ഷഷ്ഠാംശം തത്ര ഗൃഹ്ണാതി നാന്യം ലോഭവിവര്ജിതഃ । ഏവം പാലയമാനസ്യ പ്രജാധര്മേണ ഭൂപതേഃ
അവിടെ രാജാവ് ആറ് ഭാഗം മാത്രം എടുക്കുന്നു, അതിന് പുറമെ മറ്റൊന്നും ആഗ്രഹമില്ലാതെ. ഇങ്ങനെ തന്റെ ജനങ്ങളെ ധർമ്മപ്രകാരം സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് രാജാവ്—
ഗതാനി ബഹുവര്ഷാണി സര്വഭോഗവിലാസിനഃ । വിശാലാക്ഷീം മഹാരാജ ഏകദാ ഹ്യൂചിവാനിദമ്
അവിടെ എല്ലാ ആനന്ദങ്ങളും അനുഭവിച്ചുകൊണ്ട് പല വർഷങ്ങൾ കടന്നു. അപ്പോൾ, വിശാലമായ കണ്ണുള്ളവളേ, മഹാരാജാവ് ഒരിക്കൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
പതിവ്രതാം ധര്മപത്നീം പതിവ്രതപരായണാമ് । പുത്രാ ജാതാ വിശാലാക്ഷി പ്രജാരക്ഷാ ധുരംധരാഃ
വിശാലാക്ഷി, നീ പതിവ്രതയായും ധർമ്മപത്നിയായും ഭർത്താവിനോടു അർപ്പിതയായും ഇരിക്കുന്നു. നിനക്ക് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു, അവർ ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്ന ഉത്തരവാദിത്വം ഏറ്റെടുത്തിരിക്കുന്നു.
പരീവാരോ മഹാന്മഹ്യം വര്തതേ വിഗതജ്വരഃ । ഹസ്തിനോ മമ ശൈലാഭാ വാജിനഃ പവനോപമാഃ
എനിക്ക് വലിയൊരു കുടുംബവും, ആശങ്കയില്ലാത്തവരും കൂടെ ഉണ്ട്. എന്റെ ആനകൾ പർവ്വതങ്ങളെപ്പോലെയും, കുതിരകൾ കാറ്റുപോലെയും വേഗമുള്ളവയുമാണ്.
രഥാശ്ച സുഹയൈര്യുക്താ വര്തംതേ മമ നിത്യശഃ । മഹാവിഷ്ണുപ്രസാദേന കിംചിന്ന്യൂനം മമാസ്തി ന
ഉത്തമ കുതിരകളാൽ കെട്ടിയ രഥങ്ങൾ എനിക്ക് എല്ലായ്പ്പോഴും സജ്ജമാണ്. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ എനിക്ക് ഒന്നും കുറവില്ല.
ഏവം മനോരഥസ്ത്വേകസ്തിഷ്ഠതേ മാനസേ മമ । പരം തീര്ഥം മയാ നാദ്യ കൃതം പരമശോഭനേ
എന്നാൽ, എന്റെ മനസ്സിൽ ഒരു ആഗ്രഹം മാത്രം ശേഷിക്കുന്നു: പരമശോഭയുള്ളവളേ, ഞാൻ ഇതുവരെ പരമമായ തീർത്ഥയാത്ര ചെയ്തിട്ടില്ല.
ഗര്ഭവാസവിരാമായ ക്ഷമം ഗോവിംദശോഭിതമ് । വൃദ്ധോ ജാതോഽസ്മ്യഹം താവദ്വലീപലിതദേഹവാന്
ഗർഭവാസത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നേടാൻ ഗോവിന്ദന്റെ മഹിമയുള്ള തീർത്ഥം അനുയോജ്യമാണ്. ഞാൻ ഇപ്പോൾ വയസ്സായിരിക്കുന്നു, എന്റെ ശരീരം ചുരുളുകളും വെള്ളമുടിയും കൊണ്ട് അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.
