തത്ര ദൃഷ്ട്വാഥ വല്മീകം മഹാതരുസുശോഭിതമ് । നിമേഷോന്മേഷരഹിതം തേജഃ കിംചിദ്ദദര്ശ സാ
അവിടെ, വലിയ വൃക്ഷത്തിന് കീഴിൽ മനോഹരമായ ഒരു വാൽമീകം കണ്ടു. അതിനകത്ത് കാഴ്ച്ചയില്ലാത്ത, അശാന്തമായ ഒരു പ്രകാശം അവൾ ശ്രദ്ധിച്ചു.
ഗത്വാ തത്ര ശലാകാഭിരതുദദ്രുധിരം സ്രവത് । ദൃഷ്ട്വാ രാജ്ഞാംഗജാ ഖേദം പ്രാപ്തവത്യതിദുഃഖിതാ
അവൾ അടുത്ത് ചെന്നു, ചില്ലകളാൽ അതിനെ അടിച്ചു; അപ്പോൾ രക്തം ഒഴുകിത്തുടങ്ങി. അത് കണ്ട രാജകുമാരി അത്യന്തം ദുഃഖിച്ചു, വിഷമിച്ചു.
ന ജനന്യൈ തഥാ പിത്രേ ശശംസാഘേന വിപ്ലുതാ । സ്വയമേവാത്മനാത്മാനം സാ ശുശോച ഭയാതുരാ
പാപഭാരത്തിൽ മുങ്ങിയ അവൾ അമ്മയോടോ അച്ഛനോടോ ഒന്നും പറഞ്ഞു ഇല്ല; ഭയത്താൽ അവൾ ഒറ്റയ്ക്ക് തന്നെ ദുഃഖിച്ചു.
തദാ ഭൂശ്ചലിതാ രാജന്ദിവശ്ചോല്കാ പപാത ഹ । ധൂമ്രാ ദിശോ ഭവന്സര്വാഃ സൂര്യശ്ച പരിവേഷിതഃ
അപ്പോൾ രാജാവേ, ഭൂമി നടുങ്ങി, ആകാശത്ത് നിന്ന് ഒരു ജ്വാല വീണു, എല്ലാ ദിക്കുകളും പുകകൊണ്ടു മൂടി, സൂര്യനും വട്ടത്തിൽ ചുറ്റപ്പെട്ടു.
തദാ രാജ്ഞോ ഹയാ നഷ്ടാ ഹസ്തിനോ ബഹവോ മൃതാഃ । ധനം നഷ്ടം രത്നയുതം കലഹോഭൂന്മിഥസ്തദാ
അന്നത്തെ രാജാവിന്റെ കുതിരകൾ കാണാതായി, ആനകൾ പലതും മരിച്ചു, രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച ധനം നഷ്ടമായി, ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ കലഹം ഉണ്ടായി.
തദാലോക്യ നൃപോ ഭീതഃ കിംചിദുദ്വിഗ്നമാനസഃ । ജനാനപൃച്ഛത്കേനാപി മുനയേ ത്വപരാധിതമ്
അത് കണ്ട രാജാവ് ഭയത്തിലും ആശങ്കയിലും, ജനങ്ങളോട് ചോദിച്ചു: 'ആർ ആണ് മുനിയോട് പാപം ചെയ്തതെന്ന്?'
പാരംപര്യേണ തജ്ജ്ഞാത്വാ സ്വപുത്ര്യാഃ പരിചേഷ്ടിതമ് । യയൌ സുദുഃഖിതസ്തത്ര സമൃദ്ധബലവാഹനഃ
തന്റെ മകളുടെ പ്രവൃത്തികൾ ഇടനിലക്കാരുടെ മുഖേന അറിഞ്ഞ രാജാവ്, അതീവ ദുഃഖിതനായി, ശക്തമായ സൈന്യവും വാഹനങ്ങളും കൂട്ടികൊണ്ട് അവിടെ എത്തി.
