ശത്രുഘ്നോഽമാത്യവര്യേണ സുമത്യാഖ്യേന സംയുതഃ । പൃഷ്ഠതോഽനുജഗാമാശു രഥേന ഹയശോഭിനാ
ശ്രേഷ്ഠനായ മന്ത്രിയായ സുമതിയോടൊപ്പം ശത്രുഘ്നൻ കുതിരകളാൽ അലങ്കരിച്ച രഥത്തിൽ വേഗത്തിൽ പിന്നിൽ പോയി.
ഗച്ഛന്വാജീപുരം പ്രാപ്തോ വിമലാഖ്യസ്യ ഭൂപതേഃ । രത്നാതടാഖ്യം ച ജനൈര്ഹൃഷ്ടപുഷ്ടൈഃ സമാകുലമ്
അവൻ യാത്രചെയ്ത്, വിമലൻ എന്ന രാജാവിന്റെ വജിപുരം എന്ന നഗരവും, സന്തോഷവും സമൃദ്ധിയും നിറഞ്ഞ ജനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ രത്നതടം എന്ന സ്ഥലവും എത്തി.
സ സേവകാദുപശ്രുത്യ രഘുനാഥ ഹയോത്തമമ് । പുരോംതികേ ഹി സംപ്രാപ്തം സര്വയോധസമന്വിതമ്
അവിടെ സേവകരിൽ നിന്ന്, രഘുനാഥന്റെ ഉത്തമമായ കുതിരയും എല്ലാ യോദ്ധാക്കളും നഗരവാതിലിൽ എത്തി എന്നറിഞ്ഞു.
തദാ ഗജാനാം സപ്തത്യാ ചംദ്രവര്ണസമാനയാ । അശ്വാനാമയുതൈഃ സാര്ധം രഥാനാം കാംചനത്വിഷാമ്
അപ്പോൾ, ചന്ദ്രവർണ്ണമുള്ള എഴുപത് ആനകളും, പത്തായിരം കുതിരകളും പൊന്നുപോലുള്ള രഥങ്ങളും കൂടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
സഹസ്രേണ ച സംയുക്തഃ ശത്രുഘ്നം പ്രതി ജഗ്മിവാന് । ശത്രുഘ്നം സ നമസ്കൃത്യ സര്വാന്പ്രാപ്താന്മഹാരഥാന്
ആയിരം ആളുകളോടൊപ്പം ചേർന്ന്, അവൻ ശത്രുഘ്നന്റെ അടുക്കൽ എത്തി. അവൻ ആദ്യം ശത്രുഘ്നനോട് വണങ്ങി, പിന്നെ അവിടെ എത്തിയിരുന്ന മഹാരഥന്മാരെ എല്ലാവരെയും ആദരത്തോടെ അഭിവാദ്യം ചെയ്തു.
വസുകോശം ധനം സര്വം രാജ്യം തസ്മൈ നിവേദ്യ ച । കിം കരോമീതി രാജാ തം ജഗാദ പുരതഃ സ്ഥിതഃ
വസുകോഷവും എല്ലാം ധനവും രാജ്യവും അവനു സമർപ്പിച്ച്, രാജാവ് അവന്റെ മുന്നിൽ നിന്ന് വിനയത്തോടെ ചോദിച്ചു: 'ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം?'
രാജാപി തം സ്വീയപദേ പ്രണമ്രം । ദോര്ഭ്യാം ദൃഢം സംപരിഷസ്വജേ മഹാന് । ജഗാമ സാകം തനയേ സ്വരാജ്യം । നിക്ഷിപ്യ സര്വം ബഹുധന്വിഭിര്വൃതഃ
രാജാവ് അവന്റെ സന്നിധിയിൽ വന്നു വണങ്ങി, ഇരുവശത്തും കൈകൊണ്ട് അവനെ ഉറ്റു ചേർത്ത് അണച്ചു. പിന്നെ ധനികന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, തന്റെ മകനോടൊപ്പം രാജ്യം വിട്ട് പുറപ്പെട്ടു.