കരിഷ്യാമി മനോഹാരി തീര്ഥസേവനമാദൃതഃ । യോ നരോ ജന്മപര്യംതം സ്വോദരസ്യ പ്രപൂരകഃ
ഹൃദയത്തിൽ ആനന്ദത്തോടെ ഞാൻ തീർത്ഥസേവനം ഭക്തിയോടെ നടത്തും. ജീവിതം മുഴുവൻ സ്വന്തം വയറു നിറയ്ക്കുന്നതിൽ മാത്രം താൽപര്യമുള്ളവൻ—
ന കരോതി ഹരേഃ പൂജാം സ നരോ ഗോവൃഷഃ സ്മൃതഃ । തസ്മാദ്ഗച്ഛാമി ഭോ ഭദ്രേ തീര്ഥയാത്രാം പ്രതി പ്രിയേ
അവൻ ഹരിയെ ആരാധിക്കാതെ ഇരിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അത്തരം മനുഷ്യൻ ഒരു പശുവിനേക്കാൾ ഭേദമില്ല. അതിനാൽ, ഭദ്രേ, പ്രിയേ, ഞാൻ തീർത്ഥയാത്രയ്ക്ക് പോകുന്നു.
സകുടുംബഃ സുതേ ന്യസ്യ ധുരം രാജ്യസ്യ നിര്ഭൃതാമ് । ഇതി വ്യവസ്യ സംധ്യായാം ഹരിം ധ്യായന്നിശാംതരേ
കുടുംബത്തോടും പുത്രനോടും കൂടി രാജ്യം ഭാരം ഏൽപ്പിച്ച്, ഇങ്ങനെ തീരുമാനിച്ചുകൊണ്ട്, സന്ധ്യാകാലത്ത് ഹരിയെ ധ്യാനിച്ച് രാത്രിയിലൊക്കെയും മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു.
അദ്രാക്ഷീത്സ്വപ്നമപ്യേകം ബ്രാഹ്മണം താപസം വരമ് । പ്രാതരുത്ഥായ രാജാസൌ കൃത്വാ സംധ്യാദികാഃ ക്രിയാഃ
അവൻ സ്വപ്നത്തിൽ ഒരു ബ്രാഹ്മണതപസ്സുവിനെ കണ്ടു. പുലർച്ചെ എഴുന്നേറ്റ് രാജാവ് സന്ധ്യാദി കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു.
സഭാം മംത്രിജനൈഃ സാര്ദ്ധം സുഖമാസേദിവാന്മഹാന് । താവദ്വിപ്രം ദദര്ശാഥ താപസം കൃശദേഹിനമ്
അവൻ മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം സഭയിൽ സന്തോഷത്തോടെ ഇരുന്നു. അപ്പോൾ അവൻ അശരീരമായ, ക്ഷീണമായ ദേഹമുള്ള ബ്രാഹ്മണതപസ്സുവിനെ കണ്ടു.
ജടാവല്കലകൌപീനധാരിണം ദംഡപാണിനമ് । അനേകതീര്ഥസേവാഭിഃ കൃതപുണ്യകലേവരമ്
അവൻ ജടയും വല്കലവും കൗപ്പീനവും ധരിച്ചിരിക്കുന്നു, കൈയിൽ ദണ്ഡം. അനേകം തീർത്ഥങ്ങളിൽ സേവനം ചെയ്തതിനാൽ അവന്റെ ശരീരം പുണ്യത്തോടെ ശുദ്ധമായിരിക്കുന്നു.
രാജാ തം വീക്ഷ്യ ശിരസാ പ്രണനാമ മഹാഭുജഃ । അര്ഘ്യപാദ്യാദികം ചക്രേ പ്രഹൃഷ്ടാത്മാ മഹീപതിഃ
രാജാവ് അവനെ കണ്ടപ്പോൾ തലകുനിഞ്ഞ് വന്ദിച്ചു. ആ മഹാബാഹുവൻ സന്തോഷത്തോടെ അർഘ്യപാദ്യാദി ആദരങ്ങൾ നൽകി.
സുഖോപവിഷ്ടം വിശ്രാംതം പപ്രച്ഛ വിദിതം ദ്വിജമ് । സ്വാമിംസ്ത്വദ്ദര്ശനാന്മേഽദ്യ ഗതം ദേഹസ്യ പാതകമ്
അവൻ സുഖമായി ഇരുന്നു വിശ്രമിച്ചപ്പോൾ, രാജാവ് ആ പണ്ഡിതനായ ദ്വിജനോടു ചോദിച്ചു: 'സ്വാമീ, ഇന്ന് നിങ്ങളെ കണ്ടതുകൊണ്ട് എന്റെ ശരീരത്തിലെ പാപം അകന്നു.'
