പയോഷ്ണീതീരമാസാദ്യ ജഗാമ സ ഹയോത്തമഃ । പൃഷ്ഠതോഽനുയയുഃ സര്വേ യോധാ വൈ ഹയരക്ഷിണഃ
പയോഷ്ണി നദിയുടെ തീരത്ത് എത്തി, ആ ഉത്തമകുതിര മുന്നോട്ട് നീങ്ങി; പിന്നിൽ എല്ലാ യോദ്ധാക്കളും കുതിരപരിപാലകരും പിന്തുടർന്നു.
ആശ്രമാന്വിവിധാന്പശ്യന്നൃഷീണാം സുതപോഭൃതാമ് । തത്രതത്ര വിശൃണ്വാനോ രഘുനാഥഗുണോദയമ്
അവൻ മഹാതപസ്സുള്ള ഋഷിമാരുടെ വിവിധ ആശ്രമങ്ങൾ കാണുകയും, എല്ലായിടത്തും രഘുനാഥന്റെ ഗുണങ്ങൾക്കുള്ള സ്തുതികൾ കേൾക്കുകയും ചെയ്തു.
ഏഷ ധീമാന്ഹരിര്യാതി ഹരിണാ പരിരക്ഷിതഃ । ഹരിഭിര്ഹരിഭക്തൈശ്ച ഹരിവര്യാനുഗൈര്മുഹുഃ
ഈ ധീരനായ ഹരി, ഹരിയുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ, കുരങ്ങുകളും ഹരിഭക്തരും ഹരിയിൽ ശ്രേഷ്ഠരായ അനുയായികളും എന്നും കൂടെചേർന്ന് മുന്നോട്ട് പോകുന്നു.
ഇതി ശൃണ്വഞ്ഛുഭാ വാചോ മുനീനാം പരിതഃ പ്രഭുഃ । തുതോഷ ഭക്ത്യുത്കലിതചിത്തവൃത്തിഭൃതാം മഹാന്
മഹാപ്രഭു ചുറ്റും മുനിമാരുടെ ശുഭവചനങ്ങൾ കേൾക്കുമ്പോൾ, ഭക്തിയിൽ നിറഞ്ഞ മനസ്സുള്ളവരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ അവന്റെ ഹൃദയം ആനന്ദംകൊണ്ടു നിറഞ്ഞു.
ദദര്ശ ചാശ്രമം ശുദ്ധം ജനജംതുസമാകുലമ് । വേദധ്വനിഹതാശേഷാ മംഗലം ശൃണ്വതാം നൃണാമ്
അവൻ ശുദ്ധമായ ഒരു ആശ്രമം കണ്ടു, ജനങ്ങളും ജീവികളും നിറഞ്ഞത്; വേദധ്വനി കേൾക്കുന്നവർക്കുള്ള എല്ലാ ദുഷ്ടതയും അകറ്റി, ശുഭം പകർന്നു.
അഗ്നിഹോത്രഹവിര്ധൂമ പവിത്രിതനഭോഖിലമ് । മുനിവര്യകൃതാനേക യാഗയൂപസുശോഭിതമ്
അഗ്നിഹോത്ര യാഗങ്ങളുടെ പുക ആകാശം മുഴുവൻ ശുദ്ധമാക്കി; മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാർ സ്ഥാപിച്ച അനേകം യാഗയൂപങ്ങൾ അവിടെ അലങ്കാരമായി നിലകൊണ്ടു.
യത്ര ഗാവസ്തു ഹരിണാ പാല്യംതേ പാലനോചിതാഃ । മൂഷകാ ന ഖനംത്യസ്മിന്ബിഡാലസ്യ ഭയാദ്ബിലമ്
അവിടെ പശുക്കൾ കുരങ്ങിന്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ സുരക്ഷിതരായി ജീവിക്കുന്നു; എലികൾ പൂച്ചയെ ഭയന്ന് തങ്ങളുടെ കുഴികൾ അവിടെ തുഴയുന്നില്ല.