രാമചംദ്രാഭിധാം ശ്രുത്വാ സര്വശ്രുതിമനോഹരാമ് । സര്വേ പ്രണമ്യ തം വാഹം ദദുര്വസുമഹാധനമ്
'രാമചന്ദ്രൻ' എന്ന മനോഹരമായ പേരുകേട്ട്, അവിടെയുള്ളവർ എല്ലാവരും വണങ്ങി, ആ സമ്പത്തും മഹാദ്രവ്യവും അവനു സമർപ്പിച്ചു.
രാജാനം പൂജയിത്വാ തു ശത്രുഘ്നഃ പരയാ മുദാ । സേനയാ സഹിതോഽഗച്ഛദ്വാജിനഃ പൃഷ്ഠതസ്തദാ
രാജാവിനെ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചശേഷം, ശത്രുഘ്നൻ അതിയായ സന്തോഷത്തോടെ തന്റെ സൈന്യത്തോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ കുതിര അവന്റെ പിന്നാലെ നടന്നു.
ഏവം സ ഗച്ഛംസ്തന്മാര്ഗേ പര്വതാഗ്ര്യം ദദര്ശ ഹ । സ്ഫാടികൈഃ കാനകൈ രൌപ്യൈ രാജിതം പ്രസ്ഥരാജിഭിഃ
അങ്ങനെ ആ വഴി മുന്നോട്ട് പോകുമ്പോൾ, അവൻ ക്രിസ്റ്റൽ, പൊന്നു, വെള്ളി എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, തിളങ്ങുന്ന കല്ലുപാളികളാൽ പണിത വലിയ ഒരു മല കാണുകയും ചെയ്തു.
ജലനിര്ഝരസംഹ്രാദം നാനാധാതുകഭൂതലമ് । ഗൈരികാദികസദ്ധാതു ലാക്ഷാരംഗവിരാജിതമ്
ആ മലയുടെ നിലം വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളുടെ ഗർജ്ജനത്തിൽ മുഴങ്ങുകയും, വിവിധ ധാതുക്കളാൽ നിർമ്മിതവും, ഒച്ച്രയും മറ്റ് പ്രകാശമുള്ള പദാർത്ഥങ്ങളും ലാഖ ചുവപ്പും കൊണ്ട് ഭാസുരവുമായിരുന്നു.
യത്ര സിദ്ധാംഗനാഃ സിദ്ധൈഃ സംക്രീഡംത്യകുതോഭയാഃ । ഗംധര്വാപ്സരസോ നാഗാ യത്ര ക്രീഡംതി ലീലയാ
അവിടെ സിദ്ധസ്ത്രികൾ ഭയമില്ലാതെ സിദ്ധന്മാരോടൊപ്പം കളിക്കുന്നു; ഗന്ധർവന്മാർ, അപ്സരസ്സുകൾ, നാഗന്മാർ എന്നിവരും അവിടെയെല്ലാം ഇഷ്ടാനുസരണം വിനോദം ചെയ്യുന്നു.
ഗംഗാതരംഗസംസ്പര്ശ ശീതവായുനിഷേവിതമ് । വീണാരണദ്ധംസശുകക്വണസുംദരശോഭിതമ്
ഗംഗയുടെ തിരമാലകളുടെ സ്പർശവും തണുത്ത കാറ്റിന്റെ സാന്നിധ്യവും അവിടെയുണ്ട്; വീണയുടെ സംഗീതവും ഹംസയുടെ ശബ്ദവും തത്തകളുടെ കൂജിതവും ചേർന്ന് ആ സ്ഥലം മനോഹരമാക്കുന്നു.
പര്വതം വീക്ഷ്യ ശത്രുഘ്ന ഉവാച സുമതിം ത്വിദമ് । തദ്ദര്ശനസമുദ്ഭൂത വിസ്മയാവിഷ്ടമാനസഃ
ആ മല കാണുമ്പോൾ, അതിന്റെ ദൃശ്യത്തിൽ അത്ഭുതം നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ ശത്രുഘ്നൻ സുമതിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
കോഽയം മഹാഗിരിവരോ വിസ്മാപയതി മേ മനഃ । മഹാരജതസത്പ്രസ്ഥോ മാര്ഗേ രാജതി മേഽദ്ഭുതഃ
എന്താണ് ഈ വലിയ അത്ഭുതകരമായ മല, എന്റെ മനസ്സിനെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്നത്? വലിയ വെള്ളിപ്പീഠങ്ങളാൽ തിളങ്ങുന്ന ഈ മല എന്റെ മുന്നിൽ പ്രകാശിക്കുന്നു.