തം വൈ തപോനിധിം വീക്ഷ്യ മഹതാ തപസായുതമ് । സ്തുത്വാ പ്രസാദയാമാസ മുനിവര്യ ദയാം കുരു
വലിയ തപസ്സോടെ ഉള്ള ആ തപസ്വിയെ കണ്ട രാജാവ്, അവനെ സ്തുതിച്ചു, 'മഹർഷേ, ദയചെയ്യണം' എന്ന് അപേക്ഷിച്ചു.
തസ്മൈ തുഷ്ടോ ജഗാദായം മുനിവര്യോ മഹാതപാഃ । തവാത്മജാകൃതം സര്വമുത്പാതാദ്യമവേഹി തത്
അവനിൽ സന്തോഷം തോന്നിയ മഹാതപസ്വി മഹർഷി പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ മകളുടെ പ്രവൃത്തിയാൽ തന്നെയാണ് ഈ ദുരന്തങ്ങൾ എല്ലാം ഉണ്ടായത് എന്നു മനസ്സിലാക്കണം.'
തവ പുത്ര്യാ മഹാരാജ ചക്ഷുര്വിസ്ഫോടനം കൃതമ് । ബഹുസുസ്രാവ രുധിരം ജാനതീ ത്വാമുവാച ന
മഹാരാജാവേ, നിന്റെ മകൾ ഒരു കണ്ണ് പൊട്ടിച്ചു, അതിൽ നിന്ന് വളരെ രക്തം ഒഴുകി; അവൾ നിന്നെ അറിയുന്നവളായിരുന്നിട്ടും ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല.
തസ്മാദിയം മഹാഭൂപ മഹ്യം ദേയാ യഥാവിധി । തതശ്ചോത്പാതശമനം ഭവിഷ്യതി ന സംശയഃ
അതുകൊണ്ട് മഹാരാജാവേ, നിന്റെ മകളെ യഥാവിധി എന്നെക്കായി നൽകണം; അപ്പോൾ ഈ ദുരന്തങ്ങൾ തീർന്നുപോകും, സംശയമില്ല.
തച്ഛ്രുത്വാ ദുഃഖിതോ രാജാ പ്രജ്ഞാചാക്ഷുഷ ആത്മജാമ് । ദദൌ കുലവയോരൂപ ശീലലക്ഷണസംയുതാമ്
ഇത് കേട്ട രാജാവ്, ദുഃഖിതനായിരുന്നെങ്കിലും, നല്ല കുടുംബവും സൗന്ദര്യവും ഗുണങ്ങളും ഉള്ള തന്റെ മകളെ ആ മഹർഷിക്കു നൽകി.
ദത്താ യദാ നൃപേണേയം കന്യാ കമലലോചനാ । തദോത്പാതാഃ ശമം യാതാഃ സര്വേ മുനിരുഷോദ്ഗതാഃ
രാജാവ് ഈ കമലനയനിയായ കന്യയെ നൽകിയപ്പോൾ, എല്ലാ ദുരന്തങ്ങളും അവസാനിച്ചു; മഹർഷി എഴുന്നേറ്റ് അവിടെ നിന്ന് പോയി.
രാജാ ദത്ത്വാത്മജാം തസ്മൈ മുനയേ തപസാംനിധേ । പ്രാപ സ്വാം നഗരീം ഭൂയോ ദുഃഖിതോഽയം ദയായുതഃ
തന്റെ മകളെ ആ മഹാതപസ്വിക്കു നൽകിയ ശേഷം, ദയയുള്ള രാജാവ് ദുഃഖത്തോടെ വീണ്ടും തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
ശേഷ ഉവാച। ശത്രുഘ്നശ്ച്യവനസ്യാഥ ദൃഷ്ട്വാഽചിംത്യം തപോബലമ് । പ്രശശംസ തപോ ബ്രാഹ്മം സര്വലോകൈകവംദിതമ്
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: പിന്നെ ശത്രുഘ്നൻ, ച്യവനന്റെ അതിശയകരമായ തപസ്സിന്റെ ശക്തി കണ്ടപ്പോൾ, ലോകം മുഴുവൻ ആദരിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണന്റെ തപസ്സിനെ സ്തുതിച്ചു.