മഹാംതഃ കൃപണാന്പാതും യാംതി തദ്ഗേഹമാദരാത് । തസ്മാത്കഥയ ഭോ വിപ്ര വൃദ്ധസ്യ മമ സംപ്രതി
മഹാത്മാക്കൾ ദയയാൽ ദു:ഖിതരുടെ വീടുകളിൽ ആദരത്തോടെ എത്തുന്നു. അതിനാൽ, ബ്രാഹ്മണനേ, എന്റെ ഈ വൃദ്ധാവസ്ഥയിൽ പറയൂ—
കോ ദേവോ ഗര്ഭനാശായ കിം തീര്ഥം ച ക്ഷമം ഭവേത് । യൂയം സര്വഗതാഃ ശ്രേഷ്ഠാഃ സമാധിധ്യാനതത്പരാഃ
ജന്മനാശത്തിന് ഏത് ദേവനാണ് അനുയോജ്യം? ഏത് തീർത്ഥം അതിന് അനുയോജ്യമാണ്? നിങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും ഉള്ളവരും ശ്രേഷ്ഠരുമാണ്, സമാധി ധ്യാനത്തിൽ ലീനരായവരും.
സര്വതീര്ഥാവഗാഹേന കൃതപുണ്യാത്മനോഽമലാഃ । യഥാവച്ഛൃണ്വതേ മഹ്യം ശ്രദ്ദധാനായ വിസ്തരാത്
എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും കുളിച്ച് പുണ്യശുദ്ധരായ നിങ്ങൾ, പാപരഹിതരായ ആത്മാക്കളാണ്. അതിനാൽ, ഞാൻ വിശ്വാസത്തോടെ ചോദിക്കുന്നതിനെ വിശദമായി കേൾക്കൂ.
കഥയസ്വ പ്രസാദേന സര്വതീര്ഥവിചക്ഷണ । ബ്രാഹ്മണ ഉവാച। ശൃണു രാജേംദ്ര വക്ഷ്യാമി യത്പൃഷ്ടം തീര്ഥസേവനമ്
രാജാവിന്റെ അപേക്ഷ കേട്ട ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, നീ ചോദിച്ച തിര്ഥസേവനത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയാം, ശ്രദ്ധിക്കൂ.
കസ്യ ദേവസ്യ കൃപയാ ഗര്ഭനിര്വാരണം ഭവേത് । സേവ്യഃ ശ്രീരാമചംദ്രോഽസൌ സംസാരജ്വരനാശകഃ
ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കാൻ ഏത് ദേവന്റെ കരുണയാണ് ആവശ്യം എന്നു ചോദിച്ചാൽ, അതിന് ഉത്തരം ശ്രീരാമൻ തന്നെയാണ്; ലോകവ്യാധി നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, അവനെയാണ് സേവിക്കേണ്ടത്.
