്തു; വിമലൻ റിപുഞ്ചയയുമായി, സുബാഹുകൻ ദുര്വാരനുമായി ഏറ്റുമുട്ടി.