അഹോ പശ്യത യോഗസ്യ സിദ്ധിം ബ്രാഹ്മണസത്തമേ । യഃ ക്ഷണാദേവ ദുഷ്പ്രാപം തദ്വിമാനമചീകരത്
'നോക്കൂ, ഈ മഹാനായ ബ്രാഹ്മണന്റെ യോഗസിദ്ധി! ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് ലഭിക്കാൻ അത്യന്തം പ്രയാസമുള്ള ആ വിചിത്രമായ വിമാനം സൃഷ്ടിച്ചു.'
ക്വ ഭോഗസിദ്ധിര്മഹതീ മുനീനാമമലാത്മനാമ് । ക്വ തപോബലഹീനാനാം ഭോഗേച്ഛാ മനുജാത്മനാമ്
പാവനമായ മനസ്സുള്ള മഹർഷിമാരുടെ മഹത്തായ ആനന്ദം എവിടെയും, തപസ്സിന്റെ ശക്തിയില്ലാത്ത മനുഷ്യരുടെ ഭോഗാഗ്രഹം എവിടെയും!
ഇതി സ്വഗതമാശംസഞ്ഛത്രുഘ്നശ്ച്യവനാശ്രമേ । ക്ഷണം സ്ഥിത്വാ ജലം പീത്വാ സുഖസംഭോഗമാപ്തവാന്
ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചശേഷം, ശത്രുഘ്നൻ ച്യവനന്റെ ആശ്രമത്തിൽ കുറച്ച് നേരം നിന്നു, വെള്ളം കുടിച്ചു, വലിയ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു.
ഹയസ്തസ്യാഃ പയോഷ്ണ്യാഖ്യാ നദ്യാഃ പുണ്യജലാത്മനഃ । പയഃ പീത്വാ യയൌ മാര്ഗേ വായുവേഗഗതിര്മഹാന്
ശുദ്ധജലമുള്ള പയോഷ്ണി എന്ന നദിയുടെ വെള്ളം കുടിച്ചശേഷം, അവൻ വേഗത്തിൽ വഴിയിലേക്കു പോയി.
യോധാസ്തന്നിര്ഗമം ദൃഷ്ട്വാ പൃഷ്ഠതോഽനുയയുസ്തദാ । ഹസ്തിഭിഃ പത്തിഭിഃ കേചിദ്രഥൈഃ കേചന വാജിഭിഃ
അവൻ പുറപ്പെട്ടത് കണ്ട യോദ്ധാക്കൾ, ചിലർ ആനകളിലും, ചിലർ കാൽസേനയിലും, ചിലർ രഥങ്ങളിലും, മറ്റുചിലർ കുതിരകളിലും പിന്നിൽ പിന്തുടർന്നു.
ശത്രുഘ്നോഽമാത്യവര്യേണ സുമത്യാഖ്യേന സംയുതഃ । പൃഷ്ഠതോഽനുജഗാമാശു രഥേന ഹയശോഭിനാ
ശ്രേഷ്ഠനായ മന്ത്രിയായ സുമതിയോടൊപ്പം ശത്രുഘ്നൻ കുതിരകളാൽ അലങ്കരിച്ച രഥത്തിൽ വേഗത്തിൽ പിന്നിൽ പോയി.
ഗച്ഛന്വാജീപുരം പ്രാപ്തോ വിമലാഖ്യസ്യ ഭൂപതേഃ । രത്നാതടാഖ്യം ച ജനൈര്ഹൃഷ്ടപുഷ്ടൈഃ സമാകുലമ്
അവൻ യാത്രചെയ്ത്, വിമലൻ എന്ന രാജാവിന്റെ വജിപുരം എന്ന നഗരവും, സന്തോഷവും സമൃദ്ധിയും നിറഞ്ഞ ജനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ രത്നതടം എന്ന സ്ഥലവും എത്തി.
സ സേവകാദുപശ്രുത്യ രഘുനാഥ ഹയോത്തമമ് । പുരോംതികേ ഹി സംപ്രാപ്തം സര്വയോധസമന്വിതമ്
അവിടെ സേവകരിൽ നിന്ന്, രഘുനാഥന്റെ ഉത്തമമായ കുതിരയും എല്ലാ യോദ്ധാക്കളും നഗരവാതിലിൽ എത്തി എന്നറിഞ്ഞു.