പൂജ്യഃ സ ഏവ ഭഗവാന്പുരുഷോത്തമസംജ്ഞകഃ । നാനാ പുര്യോ മയാ ദൃഷ്ടാഃ സര്വപാപക്ഷയംകരാഃ
ആ മഹാത്മാവായ പുരുഷോത്തമനെയാണ് ആരാധിക്കേണ്ടത്. എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്ന അനേകം തിര്ഥങ്ങൾ ഞാൻ കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
അയോധ്യാ സരയൂസ്താപീ തഥാ ദ്വാരം ഹരേഃ പരമ് । അവംതീ വിമലാ കാംചീ രേവാ സാഗരഗാമിനീ
അയോധ്യ, ശരയൂ, താപി, ഹരിയുടെ പരമദ്വാരം, അവന്തി, വിശുദ്ധമായ കാഞ്ചി, സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്ന രേവാ—ഇവയെല്ലാം ഞാൻ കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
ഗോകര്ണം ഹാടകാഖ്യം ച ഹത്യാകോടിവിനാശനമ് । മല്ലികാഖ്യോ മഹാശൈലോ മോക്ഷദഃ പശ്യതാം നൃണാമ്
ഗോകർണം, ഹാടകമെന്ന സ്ഥലം, അനേകം കൊലപാതകങ്ങൾ പോലും നശിപ്പിക്കുന്നതും, മല്ലികാ എന്ന മഹാശൈലം, കാഴ്ചവെക്കുന്നവർക്കും മോക്ഷം നൽകുന്നതുമായതും ഞാൻ കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
യത്രാംഗേഷു നൃണാം തോയം ശ്യാമം വാ നിര്മലം ഭവേത് । പാതകസ്യാപഹാരീദം മയാ ദൃഷ്ടം തു തീര്ഥകമ്
മനുഷ്യരുടെ ശരീരത്തിൽ ഇരുണ്ടതോ ശുദ്ധമായതോ ആയ വെള്ളം എവിടെയുണ്ടായാലും, ആ തിര്ഥം പാപം അകറ്റുന്നതായി ഞാൻ കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
മയാ ദ്വാരവതീ ദൃഷ്ടാ സുരാസുര നിഷേവിതാ । ഗോമതീ യത്ര വഹതി സാക്ഷാദ്ബ്രഹ്മജലാ ശുഭാ
ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും സേവിക്കുന്ന ദ്വാരവതിയും, അവിടെ ഒഴുകുന്ന ഗോമതിയെന്ന ശുഭജലവും, സാക്ഷാൽ ബ്രഹ്മജലമായതും ഞാൻ കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
യത്ര സ്വാപോ ലയഃ പ്രോക്തോ മൃതിര്മോക്ഷ ഇതി ശ്രുതിഃ । യസ്യാം സംവസതാം നൄണാം ന കലി പ്രഭവേത്ക്വചിത്
അവിടെ ഉറക്കം, ലയം, മരണം, മോക്ഷം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ശാസ്ത്രങ്ങൾ പറയുന്നു; അവിടെയുള്ളവർക്ക് കലിയുഗം ഒരിക്കലും ബാധിക്കില്ല.
ചക്രാംകാ യത്ര പാഷാണാ മാനവാ അപി ചക്രിണഃ । പശവഃ കീടപക്ഷ്യാദ്യാഃ സര്വേ ചക്രശരീരിണഃ
അവിടെയുള്ള കല്ലുകളിൽ ചക്രത്തിന്റെ അടയാളം കാണാം; മനുഷ്യരും, മൃഗങ്ങളും, കീടങ്ങളും, പക്ഷികളും എല്ലാം ചക്രചിഹ്നം ധരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ത്രിവിക്രമോ വസേദ്യസ്യാം സര്വലോകൈകപാലകഃ । സാ പുരീ തു മഹാപുണ്യൈര്മയാ ദൃഗ്ഗോചരീകൃതാ
മൂന്ന് വലിയ കാൽവയ്പ്പോടെ ലോകങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്ന ത്രിവിക്രമൻ അവിടെയുണ്ട്; മഹാപുണ്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ആ നഗരം ഞാൻ കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
കുരുക്ഷേത്രം മയാ ദൃഷ്ടം സര്വഹത്യാപനോദനമ് । സ്യമംതപംചകം യത്ര മഹാപാതകനാശനമ്
കുരുക്ഷേത്രം ഞാൻ കണ്ടിട്ടുണ്ട്, എല്ലാം കൊലപാതകങ്ങൾ അകറ്റുന്നതും, മഹാപാപങ്ങൾ പോലും നശിപ്പിക്കുന്ന സ്യാമന്തപഞ്ചകം അവിടെയുണ്ട്.
വാരാണസീ മയാ ദൃഷ്ടാ വിശ്വനാഥകൃതാലയാ । യത്രോപദിശതേ മംത്രം താരകം ബ്രഹ്മസംജ്ഞിതമ്
വിശ്വനാഥൻ സ്ഥാപിച്ച വാരാണസി ഞാൻ കണ്ടിട്ടുണ്ട്; അവിടെ ബ്രഹ്മനാമം ഉള്ള താരകമന്ത്രം ഉപദേശിക്കുന്നു.