മയൂരൈര്നകുലൈഃ സാര്ദ്ധം ക്രീഡംതി ഫണിനോനിശമ് । ഗജൈഃ സിംഹൈര്നിത്യമത്ര സ്ഥീയതേ മിത്രതാം ഗതൈഃ
മയിലുകളും മംഗൂസ്റ്റുകളും ഒരുമിച്ച് കളിക്കുന്നു; പാമ്പുകളും അവരോടൊപ്പം രാത്രിയും പകലും കളിക്കുന്നു; ആനകളും സിംഹങ്ങളും സ്നേഹത്തോടെ ഒരുമിച്ച് കഴിയുന്നു.
ഏണാസ്തത്രത്യ നീവാരഭക്ഷണേഷു കൃതാദരാഃ । ന ഭയം കുര്വതേ കാലാദ്രക്ഷിതാ മുനിവൃംദകൈഃ
അവിടത്തെ കാട്ടുപോത്തുകൾ കാട്ടരിശി തിന്നുന്നതിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്നു; മുനികളുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ, അവയ്ക്ക് കാലത്തെ ഭയമില്ല.
ഗാവഃ കുംഭസമോധസ്കാ നംദിനീ സമവിഗ്രഹാഃ । കുര്വംതി ചരണോത്ഥേന രജസേലാം പവിത്രിതാമ്
കുമ്പംപോല നിറഞ്ഞ ഉദ്ധരങ്ങളുമായി, നന്ദിനിയെപ്പോലുള്ള ശരീരങ്ങളുമായി പശുക്കൾ കാലുകൊണ്ട് ഉയർത്തുന്ന പൊടിയാൽ ഭൂമിയെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു.
മുനിവര്യാഃ സമിത്പാണി പദ്മൈര്ധര്മക്രിയോചിതാമ് । ദൃഷ്ട്വാ പപ്രച്ഛസുമതിം സര്വജ്ഞം രാമ മംത്രിണമ്
മഹാന്മാരായ മുനികൾ കയ്യിൽ സമിദ്ധാരിക്കുകയും പുഷ്പങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെടുകയും ധർമ്മകൃത്യങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് സുമതിയും, എല്ലാം അറിയുന്ന രാമന്റെ മന്ത്രിയും, കണ്ടു അവരോട് ചോദിച്ചു.
ശത്രുഘ്ന ഉവാച। സുമതേ കസ്യ സംസ്ഥാനം മുനേര്ഭാതി പുരോഗതമ് । നിര്വൈരിജംതു സംസേവ്യം മുനിവൃംദസമാകുലമ്
ശത്രുഘ്നൻ ചോദിച്ചു: സുമതീ, മുന്നിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന ഈ ആശ്രമം ആരുടേതാണ്? വൈരമില്ലാത്ത ജീവികൾ നിറഞ്ഞു, മുനികൾക്കിടയിൽ പ്രശസ്തമായ ഈ സ്ഥലം ആരുടേതാണെന്ന് പറയാമോ?
ശ്രോഷ്യാമി മുനിവാര്താം ച വിദധാമി പവിത്രതാമ് । നിജം വപുസ്തദീയാഭിര്വാര്താഭിര്വര്ണനാദിഭിഃ
ഞാൻ ആ മഹാമുനിയുടെ കഥ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ശുദ്ധീകരണ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യാനും ആഗ്രഹമുണ്ട്. അവരുടെ കഥകളും വിവരണങ്ങളും കേട്ട് എന്റെ ജീവിതവും പങ്കുവെക്കാം.
ഇതി ശ്രുത്വാ മഹദ്വാക്യം ശത്രുഘ്നസ്യ മഹാത്മനഃ । കഥയാമാസ സചിവോ രഘുനാഥസ്യ ധീമതഃ
ശത്രുഘ്നന്റെ മഹത്തായ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, രഘുനാഥന്റെ ബുദ്ധിമാൻ മന്ത്രിയായ സുമതി സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി.
സുമതിരുവാച। ച്യവനസ്യാശ്രമം വിദ്ധി മഹാതാപസശോഭിതമ് । നിര്വൈരിജംതുസംകീര്ണം മുനിപത്നീഭിരാവൃതമ്
സുമതി പറഞ്ഞു: ഇതാണ് ച്യവനമഹർഷിയുടെ ആശ്രമം. മഹാതപസ്സുകൊണ്ട് പ്രകാശിക്കുന്നതും, വൈരമില്ലാത്ത ജീവികൾ നിറഞ്ഞതും, മുനിപത്നിമാർ ചുറ്റുമുള്ളതുമാണ് ഈ സ്ഥലം.