തദാ ഗജാനാം സപ്തത്യാ ചംദ്രവര്ണസമാനയാ । അശ്വാനാമയുതൈഃ സാര്ധം രഥാനാം കാംചനത്വിഷാമ്
അപ്പോൾ, ചന്ദ്രവർണ്ണമുള്ള എഴുപത് ആനകളും, പത്തായിരം കുതിരകളും പൊന്നുപോലുള്ള രഥങ്ങളും കൂടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
സഹസ്രേണ ച സംയുക്തഃ ശത്രുഘ്നം പ്രതി ജഗ്മിവാന് । ശത്രുഘ്നം സ നമസ്കൃത്യ സര്വാന്പ്രാപ്താന്മഹാരഥാന്
ആയിരം ആളുകളോടൊപ്പം ചേർന്ന്, അവൻ ശത്രുഘ്നന്റെ അടുക്കൽ എത്തി. അവൻ ആദ്യം ശത്രുഘ്നനോട് വണങ്ങി, പിന്നെ അവിടെ എത്തിയിരുന്ന മഹാരഥന്മാരെ എല്ലാവരെയും ആദരത്തോടെ അഭിവാദ്യം ചെയ്തു.
വസുകോശം ധനം സര്വം രാജ്യം തസ്മൈ നിവേദ്യ ച । കിം കരോമീതി രാജാ തം ജഗാദ പുരതഃ സ്ഥിതഃ
വസുകോഷവും എല്ലാം ധനവും രാജ്യവും അവനു സമർപ്പിച്ച്, രാജാവ് അവന്റെ മുന്നിൽ നിന്ന് വിനയത്തോടെ ചോദിച്ചു: 'ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം?'
രാജാപി തം സ്വീയപദേ പ്രണമ്രം । ദോര്ഭ്യാം ദൃഢം സംപരിഷസ്വജേ മഹാന് । ജഗാമ സാകം തനയേ സ്വരാജ്യം । നിക്ഷിപ്യ സര്വം ബഹുധന്വിഭിര്വൃതഃ
രാജാവ് അവന്റെ സന്നിധിയിൽ വന്നു വണങ്ങി, ഇരുവശത്തും കൈകൊണ്ട് അവനെ ഉറ്റു ചേർത്ത് അണച്ചു. പിന്നെ ധനികന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, തന്റെ മകനോടൊപ്പം രാജ്യം വിട്ട് പുറപ്പെട്ടു.
രാമചംദ്രാഭിധാം ശ്രുത്വാ സര്വശ്രുതിമനോഹരാമ് । സര്വേ പ്രണമ്യ തം വാഹം ദദുര്വസുമഹാധനമ്
'രാമചന്ദ്രൻ' എന്ന മനോഹരമായ പേരുകേട്ട്, അവിടെയുള്ളവർ എല്ലാവരും വണങ്ങി, ആ സമ്പത്തും മഹാദ്രവ്യവും അവനു സമർപ്പിച്ചു.
രാജാനം പൂജയിത്വാ തു ശത്രുഘ്നഃ പരയാ മുദാ । സേനയാ സഹിതോഽഗച്ഛദ്വാജിനഃ പൃഷ്ഠതസ്തദാ
രാജാവിനെ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചശേഷം, ശത്രുഘ്നൻ അതിയായ സന്തോഷത്തോടെ തന്റെ സൈന്യത്തോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ കുതിര അവന്റെ പിന്നാലെ നടന്നു.
ഏവം സ ഗച്ഛംസ്തന്മാര്ഗേ പര്വതാഗ്ര്യം ദദര്ശ ഹ । സ്ഫാടികൈഃ കാനകൈ രൌപ്യൈ രാജിതം പ്രസ്ഥരാജിഭിഃ
അങ്ങനെ ആ വഴി മുന്നോട്ട് പോകുമ്പോൾ, അവൻ ക്രിസ്റ്റൽ, പൊന്നു, വെള്ളി എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, തിളങ്ങുന്ന കല്ലുപാളികളാൽ പണിത വലിയ ഒരു മല കാണുകയും ചെയ്തു.