അത്ര കിം ദേവതാവാസോ ദേവാനാം ക്രീഡനസ്ഥലമ് । യദേതന്മനസഃ ക്ഷോഭം കരോതി ശ്രീസമുച്ചയൈഃ
ഇത് ദേവതകളുടെ വാസസ്ഥലമാണോ, ദേവന്മാർ കളിക്കുന്ന സ്ഥലമാണോ? ഇതിന്റെ മഹിമയും ഭംഗിയും എന്റെ മനസ്സിനെ ഇങ്ങനെ ആകർഷിക്കുന്നത് അതുകൊണ്ടാണോ?
ഇതി വാക്യം സമാകര്ണ്യ ജഗാദ സുമതിസ്തദാ । വക്ഷ്യമാണഗുണാഗാര രാമചംദ്ര പദാബ്ജധീഃ
ഇങ്ങനെ ശത്രുഘ്നൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ, രാമചന്ദ്രന്റെ പാദപദ്മത്തിൽ മനസ്സു നിർത്തിയ സുമതി, അതിന്റെ ഗുണങ്ങൾ വിശദീകരിക്കാൻ തയ്യാറായി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
നീലോഽയം പര്വതോ രാജന്പുരതോ ഭാതി ഭൂമിപ । മനോഹരൈര്മഹാശൃങ്ഗൈഃ സ്ഫാടികാഗ്രൈഃ സമംതതഃ
രാജാവേ, നിന്റെ മുന്നിൽ തിളങ്ങുന്നത് നീലമലയാണ്. അതിന്റെ ചുറ്റും മനോഹരമായ വലിയ കൊടുമുടികൾ ക്രിസ്റ്റൽമുനകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഏനം പശ്യംതി നോ പാപാഃ പരദാരരതാ നരാഃ । വിഷ്ണോര്ഗുണഗണാന്യേ വൈ ന മന്യംതേ നരാധമാഃ
പാപികളായ, അന്യഭാര്യാരതരായ പുരുഷന്മാർക്കും, വിഷ്ണുവിന്റെ ഗുണങ്ങളെ ആദരിക്കാത്ത താഴ്ന്നവർക്കും ഈ മല കാണാൻ കഴിയില്ല.
ശ്രുതിസ്മൃതിസമുത്ഥം യേ ധര്മം സദ്ഭിഃ സുസാധിതമ് । ന മന്യംതേ സ്വബുദ്ധിസ്ഥ ഹേതുവാദവിചാരണാഃ
ശ്രുതി-സ്മൃതികളിൽ നിന്നു ഉത്ഭവിച്ച, സന്മാർഗ്ഗത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ധർമ്മത്തെ അംഗീകരിക്കാതെ, സ്വന്തം വിവേകത്തിലും വാദങ്ങളിലും മാത്രം വിശ്വസിക്കുന്നവരും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
നീലീവിക്രയകര്താരോ ലാക്ഷാവിക്രയകാരകാഃ । യോ ബ്രാഹ്മണോ ഘൃതാദീനി വിക്രീണാതി സുരാപകഃ
നീലവും ലാഖയും വിൽക്കുന്നവരും, ബ്രാഹ്മണൻ ആയിട്ടും നെയ്യും മറ്റ് വസ്തുക്കളും വിൽക്കുന്നവനും, മദ്യം ഉണ്ടാക്കുന്നവനും അത്തരം ആളുകളാണ്.
കന്യാം രൂപേണ സംപന്നാം ന ദദ്യാത്കുലശീലിനേ । വിക്രീണാതി ദ്രവ്യലോഭാത്പിതാ പാപേന മോഹിതഃ
സ്വന്തം മകളെ സൗന്ദര്യശാലിയായിട്ടും നല്ല കുടുംബത്തിൽ നൽകാതെ, പണം കിട്ടണമെന്ന ലാലസയിൽ വിൽക്കുന്ന പിതാവും പാപത്തിൽ ആകൃഷ്ടനായവനാണ്.