യോഽസൌ മഹാമുനിഃ സ്വര്ഗവൈദ്യയോര്ഭാഗമാദധാത് । സ്വായംഭുവമഹായജ്ഞേ ശക്രമാനവിഭേദനഃ
സ്വയംഭുവന്റെ മഹായാഗത്തിൽ ഇന്ദ്രനും ദേവന്മാർക്കും അഭിമാനം തകർത്തു, സ്വർഗ്ഗത്തിനും ഔഷധങ്ങൾക്കും അവകാശം നല്കിയ മഹാമുനിയാണ് ഇദ്ദേഹം.
മഹാമുനേഃ പ്രഭാവോഽയം ന കേനാപി സമാപ്യതേ । തപോബലസമൃദ്ധസ്യ വേദമൂര്തിധരസ്യ ഹ
ആ മഹാമുനിയുടെ ശക്തി ആരാലും തുല്യപ്പെടുത്താൻ കഴിയില്ല. തപസ്സിന്റെ സമ്പത്തും വേദത്തിന്റെ രൂപവും അവനിൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ശ്രുത്വാ രാമാനുജോ വാര്താം ച്യവനസ്യ മഹാമുനേഃ । സര്വം പപ്രച്ഛ സുമതിം ശക്രമാനാദിഭംജനമ്
ച്യവനമഹർഷിയുടെ കഥ കേട്ട രാമന്റെ അനുജൻ ശത്രുഘ്നൻ, ഇന്ദ്രനും ദേവന്മാരും അഭിമാനം തകർത്തവന്റെ കാര്യങ്ങൾ എല്ലാം സുമതിയോട് ചോദിച്ചു.
ശത്രുഘ്ന ഉവാച। കദാസൌ ദസ്രയോര്ഭാഗം ചകാര സുരപംക്തിഷു । കിം കൃതം ദേവരാജേന സ്വായംഭുവ മഹാമഖേ
ശത്രുഘ്നൻ ചോദിച്ചു: ദേവന്മാരുടെ കൂട്ടത്തിൽ അശ്വിനികൾക്ക് അവകാശം നൽകിയതെപ്പോൾ? സ്വയംഭുവന്റെ മഹായാഗത്തിൽ ദേവരാജാവ് എന്ത് ചെയ്തു?
സുമതിരുവാച। ബ്രഹ്മവംശേഽതിവിഖ്യാതോ മുനിര്ഭൃഗുരിതി ശ്രുതഃ । കദാചിദ്ഗതവാന്സായം സമിദാഹരണം പ്രതി
സുമതി പറഞ്ഞു: ബ്രഹ്മാവിന്റെ വംശത്തിൽ ഭൃഗു എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായ ഒരു മഹർഷി ഉണ്ടായിരുന്നു. ഒരിക്കൽ വൈകുന്നേരം സമിദ് ശേഖരിക്കാൻ പോയി.
തദാ മഖവിനാശായ ദമനോ രാക്ഷസോ ബലീ । ആഗത്യോച്ചൈര്ജഗാദേദം മഹാഭയകരം വചഃ
അപ്പോൾ യാഗം നശിപ്പിക്കാൻ ദമനൻ എന്ന ശക്തനായ രാക്ഷസൻ വന്നു, ഉച്ചത്തിൽ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
കുത്രാസ്തി മുനിബംധുഃ സ കുത്ര തന്മഹിലാനഘാ । പുനഃ പുനരുവാചേദം വചോ രോഷസമാകുലഃ
മുനിയുടെ ബന്ധു എവിടെയാണ്? അവന്റെ പാവപ്പെട്ട ഭാര്യ എവിടെയാണ്? എന്നിങ്ങനെ കോപത്തോടെ വീണ്ടും വീണ്ടും ചോദിച്ചു.
തദാഹുതവഹോ ജ്ഞാത്വാ രാക്ഷസാദ്ഭയമാഗതമ് । ദര്ശയാമാസ തജ്ജായാമംതര്വത്നീമനിംദിതാമ്
അപ്പോൾ അഗ്നിദേവൻ, രാക്ഷസന്റെ ഭയം മനസ്സിലാക്കി, അകത്തിരുന്ന മകളെപ്പോലെയുള്ള ആ നിരപരാധിയായ ഭാര്യയെ കാണിച്ചു.