പത്നീം ദൂഷയതേ യസ്തു കുലശീലവതീം നരഃ । സ്വയമേവാത്തി മധുരം ബംധുഭ്യോ ന ദദാതി യഃ
നല്ല കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചും നല്ല സ്വഭാവമുള്ള ഭാര്യയെ അപമാനിക്കുന്നവനും, സ്വയം മധുരം കഴിച്ച് ബന്ധുക്കൾക്ക് ഒന്നും കൊടുക്കാത്തവനും,
ഭോജനേ ബ്രാഹ്മണാര്ഥേ ച പാകഭേദം കരോതി യഃ । കൃസരം പായസം വാപി നാര്ഥിനം ദാപയേത്കുധീഃ
ബ്രാഹ്മണർക്കായി വിഭജിച്ച് വിഭവങ്ങൾ പാകം ചെയ്യുകയും, ക്ഷീരാന്നം അല്ലെങ്കിൽ പായസം ഉണ്ടെങ്കിലും ചോദിക്കുന്നവർക്കു കൊടുക്കാതിരിക്കുന്നവനും ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ളവനാണ്.
അതിഥീനവമന്യംതേ സൂര്യതാപാദിതാപിതാന് । അംതരിക്ഷഭുജോ യേ ച യേ ച വിശ്വാസഘാതകാഃ
സൂര്യന്റെ ചൂടിൽ കത്തിയെത്തുന്ന അതിഥികളെ അവഹേളിക്കുന്നവരും, കൈകൾ ആകാശത്തുയർത്തുന്നവരും, വിശ്വാസം വഞ്ചിക്കുന്നവരും,
ന പശ്യംതി മഹാരാജ രഘുനാഥ പരാങ്മുഖാഃ । അസൌ പുണ്യോ ഗിരിവരഃ പുരുഷോത്തമ ശോഭിതഃ
മഹാരാജാവേ രഘുനാഥാ, പിൻമാറുന്നവർക്ക് ഈ പുണ്യമായ മനോഹരമായ പർവ്വതം, പുരുഷോത്തമൻ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നതും, കാണാൻ കഴിയില്ല.
പവിത്രയതി സര്വാന്നോ ദര്ശനേന മനോഹരഃ । അത്ര തിഷ്ഠതി ദേവാനാം മുകുടൈരര്ചിതാംഘ്രികഃ
കാണുമ്പോൾ മനോഹരവും, ദർശനത്താൽ എല്ലാവരെയും ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതുമാണ് ഇത്. ഇവിടെ ദേവന്മാരുടെ മുടിയാൽ പൂജിക്കപ്പെടുന്നവന്റെ പാദങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്നു.
പുണ്യവദ്ഭിര്ദര്ശനാര്ഹഃ പുണ്യദഃ പുരുഷോത്തമഃ । ശ്രുതയോ നേതിനേതീതി ബ്രുവാണാ ന വിദംതി യമ്
പുണ്യവാന്മാരാൽ കാണാൻ യോഗ്യനും, പുണ്യം നൽകുന്നവനും, വേദങ്ങൾ 'ഇത് അല്ല, അത് അല്ല' എന്ന് പറഞ്ഞിട്ടും തിരിച്ചറിയാനാവാത്ത പുരുഷോത്തമനുമാണ്.
യത്പാദരജ ഇംദ്രാദിദേവൈര്മൃഗ്യം സുദുര്ല്ലഭമ് । വേദാംതാദിഭിരന്യൂനൈര്വാക്യൈര്വിദംതി യം ബുധാഃ
ഇന്ദ്രനും മറ്റുള്ള ദേവന്മാരും തേടുന്ന, അത്യന്തം ദുർലഭമായ പാദധൂളി, ഉപനിഷത്തുകൾ പോലുള്ള നിർമലമായ വചനങ്ങൾകൊണ്ടു ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നവനാണ്.
സോഽത്ര ശ്രീമാന്നീലശൈലേ വസതേ പുരുഷോത്തമഃ । ആരുഹ്യ തം നമസ്കൃത്യ സംപൂജ്യ സുകൃതാദിനാ
ഇവിടെ ഈ മനോഹരമായ നീലപർവ്വതത്തിൽ പുരുഷോത്തമൻ വസിക്കുന്നു. ആ പർവ്വതം കയറി, നമസ്കരിച്ചു, സത്കർമ്മങ്ങൾകൊണ്ട് ആരാധിച്ചാൽ,