ജഹാര രാക്ഷസസ്താം തു രുദംതീം കുരരീമിവ । ഭൃഗോ രക്ഷപതേ രക്ഷ രക്ഷ നാഥ തപോനിധേ
രാക്ഷസൻ അവളെ കരയുമ്പോൾ പിടിച്ചു കൊണ്ടുപോയി, ഒരു കുരരിയെപോലെ പിടിച്ചുപറിച്ചു. 'ഭൃഗുവേ, തപസ്സിന്റെ നിധിയേ, രക്ഷിക്കൂ, രക്ഷിക്കൂ' എന്ന് അവൾ നിലവിളിച്ചു.
ഏവം വദംതീമാര്താം താം ഗൃഹീത്വാ നിരഗാദ്ബഹിഃ । ദുഷ്ടോ വാക്യപ്രഹാരേണ ബോധയന്സ ഭൃഗോഃ സതീമ്
അങ്ങനെ അവൾ വേദനയോടെ നിലവിളിച്ചപ്പോൾ, ദുഷ്ടൻ അവളെ പിടിച്ചു പുറത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി, കഠിനമായ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് ഭൃഗുവിന്റെ സതീയെ ഉപദ്രവിച്ചു.
തതോ മഹാഭയത്രസ്തോ ഗര്ഭശ്ചോദരമധ്യതഃ । പപാത പ്രജ്വലന്നേത്രോ വൈശ്വാനര ഇവാംഗജഃ
അപ്പോൾ അത്യന്തം ഭയപ്പെട്ട്, അവളുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് ഒരു കുഞ്ഞ് വീണു, കണ്ണുകൾ അഗ്നിപോലെ ജ്വലിച്ചു.
തേനോക്തം മാ വ്രജാശു ത്വം ഭസ്മീ ഭവ സുദുര്മതേ । ന ഹി സാധ്വീ പരാമര്ശം കൃത്വാ ശ്രേയോഽധിയാസ്യസി
അവൻ രാക്ഷസനോട് പറഞ്ഞു: 'നീ വേഗത്തിൽ പോകേണ്ട, ദുഷ്ടനേ, നീ ചാരമായ് മാറുക. സതീയെ സ്പർശിച്ചവൻക്ക് ഒരിക്കലും നല്ലത് ലഭിക്കില്ല.'
ഇത്യുക്തഃ സ പപാതാശു ഭസ്മീഭൂതകലേവരഃ । മാതാ തദാര്ഭകം നീത്വാ ജഗാമാശ്രമമുന്മനാഃ
അങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, രാക്ഷസൻ ഉടൻ ചാരമായി വീണു. അമ്മ, തന്റെ കുഞ്ഞിനെ എടുത്ത് മനസ്സിൽ വേദനയോടെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
ഭൃഗുര്വഹ്നികൃതം സര്വം ജ്ഞാത്വാ കോപസമാകുലഃ । ശശാപ സര്വഭക്ഷസ്ത്വം ഭവ ദുഷ്ടാരിസൂചക
ഭൃഗു അഗ്നിയുടെ ചെയ്തികളെ എല്ലാം മനസ്സിലാക്കി, കോപത്തോടെ അഗ്നിയെ ശപിച്ചു: 'നീ എല്ലാം ഉണ്ണുന്നവനാവും, ദുഷ്ടന്മാർക്ക് ശത്രുതയുടെ അടയാളമായിരിക്കും.'
തദാ ശപ്തോഽതിദുഃഖാര്തോ ജഗ്രാഹാംഘ്ര്യാശുശുക്ഷണിഃ । കുരു മേഽനുഗ്രഹം സ്വാമിന്കൃപാര്ണവ മഹാമതേ
അപ്പോൾ ആ ശാപം കേട്ട് അത്യന്തം ദുഃഖിതനായ അഗ്നി ഭൃഗുവിന്റെ കാലുകൾ പിടിച്ചു: 'സ്വാമിനേ, കരുണയുടെ സമുദ്രമേ, മഹാമനസ്സേ, ദയചെയ്യണം' എന്ന് അപേക്ഷിച്ചു.